Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Ιστορία

Νίκος Καραπιδάκης: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΑΟΙ, ΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

 

Νίκος Καραπιδάκης

 Ιόνιο Πανεπιστήμιο – Τμήμα Ιστορίας

 

 

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

ΝΑΟΙ, ΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

 

 

 Αν, όπως δέχονται συχνά οι ιστορικοί, η οικοδόμηση ναών και μοναστηριών αποτελεί και έκφραση της θρησκευτικότητας1 αξίζει να δώσουμε

 -----------------------------------------------------------------------

1     Η θρησκευτικότητα είναι μια έννοια που οι ιστορικοί συχνά την θεωρούν ως αυτονόητη (δηλαδή ως να δικαιολογεί από μόνη της την ύπαρξή της), τη δε λατρευτική δραστηριότητα την θεωρούν μαρτυρία και αποτέλεσμα της θρησκευτικότητας. Δεν διερωτώνται πάντα κατά πόσον η λατρευτική δραστηριότητα και η θρησκευτικότητα ενός χωρικού π.χ., είναι η ίδια με αυτήν ενός άρχοντα· ενός αρχόμενου με ενός αρχομένου· ενός υποδηματοποιού με ενός φεουδάρχη, βλ. Σπ. Χρ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες και συναδελφικοί ναοί στην Κέρκυρα (15ος-19ος αι.), Αθήνα 2004, σ.61-73, όπου, ωστόσο, καταγράφει, χωρίς να αναλύει, τους εξής λόγους ανέγερσης ναών 1. λατρεία του θεού. 2. Φήμη  των κρατούντων. 3 αιώνιο μνημόνιο των κτητόρων. 4. [αιώνιο μνημόνιο] όλων των πιστών. 5. ύψιστη χριστιανική αρετή. 6. εξι-λαστήριο αμαρτημάτων. 7. ανάγκη κάλυψης λατρευτικών αναγκών. 8. τάση (sic) κοινωνικής προβολής που πιθανόν (sic) υποκινούσε τις ευπορότερες τάξεις για την ανάληψη τέτοιου έργου. 8 αποκλειστικά θεολογικά θεμέλια. Κοντολογίς οι λόγοι 1 έως 7 συνιστούν μια κοινωνική διαχείριση του συμβολικού κεφαλαίου (και άρα και του θρησκευτικού) εκ μέρους των κοινωνικών τάξεων με σκοπό την ηγεμονία τους ή την εγγραφή τους και σε αυτόν τον χώρο. Ο λόγος 8, τα «καθαρά θεολογικά θεμέλια», που θα μπορούσε να συνοψίσει και τους άλλους 7 λόγους, είναι και η επιτομή όλης της ιδεολογίας της εποχής, αφού τι άλλο είναι τα «θεολογικά θεμέλια» από τη μετάφραση του κόσμου και της ιστορίας του, σε όρους χριστιανικής θρησκείας. Για τη θρησκευτικότητα βλ. Ν. Ε. Καραπιδάκης, «Ιστορία της θρησκευτικότητας», Νέα Εστία 155, τχ. 1766, (Απρίλιος 2004), σ. 639-664. Για  τους κοινωνικούς καιαριστοκρατικούς συμβολισμούς του μοναχισμού βλ. Ν. Karapidakis, «The Monk, the Technician of Power, and the Ideologue», The Greek World under Ottoman and Western Domination: 15th-19th Centuries: Proceedings of the International Conference “From Byzantium to Modern Greece”, επιμ. P. Kitromilides, D. Arvanitakis, Αθήνα και Νέα Υόρκη 2008, σ. 13-14

εξαρχής ορισμένους αριθμούς. Πριν όμως τους δώσουμε, ας υπενθυμίσουμε ότι στο λεξιλόγιο της ελληνικής γλώσσας στην Κέρκυρα από τον 16ο αιώνα, τουλάχιστον, έως και τον 18ο αιώνα οι λέξεις μονή και ναός, εκκλησία, μοναστήρι είναι ουσιαστικά συνώνυμες.Σημασιολογική ταύτιση που συναντάμε, συχνά, λιγότερο ίσως στα ιταλικά κείμενα που αφο-ρούν την Κέρκυρα και η οποία μεταφράζει μια σύνθετη πραγματικότητα που βρίσκεται μακριά τόσο από τη θεολογική καθαρότητα όσο και από τις μετέπειτα (του 19ου αιώνα κυρίως) ερμηνείες του εκκλησιαστικού δικαίου. Την πραγματικότητα αυτήν πρέπει να συνδέσουμε με την απουσία της έννοιας του ενοριακού ναού, η οποία θα αργήσει να εμφανιστεί και θα είναι πάντα κάπως ασαφής αλλά και με την ταύτιση της έννοιας του ναού με αυτήν του μοναστηριού αφού και η πιο μικρή εκκλησία μπορούσε να χρησιμοποιείται ως ένα, μικρό έστω, μοναστήρι.3 Η αφιέρωση, η ίδρυση και η κληροδότηση των ναών είναι κυρίως ιδιωτική υπόθεση των κτητόρων ή εταιρειών κτητόρων, γνωστών ως αδελφάτων, οι οποίες και

 ---------------------------------------------------------------------

 2     Βλ. Ε. Κριαρά, Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας, στα λήμματα «Μοναστήριον», «Μονή». Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τις σημασίες τους, Μοναστήριον: Τόπος όπου μονάζουν οι μοναχοί […], μέρος χωρίς επαρκή οχύρωση […], (μεταφορικά και ειρωνικά) ηγάπουν το μαυλισταρειόν, το μέγα μοναστήριν, […] τόπος διαμονής, (συνεκδοχικά) ναός […], (συνεκδοχικά) μοναχοί, καλόγεροι· Μονή: Διαμονή, τόπος διαμονής· κατοικία. […] Λημέρι […], Τάφος […], Ναός […], Στάβλος […], Κατάλυμα· τόπος προσωρινής διαμονής ή διανυκτέρευσης· παν-δοχείο […] Σταθμός […] Μοναστήρι […] Παράδεισος.

 3     Η ενορία είναι ουσιαστικά από την άποψη της εκκλησιαστικής διοίκησης μια έννοια του 19ου αιώνα, βλ. Σπ. Χρ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες..., ό.π., σ. 37-55 και επισκόπηση της βιβλιογραφίας. Η βιβλιογραφία που διαθέτουμε για την ιστορία των ενοριών και των ναών, είναι συνήθως έργο νομικών, ιστοριοδιφών ή θεολόγων, από τους οποίους απουσιάζει, συχνά, η ιστορική διάσταση. Η οργάνωση λοιπόν των ενοριών και της «εκκλησιαστικοποίησης» των ιδιωτικών ναών, δεν αντιμετωπίζεται ποτέ υπό το πραγματικό της, κατά τη γνώμη μας, πρίσμα, που ήταν η ανάκτηση της εξουσίας της ορδόδοξης εκκλησίας επί των ναών της και εις βάρος των κτητόρων τους, μετά το τέλος της Βενετοκρατίας. Όπως δεν αντιμετωπίζεται υπό το πρίσμα του ανελέητου αγώνα κράτους/εκκλησίας, που παίρνει δυναμικές διαστάσεις τον 19ο αιώνα, με το Ιόνιο Κράτος και «ομαλοποιείται» με την επικράτηση της ελλαδικής εκκλησίας μετά την Ένωση. Τελευταίο θύμα αυτής της σύγκρουσης ο Ιερός Ναός του Αγίου Σπυρίδωνα της Κέρκυρας και το λείψανο του αγίου Σπυρίδωνα, που αποσπάται οριστικά τη δεκαετία του 1920 από την οικογένεια Βούλγαρι και περιέρχεται στην Μητρόπολη Κερκύρας (η Εκκλησία δεν χρειαζόταν άλλο την ορθόδοξη αριστοκρατία).

 

 αντλούν από τους ιδρυμένους ναούς τη συμβολική ή την πρακτική χρήση που επιθυμούν: χώρος απόσυρσης για ορισμένα μέλη της κτητορικής οικογένειας (και από αυτήν την άποψη συνιστούν μοναστήρια), χώρος συγ­κέντρωσης ομοίων, χώρος ταφής των μελών της ομάδας των κτητόρων, είτε αυτή ανήκε στην τάξη των αρχόντων είτε σε άλλες κοινωνικές τάξεις, όπως ήταν οι χωρικοί καλλιεργητές ή οι τεχνίτες της πόλης. Οι λόγοι αυτοί που οδηγούν στην ανέγερση μονών και ναών συμπαρασύρουν και την οικονομική διαχείριση αυτών των ιδρυμάτων, τον προσπορισμό δηλαδή προσόδων και την οικονομία τους. Αν δεν συνέβαινε το αντίστροφο. Για λόγους ευκολίας στην ανάπτυξή μας θα κρατήσουμε μόνο τη λέξη ναός.

 Ερχόμενοι τώρα στους αριθμούς και καθόσον αφορά το κάστρο, την πόλη και τα νέα προάστια της Κέρκυρας, όπως αυτά διαμορφώνονται με τα έργα του τειχισμού, στα τέλη του 16ου αιώνα, το 1583, υπάρχουν 122 ναοί. Από αυτούς οι 113 είναι ορθόδοξοι και οι εννέα λατινικοί.4

 Αναλύοντας αυτόν τον θρησκευτικό δυναμισμό όπως αποτυπώνεται χάρις στην ίδρυση των ναών και αρχίζοντας από τους λατινικούς, θα δια­πιστώσουμε ότι εκφράζουν αφενός το γόητρο ορισμένων βαρονικών οικογενειών, όπως του Πέτρου Καπέτσε και της οικογένειας Αλταβίλλα,5 και αφετέρου μεταφράζουν την εμπλοκή ορισμένων βενετικών οικογενειών στα θρησκευτικά πράγματα της Κέρκυρας. Ένα άλλο σύνολο επίσης καθολικών ναών εκφράζει την εξυπηρέτηση της εγκατάστασης των δυτικών μοναστικών ταγμάτων στην Κέρκυρα, όπως των Φραγκισκανών και των Αυγουστίνων,6 αλλά και τη συμβολική κυριαρχία των λατίνων επί της Κέρκυρας, μέσω της ιδιοποίησης του ναού των Αγίων Πέτρου και Παύλου, που μαρτυρείται και ως ο παλαιότερος ορθόδοξος μητροπολιτι-

----------------------------------------------------------------------------------------------

 4    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος και τα ιερά: Η περίπτωση της Κέρκυρας τον 16ο αιώνα, Αθήνα 2007, σ. 107-243. Πλούσια αρχειακά στοιχεία χωρίς όμως να αν­τλούνταιιδιαίτερα συμπεράσματα από τα στοιχεία που παρατίθενται.

 5    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 241-242· Σπ. Ν. Ασωνίτης, «Petrus Capece, capitaneus Corphiensis (1367), castellanus Pargae (1411)», Πρακτικά Θ΄ Πανελληνίου Ιστορικού Συνεδρίου (Μάιος 1988), Θεσσαλονίκη 1988, σ. 61-81· Ν. Ε.Καραπιδάκης, «Η Κέρκυρα και οι Βενετοί: ανάγνωση και δυναμική του αστικού χώρου», Κέρκυρα: Ιστορία και Αρχιτεκτονική, 14ος-19ος αι., επιμ. E. Concina, Α. Νικη-φόρου-Testone, Κέρκυρα 1994, σ. 41-48.

 6    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 121· Γερ. Παγκράτης, «Οι μονές των Φραγκισκανών Κοινοβιακών στα Βενετοκρατούμενα Επτάνησα», Κεφαλληνιακά Χρονικά 8 (1999), σ. 11-130.

κός ναός.7 Αν λάβουμε, ωστόσο, υπόψη ότι τουλάχιστον δύο από τους παραπάνω λατινικούς ναούς φαίνονται εγκαταλελειμμένοι προς τα τέλη του 16ου αιώνα, η λατινική διείσδυση είναι μάλλον περιορισμένη, αριθμητικά τουλάχιστον, και παρά το γεγονός ότι δίδεται κάποια έμφαση στην παρουσία της μετά την ναυμαχία της Ναυπάκτου με την αφιέρωση του ναού της Αγίας Ιουστίνης και την ανάληψη της διαχείρισης του νοσοκομείου της από τους Φραγκισκανούς.8

 Οι ορθόδοξοι ναοί του 16ου αιώνα φαίνονται να ανήκουν στην πλειονότητά τους, καθόσον αφορά την ανέγερσή τους, στην πρωτοβουλία των αρχόντων της Κέρκυρας και η ίδρυσή τους είναι, άρα, το αποτέλεσμά της. Με άλλα λόγια έχουμε μια εγγραφή του αρχοντικού δυναμισμού τόσο στο χώρο όσο και στη συμβολική της θρησκευτικότητας. Και, κατ’ επέκταση, στα οικονομικά της θρησκευτικότητας, όπως θα δούμε και παρακάτω: Οικογένεια Επάρχου· Αρκούδη και Πιτζάκη· Πολυλά· Αυλωνίτη και Βρανιανίτη· Χαμάλη· Κάφιρη· Μπερμπελίτζα· Σαντ’ Ιππόλυτο· Απαλαμάρη· Καρτάνου· Πρέντζα· Μουρέλλο· Μιδέη· Κοντόκαλη· Τζενεμπίση· Σπυρή· Πόθο· Σουβλάκη· Λεπενιώτη· Γκαλιπολίν· Αγαπητού9 κ.ά. Χωρίς να πολλαπλασιάσουμε τα παραδείγματα, διαπιστώνουμε ότι τα μέλη των οικογενειών του Μεγάλου Συμβουλίου της πόλης, οι πολίτες άρχοντες, συμμετέχουν στη θρησκευτική ευλάβεια ως κτήτορες των περισσοτέρων ναών, ως συνάδελφοί τους, ως εφημέριοί τους. Δίπλα στους αρχοντικούς ναούς υπάρχουν ναοί που ανήκουν σε συντεχνίες, όπως σε αυτήν των τζαγκαράδων, αλλά είναι πολλοί λίγοι, αλλά και ναοί που ανήκουν στην κοινότητα της Κέρκυρας, δηλαδή στο Συμβούλιό της. Αυτή η τελευταία κατηγορία μειώνει ακόμα περισσότερο τον αριθμό των ναών στους οποίους οι άρχοντες δεν έχουν καμία εμπλοκή. Μπορούμε, άρα, να διαπιστώσουμε μια κυριαρχία των αρχόντων στην έκφραση της ευλάβειας με όλες τις κοινωνικές της παραμέτρους, όπως ήταν η τοποθέτηση των εφημερίων, η διαχείριση των αφιερωμένων στους ναούς εισοδημάτων αλλά και η διαχείριση του κοινωνικού κύρους που απέρρεε από την ίδρυση και την ιδιοκτησία ενός ναού. Παράλληλα —και αυτό είναι ένα γεγονός

------------------------------------------------------------------------------

 7 Ό.π., σ. 235-236.

 8 Ό.π., σ. 234.

 9     Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Ενετοκρατία, φάκ. 5, υποφ. 15-18· N. Karapidakis, «Les livres du conseil des citoyens de Corfou 1432-1490: prosopographie et groupes familiaux», Stratégies familiales dans le monde gréco-latin 13e-16e s., επιμ. G. Grivaud, υπό έκδοση από το Πανεπιστήμιο της Ρουέν, στις εκδόσεις Brepols.

που έχει άμεση σχέση με την ιστορία της διαχείρισης του θρησκευτικού βιώματος— γίνονται πολλές συμφωνίες συνένωσης ναών, παραχωρήσεων καθώς και συμφωνίες μεταφοράς ιερών λειψάνων. Με άλλα λόγια οι ναοί είναι μέρος των περιουσιακών στοιχείων των ιδρυτών και των κληρονόμων τους και μαρτυρούν την εγγραφή στο θρησκευτικό, και άρα στο συμβολικό χώρο, των πιο ισχυρών κοινωνικών ομάδων.

 Στο τέλος του 16ου αιώνα διαπιστώνεται μια μείωση στην τάση ίδρυσης νέων ναών, μείωση που συνεχίζεται μέχρι τα μισά του 17ου αιώνα. Η δυναμική ίδρυσης νέων ναών θα επανέλθει μετά από αυτήν την περίοδο και θα χτιστούν άλλοι 17 ορθόδοξοι ναοί μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, μέσα στην πόλη. Σε αυτήν την τάση πρέπει να υπολογιστεί και η ναοδομι-κή δραστηριότητα στην ύπαιθρο και στα προάστια, αλλά και η τάση για ανακαίνιση και επισκευή παλαιών ναών. Συγκεκριμένα από την περίοδο 1660 μέχρι και 1755, στο σύνολο του νησιού, έχει υπολογιστεί10 ότι ιδρύονται συνολικά 108 νέοι ναοί, ανοικοδομούνται 37 και ανακαινίζονται 96. Αλλά στην πραγματικότητα ο συνολικός αριθμός των ορθόδοξων ναών είναι πολύ μεγαλύτερος αφού στις ποιμαντικές επισκέψεις11 που διενεργούνται12 από το 1753 ως το 1759 —μια περίοδο κατά την οποία σταθεροποιείται η τάση ίδρυσης νέων ναών— και οι οποίες περιλαμβάνουν τους Παξούς και τους Οθωνούς, το σύνολο ανέρχεται στους 863. Δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε πότε ακριβώς ανεγέρθηκε κάθε ένας από αυτούς. Αλλά η μεγάλη πυκνότητά τους στον χώρο μαρτυρεί μια δημογραφική σταθεροποίηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο αφενός, και αφετέρου μια επιβεβαίωση των κοινωνικών συμπεριφορών που διαφαίνονται ήδη από τον 16ο αιώνα. Από τα στοιχεία που διαθέτουμε μέχρι σήμερα, βάσει αυτών των επισκέψεων, είναι δυνατόν να αποκαταστήσουμε σε ένα βαθμό από ποια κοινωνική τάξη προερχόταν η πρωτοβουλία ίδρυσης ή ανακαίνισης των παραπάνω ναών. Θα αναλύσουμε, σύντομα, το φαινόμενο για το νότιο τμήμα της Κέρκυρας, την επαρχία Λευκίμμης, όπου διενεργείται μια επίσκεψη του Μεγάλου Πρωτοπαπά Κέρκυρας

--

--------------------------------------------------------------------

 10  Σπ. Χρ. Καρύδης, «Πληροφορίες για την ίδρυση ή την ανακαίνιση ναών στην Κέρκυρα τον 17ο και 18ο αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 73.

 11   Για τον θεσμό των ποιμαντικών επισκέψεων στα συμφραζόμενα της Κέρκυρας, βλ. Ε. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, «Οι ποιμαντικές επισκέψεις των πρωτοπαπάδων της Κέρκυρας», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 299-308, κυρίως στη σ.307.

 12 . Καπάδοχος, Ναοί και μοναστήρια Κερκύρας, Παξών και Οθωνών στα μέσα του ΙΗ΄ αιώνα (σύμφωνα με ανέκδοτα έγγραφα του Ιστορικού Αρχείου Κέρκυρας), Αθήνα 1994.

από την 27η Απριλίου έως και την 12η Μαΐου, με σκοπό την επιθεώρηση των ναών.13 Καταγράφονται συνολικά 133 ναοί. Από αυτούς οι 74 είναι ιδιωτικοί, ανήκουν δηλαδή σε μεμονωμένα άτομα ή μεμονωμένες οικογένειες, ενώ 31 ναοί είναι συναδελφικοί και ανήκουν άρα σε «εταιρείες» οικογενειών. Από τους 74 ιδιωτικούς ναούς, οι 42 ανήκουν σε άρχοντες ενώ το υπόλοιπο σε οικογένειες χωρικών ή σε μεμονωμένα άτομα. Το αρχοντικό στοιχείο υπερέχει επομένως στο σύνολο των ιδιωτικών ναών, αλλά αν συνυπολογίσουμε­ στους ναούς των χωρικών και εκείνους που προέρχονται από αδελφάτα, διαπιστώνουμε ότι η τάση των χωρικών (των πλέον ισχυρών;) είναι να αποκτούν τους δικούς τους ναούς και να συγκεντρώνονται γύρω από αυτούς: 63 ναοί χωρικών απέναντι σε 42 που ανήκουν στους άρχοντες. Μια ανάληψη, δηλαδή, της ευλάβειας εκ μέρους των κατωτέρων κοινωνικών τάξεων, που μαρτυρεί την εξάπλωσή της αλλά και τη βούληση των άλλων τάξεων να αφήσουν αυτό το προνόμιο στους ισχυρότερους γαιοκτήμονες.14

 Οι αριθμοί αυτοί αφορούν τους ορθόδοξους ναούς αφού προέρχονται από την πρωτοπαπαδική επίσκεψη. Αν και δεν έχει υπολογιστεί σε αριθμούς μια ανάλογη ρωμαιοκαθολική δραστηριότητα, η οποία είδαμε ότι παρουσίαζε κάποια ύφεση ήδη από τον 16ο αιώνα, πρέπει να αναφέρουμε την παρουσία της τόσο μέσω των ευλαβών κληροδοτημάτων της βενετικής ή της τοπικής λατινικής αριστοκρατίας όσο και μέσω της ίδρυσης ή της αξιοποίησης ορισμένων μοναστικών και εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.15 Ας αναφέρουμε χαρακτηριστικά το κληροδότημα Μοτσενίγου16 από το 1652, ενώ στην επιστροφή της ρωμαιοκαθολικής παρουσίας πρέπει να εντάξουμε και την επαναδραστηριοποίηση τον 17ο αιώνα των Φραγκισκανών μοναχών και του κερκυραϊκού κοινοβίου τους καθώς και τη δραστηριοποίησή τους στο κήρυγμα και τη διδασκαλία και άλλα έργα

---------------------------------------------------

 13  Ό.π., σ. 99-146.

 14  Η τάση αυτή παρατηρείται από πολύ νωρίτερα, βλ. Ν. Ε. Καραπιδάκης, «Από τις αδελφότητες καλλιεργητών στο χωρίον», Ζ΄ Πανιόνιο Συνέδριο, Λευκάδα, 26-30 Μαΐου 2002.Πρακτικά, τ. Β, Αθήνα 2004, σ. 428 κ. εξής.

 15  Β. Διαγωμά – Ν. Καραπιδάκης, «Ευεργέτες και ευεργετούμενοι, ένας κόσμος μετάνοιας, φιλανθρωπίας και δωρεάς. Μια χαρτογράφηση των κληροδοτημάτων της Κέρκυρας του 1800», Επτανησιακά ιδρύματα (19ος-1953): Η πνευματική-πολιτιστική και κοινωνική συμβολή τους. Πρακτικά συνεδρίου (Κεφαλονιά 7-9 Μαΐου 2004), επιμ. Γ.Ν. Μοσχόπουλος, Αργοστόλι 2007, σ. 116-117.

 16  Ό.π., σ. 114. Τα αρχειακά κατάλοιπα αυτού του κληροδοτήματος στα Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Αρχείο Εγχωρίου Διαχειρίσεως, φ. 119.

ευλάβειας.17 Ας σημειωθεί ότι τα λατινικά μοναστικά τάγματα που δραστηριοποιούνται στην Κέρκυρα ενδιαφέρονται κυρίως για τους αστικούς πληθυσμούς και, άρα, τις πόλεις, γεγονός που μας επιτρέπει να πούμε ότι η λατινική  παρουσία και περιορισμένη αριθμητικά, ή ίσως εξαιτίας αυτού του περιορισμού, έχει μια διαφορετική στρατηγική παρουσία.

 Τα κληροδοτήματα, εν γένει, ως αριστοκρατική έκφραση της ευλάβειας θα εμφανιστούν από τα τέλη του 17ου αιώνα, αν σταθούμε στο κληροδότημα του Νικολάου Πολίτη για την προικοδότηση απόρων νεανίδων,18 στο κληροδότημα με εκπαιδευτικό χαρακτήρα του ιππότη Πρόσπερου Μαρίνη,19 το 1694· του Ιάκωβου Κανάλ για την ίδρυση του Πτωχοκο-μείου·20 το κληροδότημα Στάμου Καρυόφυλλου για τη διαπαιδαγώγηση νεαρών απόρων μαθητών.

 Στην έξαρση αυτής της έκφρασης της θρησκευτικότητας πρέπει να προσθέσουμε και την παρέμβαση του ίδιου του κράτους, που εμφανίζεται με τη σύσταση του Ενεχυροδανειστηρίου, μιας τράπεζας των φτωχών, εισάγοντας ακόμα έναν παράγοντα, αυτόν της διαχείρισης των δανείων ή, όπως έχει ονομαστεί, του «ευγενούς δανεισμού» και, άρα, του χρήματος.21 Πρέπει επίσης να προσθέσουμε την ίδρυση ορισμένων άλλων ευαγών ιδρυμάτων, που πάλι προέρχονται από την αριστοκρατία. Το 1666 αναλαμβάνεται από το Συμβούλιο της πόλης η πρωτοβουλία ίδρυσης ενός βρεφοκομείου εκθέτων βρεφών,22 ενώ υπήρχε από πριν ένας οίκος περίθαλψης απόρων. Φυσικά η διοίκησή του ανατίθεται σε επιφανή μέλη του Συμβουλίου της πόλης. Ο συμβολισμός είναι εύγλωττος, η θρησκευτικότητα δεν αποτυπώνεται μόνο με την ίδρυση ναών εκ μέρους των αρχόντων αλλά και με την ανάληψη της διαχείρισης της ευεργεσίας από

-----------------------------------------------------------------------------------------------

 

17  Γερ. Παγκράτης, «Ιταλοί μισσιονάριοι στην Κέρκυρα στα μέσα του 17ου αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 275-288.

 18  N. Karapidakis, “Civis fidelis”: l’avènement et l’affirmation de la citoyenneté corfiote (XVIe-XVIIe s.), Φραγκφούρτη 1992, σ. 150.

 19  Π. Τζιβάρα, «Ο “ηγούμενος Προσφόρου”: Απόπειρα για το σχεδίασμα βιογραφίας μιας πολυπράγμονης εκκλησιαστικής προσωπικότητας της Κέρκυρας του 18ου αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, Περ. Β΄, 4 (2007), σ. 289-298.

 20  Β. Διαγωμά – Ν. Καραπιδάκης, «Ευργέτες και ευεργετούμενοι...», ό.π., σ. 117· Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Εγχώριος Διαχείριση, φ. 1648· Αθηνά Νάνου, Το καπιτολάριο της λατινικής αδελφότητας του Santissimo Rosario στην Κέρκυρα, ακαδημ.πτυχιακή εργασία, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 2009.

21  Χρ. Θ. Δεσύλλας, Η Τράπεζα των φτωχών: Το MontedePietà της Κέρκυρας (1630-1864), Αθήνα 2006.

22  N. Karapidakis, “Civis fidelis”…, ό.π., σ. 147, 195-196.

τους άρχοντες. Πράγμα που θα συμβεί και με τη διοίκηση του Ενεχυροδανειστηρίου, του Νοσοκομείου της Αγίας Ιουστίνης,23 στο οποίο ωστόσο υπηρετούσαν και Φραγκισκανοί, καθώς και με την ίδια τη διαχείριση των μοναστηριών και των κληροδοτημάτων.

 Αριθμοί και φαινόμενα οπωσδήποτε εντυπωσιακά, αν κρίνουμε απ’ αυτά και μόνο την έκφραση ταυτότητας και θρησκευτικότητας αλλά τα οποία πρέπει να εντάξουμε στα πραγματικά τους συμφραζόμενα. Αφενός η ευλάβεια ανήκει κυρίως στην αρχοντική τάξη η οποία έχει την τάση να την αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου και να εκφράζει μέσα απ’ αυτήν το κύρος της και την κυριαρχία της. Αφετέρου πρέπει να τονίσουμε ότι το γόητρο που αντλεί η αριστοκρατία παρεμβαίνοντας στη διαχείριση των συμβόλων δεν απαλύνει την αδυναμία της, παρά τις προθέσεις της, να τα διαχειρίζεται αποτελεσματικά. Σ’ αυτό το σημείο παρεμβαίνει το κράτος.

 Το κράτος είχε, ήδη, μια παράδοση παρέμβασης στα εκκλησιαστικά πράγματα αλλά και στις ιδιωτικές θρησκευτικές συμπεριφορές στις οποίες ανήκε και η ίδρυση των ναών ή ιδρυμάτων ευλάβειας.

 Η ναοδομική δραστηριότητα του 16ου αιώνα, την οποία προαναφέραμε, ήταν ήδη σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της μετακίνησης ενός σημαντικού αριθμού ναών έξω από το κάστρο, εξαιτίας των νέων οχυρωματικών έργων και του τειχισμού της πόλεως. Επίσης πολλοί ναοί καταργήθηκαν ή συγχωνεύτηκαν με άλλους για τους ίδιους λόγους. Με τη λογική της πιθανής μετακίνησης για αμυντικούς λόγους, αντιμετωπίστηκε και αυτός ακόμα ο λατινικός καθεδρικός ναός της Κέρκυρας.24 Ένα πρώτο συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί, σχετικό με την προοπτική της ιστορίας της διαχείρισης των ναών, είναι ότι η ηγεμονική εξουσία είναι σε θέση —και παρά τις αντιδράσεις (γνωρίζουμε ότι υπήρχαν σοβαρές για τον λατινικό καθεδρικό ναό)— να διαχειριστεί, για λόγους ανωτέρας βίας, τους χώρους λατρείας, εγγράφοντας έτσι ένα δικαίωμα κυριαρχίας της επί των εκκλησιαστικών πραγμάτων αλλά και επί των ιδιωτικών συμπεριφορών σε θέματα λατρείας. Δικαίωμα που πρέπει να προσεγγίσουμε με εκείνο του ελέγχου της ίδρυσης νέων ναών, ήδη από το 1425 και το 1436, και της εισροής ορθοδόξων καλογέρων και πρεσβυτέρων στην Κέρκυρα για λόγους κρατικής και κοινωνικής ασφάλειας, το 1458 και το 1462.25 Η

--------------------------------------------------------------------------

 23  Ό.π., σ. 195.

 24  Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 28-29.

 25   Σοφία-Αικατερίνη Πανταζή, «Ορθόδοξος κλήρος και βενετική εξουσία: η ιστορία μιας αδιατάραχτης σχέσης;», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 111, 112 για  το κείμενο των διαταγμάτων του 1425 και του 1436. Για τα διατάγματα του 1458, 28 Αυγούστου, και 1462, 21 Ιουλίου, A. S. Venezia, ConsiglioX. Misti, reg. 16 (1460-1466). Μερική δημοσίευση από Μ. Ι. Μανούσακας, Η εν Κρήτη συνωμοσία του Σήφη Βλαστού (1453-1454) και η νέα συνωμοτική κίνησις του 1406-1462), Αθήνα 1960, σ.126. Περίληψη στο Vl. Lamansky, Secrets d’Etat de Venise: Documents, extraits, notices et études servant à éclairicir les rapports de la Seigneurie avec les Grecs, les Slaves et la Porte Ottomane à la fin du XVe et au XVIe siècle, Αγία Πετρούπολη 1884, σ. 049, (αριθ.9bis)· C. Kérofilas, Une famille patricienne crétoise: Les Vlasto, Νέα Υόρκη 1932, σ. 320 (αριθ. Α)· Ν. Iorga, Notes et extraits pour servir à l’histoire des Croisades, quatrième série, (1453-1476), Βουκουρέστι 1915, σ. 194 (αριθ. CXXXI).

 διαχείριση, λοιπόν, των εκκλησιαστικών πραγμάτων και της θρησκευτικότητας υπάγεται από πολύ νωρίς στην κρατική εξουσία και πολύ πριν γίνει η οικονομική της διαχείριση, υπήρξε η πολιτική της. Διαβάζοντας αντίστροφα την κρατική πολιτική, μπορούμε να αναγνωρίσουμε στη συμπεριφορά­ των κληρικών και στην ίδρυση ναών, και άρα στην έκφραση της θρησκευτικότητας και της ευλάβειας, χαρακτηριστικά πολιτικής και πολιτικής ταυτότητας, που φυσικά δεν μπορούσαν να μείνουν απαρατήρητα εκ μέρους του κράτους: είτε αυτά τα χαρακτηριστικά απειλούσαν τη συνοχή του, είτε απειλούσαν με εκτροπή τον ανταγωνισμό μεταξύ καθολικών και ορθοδόξων, και έθεταν άρα σε κίνδυνο, έμμεσα έστω, τη συνοχή του κράτους. Φυσικά ο έλεγχος εκ μέρους του για την αποτροπή θρησκευτικών εκτροπών δεν αφορούσε μόνο τους ορθόδοξους αλλά και τους καθολικούς εκκλησιαστικούς μηχανισμούς.

 Είδαμε ποιοι έκτιζαν αυτούς τους ναούς. Ποιοί άφηναν τα φιλανθρωπικά κληροδοτήματα ή εισηγούνταν την ίδρυση ευαγών ιδρυμάτων και σε έναν βαθμό ποιοί τα διαχειρίζονταν. Πώς τα διαχειρίζονταν όμως;

 Σ’ αυτό ακριβώς το ερώτημα θα συναντήσουμε και τη μεγαλύτερη αντίφαση μεταξύ της έκφρασης της θρησκευτικότητας και της διαχείρισής της. Παρακολουθώντας τον κρατικό λόγο περί ευλάβειας, διαπιστώνουμε ότι οι ιδιωτικές θρησκευτικές συμπεριφορές κατηγορούνται ότι έχουν εγκαταλείψει το ευλαβές πνεύμα των ιδρυτών των ναών, ότι αδιαφορούν και για τη στοιχειώδη λειτουργία τους —οι ιδιοκτήτες τους αρνούνται ακόμα και να συντηρούν τους ιερουργούς τους— ότι καταχρώνται τα οικονομικά τους· κατηγορούνται ακόμα και για δόλο. Τα φαινόμενα αυτά αναφέρονται το 1584, το 1615, το 1622.26 Η αδιαφορία, ας σημειωθεί,

------------------------------------------------------------------------------------------------------

26 G. Pojaco, Le Leggi municipali delle Isole Jonie, Κέρκυρα, 1846, τ. Ι, σ. 158-159: 1622, febbraro 8, s.n., Giust’Antonio Belegno, Prv gnl con auttorità di capitan generale. «Fù sempre mirato con gran sollecitudine dall pubblica carità con pio, e religioso animo alla conservatione e beneficio del Divin culto, e particolarmente in quest’isola di Corfù nella quall oltre antichi ordini per terminazione degl’Illi et eccmi sgri prov generali et Inquisi-tori di Levanti fù ottimamente provisto alle fraudi et abusi, s’eranno introdotti ... fraudi ed abusi del Ritto greco, regole e istituzioni non vengono osservate,

 -  tutti li jus-patronatarij delle chiese di questa città, et Isola, over commessi, et l’atri ch’avessero il governo di quelle, e non havessero officiatori siano obbligati di eleger sa-cerdote sacromonaco, e ver omaco, secondo la condizione della chiesa in terminatione di mesi uno, altrimenti dal reverendo Protopapà a cui incombe la causa delle cure eccle-siastiche del Rito Greco sia immediate esercitata l’esecuzione della terminazione sudet-ta degli Eccmi sigri Inquisitroi Generali sopra tal particolare, dovendo esse Protopapà eleger il sacerdote di quello secondo anco le precedenti Terminationi dell’Illmo reggi-mento di 9 maggio 1584; 6 maggio 1609; e 15 Aprile 1615. Dichiarando però che sia risservata sempre l’auttorità d’elegere al Monsignor Illustrissimo Arcivescovo di quelle chiese che sono da lui dipendenti con la sopranità in tutte le cose dipendenti ad esse.

 - sia prima fatto l’esame necessario et approbatione di quelli del reverendo Protopapà secondo la terminatione dell’Illmo reggimento di 29 marzo 1610.

 - le persone secolari non possino havere, nè tuor ad affitto le chiese, nè conseguir alcun utile, o partecpiatione dell’offerte, benefficij, emolumenti, e proventi di esse, ma quelle restino apllicate alli Sacerdoti e Ministri suoi, et a beneficio d’essi secondo i Sacri Cano-ni.

 -  Tutti quelli Secolari che ritrovano haver ad affitto chiese restino immediate tagliati detti affitti dovendo quelli haver li Sacerdoti.

 - E vedendosi che siano da molti ottenute due, tre, e più investiture di Monasteri, ogn’uno de’quali ricercarebbe propria assitenza, et è necessario però che la maggior parte dell’an-no restino inofficiati, e con diminutione del Culto Divino, e con grandissimo danno degl’altri Religiosi, che non tengono chiesa d’alcuna sorte e durano fatica a sostenersi. Dichiariamo, e terminiamo, che delle chiese cha caderanno nel Fisco, o ritorneranno in signoria non possa de caetero esser fatta concessione dall’Illustrissimo Reggimento cui spetta la dispensa delle chiese di simile natura, che d’una sola chiesa per ogni Sacerdote, Monaco, over Sacromanaco, e facendosi in contrario di quanto è predetto la conces-sione sia di niun valore, e la Chiesa resto concessa a colui che farà in conscienza com’è giusto, e conveniente, acciochè ogn’uno egualemente habbi a parteccipare della publica grazia; comettendo però che da questo Illustrissimo Reggimento, e da altri a chi spetta siano li presenti Nostri ordini osservati et eseguiti in tutte le sue parti...» 

μει, δεν χαρακτηρίζει μόνο τους ορθοδόξους. Οι ναοί, καταγγέλεται, συμβαίνει να είναι αντικείμενο ενοικίασης, και επένδυσης εκ μέρους των κοσμικών, γεγονός που αποβαίνει φυσικά εις βάρος των κληρικών. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε πίσω από αυτήν την καταγγελία έναν ανταγωνισμό μεταξύ κληρικών και κοσμικών με επίκεντρο τα εισοδήματα των ναών και των αφιερωμάτων τους. Αλλά ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται μόνον μεταξύ των κοσμικών και των κληρικών. Πολλοί κληρικοί κατηγορούνται  ότι έχουν εξασφαλίσει το δικαίωμα ιερουργίας σε περισσότερους από έναν ναούς, έτσι ώστε να μην είναι σε θέση να εκπληρώνουν τα ιερατικά τους καθήκοντα σε όλους τους ναούς που έχουν αναλάβει, με αποτέλεσμα οι ναοί να μένουν ανενεργοί και να αφήνουν πολλούς άλλους κληρικούς χωρίς εισοδήματα. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κληρικών για την απόκτηση εκκλησιαστικών εισοδημάτων είναι ιδιαίτερα έντονος αφού από αυτά επωφελούνται, γενικότερα, και τα μέλη των οικογενειών τους. Στον ανταγωνισμό της διεκδίκησης των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, επινοούνται διάφορα τεχνάσματα και ένα από αυτά ήταν ο χαρακτηρισμός ορισμένων ναών ως εγκαταλελειμμένων ώστε να αναληφθούν στη συνέχεια από τους διεκδικητές τους. Στη διοίκηση των ναών δεν εμπλέκονταν, ως γνωστόν, μόνον οι ιδιοκτήτες ή οι ιδρυτές τους αλλά και κοσμικοί επίτροποι ή κυβερνήτες που είχαν ως κύρια υποχρέωση την εξασφάλιση της ομαλής διαχείρισής τους. Είναι, ωστόσο, αυτοί οι δια-χειριστές που σύμφωνα με τον κρατικό λόγο περί εκκλησιών ευθύνονταν μαζί με τους ιδιοκτήτες για τον σφετερισμό των εκκλησιαστικών εισοδημάτων που προέρχονται από τα κτήματα αλλά και τα κινητά αφιερώματα των ναών. Η ευλάβεια είναι άκρως οικονομική και κεφαλαιοποιήσιμη σύμφωνα με αυτές τις κρατικές αναλύσεις, οι οποίες επειδή επανέρχονται με κάποια περιοδικότητα, αφήνουν να φανεί η έκταση του φαινομένου των καταχρήσεων. Το 164627 επανέρχονται οι διατάξεις του 1584, του 1610, του 1615, και του 1622.

------------------------------------------------------------------------------------

 27   Ό.π., σ. 245-246. 1646 ottobre 12 Corfù s.v., Terminazione sopra li Monasteri e chiese qui sotto delineate per ordine dell’illmo Reggimento Michel Malipiero Bailo, Lorenzo Vico consiglier, ed Antonio Lombardo Cons.r li 12 Ottobre 1646 s.v. è registrata li 16 detto. Avendo l’illmo Regg.to con displicenza dell’animo suo inteso, che attrovandosi in questa città, et Isola molti, e diversi Monasteri, e chiese possesse da’particolari sotto nome di Juspatronatarj, ovver Commissarj, e Governatori, quali Monasteri e chiese per la poca cura, e manco carità delli detti loro Governatori i quali attendono solamente di goder l’en-trate delli detti Monasteri e chiese si lasciano andar in rovina senza farli officiare a gloria del Sig. Iddio, e secondo l’intenzione delli efficiatori di esse, la qual cosa essendo contro la forma delli Sacri Canoni, e con poco onor della Religione Cristiana, però volendo Sue Signorie Illustrissime provedere all’estirpazione di simili incovenienti, ed acciochè per l’avvenire i predetti Monasteri e chiese siano officiate, e le entrade loro vadino in augu-mento di esse, e per mantenimento delli religiosi, secondo l’intenzion delle leggi canoniche aderendosi massime alla Terminazione fatta l’anno 1584 di 9 Maggio dall’tum Illustr. Regg ed altre posteriori confermate tutte dall’ eccmo sig. Giust’Antonio Belegno Provr gnl in Levante con autorità di capitan genl da mar, hanno terminato che il revr Protopapà sig, Teodoro Floro... di proveder anco circa detti monasteri...

Σχολιάζοντας τα παραπάνω, μπορούμε να κάνουμε μια σειρά από παρατηρήσεις: καταρχάς τα εισοδήματα τα ναών τούς καθιστούν οικονομικές επιχειρήσεις που αντιστοιχούν με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, αφού προσπορίζουν αγροτικά εισοδήματα, αλλά και με εμπορικές επιχειρήσεις, αφού διακινούν νόμισμα και πωλούν μέταλλα χάρις στις ελεημοσύνες ή χάρις στα αντικείμενα των αφιερωμάτων τους. Από αυτήν την άποψη ήταν αναμενόμενο να εξομοιωθούν από το κράτος οι εγκαταλελειμμένοι ναοί με περιουσία του δημοσίου, fiscum, και να μπει το ίδιο στο μηχανισμό της διαχείρισής τους, αφού θεωρώντας τα εγκαταλελειμμένα κτήματα ως αντικείμενο της δημόσιας δικαιοδοσίας —στην τεχνική γλώσσα της εποχής jus patronatus publici— μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα εισοδήματά τους για λογαριασμό του.

 Η κακή διαχείριση των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, η οποία φθάνει στους κρατικούς λειτουργούς μέσω καταγγελιών των ομάδων που συγκρούονται γι’ αυτά, καθιστά τον ηγεμόνα διαιτητή των ιδιωτικών θρησκευτικών συμπεριφορών και του επιτρέπει να αναπτύξει αφενός ένα δικό του λόγο για τα εκκλησιαστικά πράγματα και αφετέρου μια δια­χειριστική μέθοδο αντιμετώπισής τους. Όσον αφορά τον κρατικό θρησκευτικό λόγο, αυτός συνίσταται σε έναν στοχασμό γύρω από τον ρόλο της λατρείας για το κράτος, για τον ρόλο του κράτους στην τήρηση των ιερών κανόνων, για τον δικό του φιλεύσπλαχνο χαρακτήρα και τον ρόλο του, τέλος, ως διορθωτή των ιδιωτικών παραβατικών συμπεριφορών απέναντι στην εκκλησία. Αν προσπεράσουμε το στερεότυπο αυτών των διατυπώσεων που επαναλαμβάνονται στα επίσημα κείμενα, θα διακρίνουμε τη σταθερή προσπάθεια εκ μέρους του κράτους και μέσω της διεύρυνσης της έννοιας του δημοσίου συμφέροντος και του δημοσίου ελέγχου να ελεγχθούν οι ιδιωτικές συμπεριφορές και ανάμεσά τους η κυριότερη, η άσκηση και η έκφραση της θρησκευτικότητας. Ο κρατικός αυτός έλεγχος πρέπει να διαβαστεί παράλληλα με διάφορα άλλα μέσα που θα επινοηθούν από το κράτος για τη συγκράτηση των πληθυσμών στα συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια της εποχής αλλά και για τον έλεγχο των ιδιωτικών εξουσιών, ιδίως της εξουσίας των αρχόντων. Καθόσον αφορά τη μέθοδο της διαχείρισης των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, αυτή συνίσταται στη σταδιακή διεύρυνση του αριθμού των ανθρώπων που εμπλέκονται στον έλεγχό τους και από τους οποίους ζητείται να ασκούν τον διαχειριστικό έλεγχο· να διενεργούν την απογραφή των εκκλησιαστικών περιουσιών αλλά και να μοιράζονται μεταξύ τους την ευθύνη για την εκτέλεση του έργου τους. Δηλαδή να μπορεί να καταδίδει ο ένας τον άλλο. Η καταγραφή των εκκλησιαστικών εισοδημάτων,και ο διαχειριστικός τους έλεγχος, επιτυγχάνονται, καθόσον επιτυγχάνονται, μέσω της εισαγωγής ενός αριθμού διαχειριστικών εργαλείων όπως οι αναγραφές των ακινήτων, οι απογραφές κινητής περιουσίας και τα βιβλία εσόδων και εξόδων. Φυσικά μνημεία αυτού του μοντερνισμού απόκεινται σήμερα τα αρχεία της διαχειρίσεως και των εγγράφων των εκκλησιών που φυλάσσονται στα Αρχεία Νομού Κερκύρας.28 Εργαλεία ενός διαχειριστικού εκμοντερνισμού της ευλάβειας που εξελίσσεται από τον 16ο αιώνα μέχρι και τα μέσα του 18ου αιώνα, αν κρίνουμε από τα διατάγματα που προαναφέραμε αλλά και από αυτά του 1721, του 1731, του 1746, του 1753, του 1754, του 1755, του 1758.29 Η επαναφορά προηγουμένων διατάξεων μαρτυρεί την εμμονή των αντιστάσεων σε αυτήν την προσπάθεια της δημόσιας εξουσίας να ελέγξει τις ιδιωτικές συμπεριφορές. Αλλά από την άλλη μεριά η επιμονή του δημοσίου σε αυτόν τον έλεγχο εγκαινιάζει τη νεωτερική συμπεριφορά απέναντι στην εκκλησιαστική περιουσία. Τα εκκλησιαστικά εισοδήματα που δεν εκπληρώνουν τον αρχικό τους σκοπό περιέρχονται στο κράτος. Ένας νεωτερισμός που θα εφαρμοστεί ιδιαίτερα και στα εισοδήματα της καθολικής εκκλησίας στην Κέρκυρα, παρά τις αντιδράσεις της.

 Όταν αργότερα, το 1797, θα καταργηθεί η Βενετική Πολιτεία από τη Γαλλική Πολιτεία, και η Προσωρινή Δημαρχία Κέρκυρας θα αντιμετωπίσει, τότε, τη χρησιμοποίηση των εκκλησιαστικών εισοδημάτων για τη δημόσια εκπαίδευση, δεν θα κάνει κάτι το πρωτότυπο. Τα εκκλησιαστικά εισοδήματα είχαν ουσιαστικά ήδη περιέλθει στο δημόσιο.

-------------------------------------------------------------------------------------------

 28  Μ. Καμονάχου – Ν. Καραπιδάκης, Αρχείο Εγχωρίου Διαχειρίσεως 1386-1926. Συνο­πτικό ευρετήριο. Δακτυλόγραφο, Κέρκυρα [1986].

29  G. Pojaco, Le Leggi municipali..., ό.π., τ. ΙΙ, σ. 3-5, 21, 97-100, 147, 154, 157-170, 175, 181, 184, 193.

 

 

 

Η συμμετοχή και γενναιότητα των Κερκυραίων στην πολιορκία του 1716

Βροκίνης, Λαυρέντιος (Κέρκυρα, 1850 - 1911). Λόγιος, ιστοριοδίφης, ένας από τους πιο τυπικούς εκπροσώπους της κερκυραϊκής ιστοριογραφίας. Από νεαρή ηλικία επιδόθηκε με ζήλο στη μελέτη της ιστορίας και στη σπουδή ξένων γλωσσών και στράφηκε στην ιστορική έρευνα .Μας έδωσε πλήθος ιστορικών μελετών που αφορούν το νησί. Οι νεώτεροι Κερκυραίοι χρωστούν πολλά στον άνθρωπο αυτόν που μέσα στο Ιστορικό Αρχείο Κερκύρας ξόδεψε ατελείωτες ώρες για να έχουμε σήμερα ένα  υλικό που βρήκε και ανέδειξε.

 

 

Ο Λαυρέντιος Βροκίνης παρουσίασε την μελέτη που ακολουθεί. Την παραθέτουμε όπως είναι δημοσιευμένη προσθέτοντας συμπερασματικούς σχολιασμούς ανά σελίδα δημοσίευσης. 

ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ     ΠΙ ΝΑΞ

ΤΩΝ  ΕΝ ΤΗ ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ  ΚΕΡΚΥΡΑΣ

ΔΙΑΚΡΙΘΕΝΤΩΝ ΚΕΡΚΥΡΑΙΩΝ

Σ υ ντ α χ θ ε ι ς

τη βάσει των εις αυτούς τούτους αναφερθέντων πιστοποιητικών και άλλων εγγράφων, υπό του Στρατάρχου Σχούλεμβουργ και των κατά την πολιορκία Αρχηγών και άλλων αξιωματικών του Ενετικού στρατού και στόλου, Πιζάνη, Λορεδάνου, Κορνέρ, Δά-Μόστου Δα-Ρίβα, Έρίτζου, "Αλδερμαν, Κομπάτη, Σάλα, Σόρα κλπ.[1]

Συλλεγόντων

                            εκ τε του Δημ. Αρχείου και των ιδιωτικών αρχείων  διαφόρων  Κερκυραϊκών οικογενειών.

Α

1    (α) Άργαλιάς Ματθαίος Εκατόνταρχος Γαστουρίου.
Ούτος, κατά τας πιστοποιήσεις των Στολάρχου Πιζάνη από 21
Δικιμ. 1716, Δα-Μόστου 11 Μαΐου 1717 και Δαρίβα 11 Μαΐου
1717, σωζόμενα εις το Δ. Αρχείο (εν τη Συλλογή Βενεδ. Τρι-
βώλη) διαρκούσης της πολιορκίας εκουσίως προσδραμών εις
τα οχυρώματα του Νέου φρουρίου, έδωκε δείγματα μεγάλης
καρτερίας,  μάλιστα δε κατά την γενική επίθεση.

Άνόπουλος Παναγιώτης ον δι ορθού εις Μανόπουλον και είδε εις το όνομα Γαΐτάνης.

2    Άρκούδιος Βικέντιος π. Ιωάννου. Τελευταίος έπίβιος της
ευγενούς οικογενείας Άρκούδη, ούτος συμμετέσχε της εν τω
πορθμό Κερκύρας ναυμαχίας της 8 Ιουλίου 1716 ευρισκόμενος
εις τον στόλο, ένθα υπηρετών ως Ίατροχειρουργός μικρόν με­
τα την πολιορκία απέθανε. (Έκ σημ. ληφθείσης εκ του Vol..
56 Arg..Diversiαπό 1757-53 Filz.20).

3    Άρμένης Φραγκίσκος π. Στάμου προνομιούχος Ποταμού,
διεκρίθει πολέμων νυχθημερόν εν τω Ν. Φρουρίω (Πιστοποίηση
Δα - Ρίβα 29 Αυγούστου 1716).

4    Άρμένης Ιερώνυμος προεστός Ποταμού, προσέδραμε με
ακολουθία εξ  αρκετών  ανδρών  εκ   Ποταμού   και  των  πλησίον

-------------------------------------------------------------------------------------------

(α) Προσθετέοι εις γενικό άθροισμα, κατ' αύξουσα τάξη, πάντες οι, περιγραφόμενοι μετά των ανδρών της ακολουθίας ενός έκαστου, αν τυ­χόν έχει τοιαύτην ό περιγραφόμενος.



[1] Η συλλογή αυτή του Λαυρ.Βροκίνη δημοσιεύτηκε στα Κερκυραϊκά Χρονικά Τόμος 17ος  1973 σελ.338. Αποτελεί ένα μοναδικό ντοκουμέντο καθότι, ο βαθύς αυτός ερευνητής, συνέλεξε τα στοιχεία που παραθέτει μέσα από πιστοποιήσεις των αξιωματούχων της εποχής, που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Ακάματος  ο Βροκίνης δεν στάθηκε μόνο στην έρευνα του Ιστορικού Αρχείου αλλά βρήκε τους απογόνους και συγκέντρωσε τον μεγαλύτερο αριθμό, για την εποχή του, πιστοποιήσεων που έλαβαν οι ντόπιοι για τη συμμετοχή τους στην Πολιορκία του 1716.

 

χωρίων, εις διάφορα μέρη και διεκρίθει επί του προμαχώνα και τοΰ μεσότοιχου (Cortina) της Πύλης Ραϊμόνδου γενναίως πολέ­μων. (Πιστοπ. Λορεδάνου 6 Όκτωβ. 1716) (Ίδέ Μουρμουράκην).

5 'Αρμένης Ιάκωβος εκ Ποταμού, επί κεφαλής άλλων αν­δρών, ήτο διοικητής θέσεως επί των εσωτερικών τειχών του Ν. Φρουρίου και των τειχών της πόλεως «Μουράγια». (Ίδέ Καρτάνον Νικόλαον).

Ένα από τα μετάλλια που εκδόθηκαν προς  τιμή του Στρατάρχη που δείχνει με λεπτομέρεια τη πολιορκία του 1716.

 

Β

7    Βούλγαρις Κόμ. Νικόλαος και Κόμ. Βίκτωρ Ιερεύς και
εφημέριος του ναού του Άγιου Σπυρίδωνος. Κατά 13 - 15 πιστο­
ποιήσεις όλων των Προβλεπτών και αξιωματικών μη εξαιρου­
μένων και τών Σχουλεμβουργ και Πιζάνη, σωζομένας παρά τη
οίκογεν. Ίερ. Κ. Βουλγάρεως και εκδοθείσας εις το βιβλίο,
Per la familgia Bulgari κ.τ.λ Al Tagio  ό μεν πρώτος με ακολουθία
εξ αρκετών εγχωρίων ηρωικότατα πολέμων, διεκρίθει εις Γου-
βίον και "Υψον[1] κατά την απόβαση των εχθρών, και πάλιν εις
τα οχυρώματα Τριών πηγαδιών, Σαραντάρη, Σκάρπωνος και
Νέου Φρουρίου, ό δε δεύτερος εις τα τείχη της πόλεως, έμψυχων
τους πολεμιστές. Ούτος σπουδαίας παρέσχε συνδρομή εις
την μετακόμιση του αναγκαίου διά τα οχυρωτικά έργα υλικού
και προ της πολιορκίας και διαρκούσης ταύτης, εις προφανείς
κινδύνους εκτιθέμενος.[2]

8    Βούλγαρης Κόμ. Πέτρος Σύνδικος. Εκτιθέμενος εις τα
έπικινδυνωδέστερα μέρη εμψύχωνε τους πολεμιστές εγχώρι­
ους.  (Ίδέ άνω έγγραφα).

11 'Βλατάς Νικόλαος Αντισυνταγματάρχης, οπλίσας Ιδίοις αναλώμασι και συντηρήσας καθόλον το διάστημα της πολιορ­κίας δύο άνδρας, υπηρέτησε μετ' αυτών εις το εξ Ελλήνων λε­βεντών και Ιταλών τάγμα του Ζακυνθίου Συνταγμ. Κό. Φραγγίσκου Ρωμα, όπερ έπεβη της νηός «Θρίαμβος» κυβερνώμενης υπό του Μαρκαντωνίου Διέδου και υπέρ πάσα άλλην διακριθείσης εις την ναυμαχίαν της 8 Ιουλίου. (Πιστοπ. Διέδου 20 Αυγούστου 1716 Πιζάνη 12 Ίανουαρ. 1716, Κορνέρ 20 9βρίου 1716, Λορεδάνου 27 Αύγ.  1717)   (παρά οίκογ.  Βλατά).

14 Βασιλας Ιερεύς 'Ανδροΰτζος μετά των υιών του Ιερέ­ως Βεραμόντε και Αρσενίου. Ούτοι εκτιθέμενοι διαρκούσης της πολιορκίας εις τας έπικινδυνωδεστέρας θέσεις, διακρίθηκαν πολεμούνταςκαι άλλας σπουδαίας εκδουλεύσεις παρέχοντες. νεκα τούτων ή Ενετική Γερουσία παρεχώρησε εις αυτούς δι­καιώματα επί τίνων γαιών εις Πέλεκα (Δίπλωμα Δουκικόν και Πιστοποίηση Σχουλεμβουργ πρωτότυπος 20 Αυγούστου 1718, σωζόμενα παρά Σπ. Βασιλά).

17 Βαρούχα αυτάδελφοι Ιωάννης Αντώνιος, και Φραγκί­σκος και Γεώργιος ανεψιός των  (νεότατος)   μετ' ακολουθίας εξ



[1] Η προσπάθεια απόκρουσης των Οθωμανών ξεκίνησε από το σημείο της απόβασης στην περιοχή του Ύψου, ίσως για δολιοφθορές και οπισθοδρομώντας οι πολεμιστές εισήλθαν μέσα στο Φρούριο.  

[2] Παρατηρούμε την οικογενειακή συμμετοχή για την άμυνα της Πόλης. 3 άτομα της οικογένειας Βούλγαρη, Ο Βασιλάς με του 2 γιους του, 4 άτομα της οικογένειας Βαρούχα. Την συμμετοχή οικογενειών θα τη συναντήσουμε σε όλη την περιπλάνηση των Κερκυραϊκών ονομάτων που ακολουθεί.

 

ουκ ολίγων ανδρών παρ' αυτών οπλισθέντων και καθ‘όλη την διάρκειαν της πολιορκίας συντηρηθέντων, διακρίθηκαν γενναί­ως πολεμώντας απ' αρχής έως τέλους αυτής επί των εξωτερι­κών τειχών των φρουρίων. (Πιστοποίηση Σχούλεμβ. 10 7βρίου 1716 και Λορεδάνου 20 8βρίου Τ 716 εν Τόμ. 57 Arg. DiversiΔέσμ. 21).

Γ

< 

20 Γενηματάς Ιάκωβος, Σπυρίδων και Αναστάσιος διακρίθηκανπολεμώντας επί των πλοίων. (Ίδέ Επιστολή Nαυάρχουκαι Γεν. Καπετ. Πιζάνη 7 Μαΐου 1717 προς τον Μοίραρχο(ΑΙmirante) Λουδ. Φλαγγίνην και πιστοποίηση Πέτρου Βουλγάρεως εις Βιβλίο   «Per la familgia Bulgariκ.τ.λ Al Tagiο»

30     Γαϊτάνης Γεωργάκης διεκρίθη ομού με τους έξης (έκα­
στος των όποιων ακολουθείτο υπό πολλών ανδρών) Μικόλαον
Καρτάνον πτ. Γεωργίου, Άνδρέαν Γιαννιώτην, Φραγκΐσκον Τζι-
γάλαν, Σπυρ. Κονδόν, Βενέδ. Γηόκαν, Παναγιώτην Μανόπουλον
και Δημήτριον Στάμον και Ίωάννην Καίσαρη, οίτινες πρώτοι
έδραμον, πριν ή εισπλεύσει ό εχθρικός στόλος εντός του λιμέ-
νος, όπως προσφέρωσι την συνδρομή των εις την πόλη. Ούτοι
μετά της ακολουθίας των, συντηρηθείσης και οπλισθείσης άνευ
δημοσίας δαπάνης, αναδειχθέντες να φυλάξωσι την Πόρταν Ραϋ-
μόνδου, υπερασπίσθηκαν αυτήν γενναιότατα, φονευθέντος εκ
σφαίρας εχθρικού τηλεβόλου του Γιαννιώτου. (Πιστοποίησις
Λορεδάν 20 7βρίου  1716,  παρά οίκογ.  Μάρκ.  Θεοτόκη).[1]

31           Γιουστινιάνης Κό. Παναγιώτης. Ούτος με ακολουθία εκ
πολλών χωρικών έτρεξε πρώτον εις Μπενίτζαις διά την φρού-
ρησιν των δεξαμενών και Υδρόμυλων, τα όποια οι Τούρκοι μά­
την προσπαθούν να καταλάβουν. Κατόπιν προδραμών εις τας
ένετικάς προφυλακάς ήγωνίσθη εις απόκρουση των τριών εχ­
θρικών εφόδων και τέλος εις τα άμυντήρια (Rivellini) και την
Περπέτουαν ένθα έπληγώθει επικινδύνως υπό βολής εχθρικού
τηλεβόλου. (Πιστοποίησις Σχούλεμβουργ 1 Όκτωβ. 1716 Λο-
ρεδάν 1  Μάρτ. 1717 παρά οίκογ. Μαντζάρου).

32    Γονέμης Ιωάννης Αντώνιος Άντισυντ. υπό τον Συνταγμ.
Ρεγγίνην έπεβιβάσθη μετά του εξ Ελλήνων (εν ους και Κερκυ­
ραίοι) τάγματος του εις το πλοίο «Λέων Θριαμβεύων» και ά-
κολουθήσας όλα τα κινήματα του στόλου, μετείχε της ναυμα­
χίας της 8ης Ιουλίου, διακριθείς έτι και ότε το πλήρωμα της
νηός ης επέβαινε, διετάχθη να ενίσχυση το Μ. Φρούριον. (Πι-
στοπ. Πιζάνη 13 Αύγ. 1716 και 22 Μαΐου 1718 εν τε τω Άρχ. και
τοις έγγρ. οίκογ. Γονέμή).[2]

3 Γονέμης Δημήτριος αδελφός του άνω, ήγωνίσθη εκτιθέ­μενος εις τα έπικινδυνωδέστερα μέρη του Ν. Φρουρίου. (Οικο­γενειακά έγγραφα. Εις αίτησιν Ίερ. Ιακώβου Γονέμη τη Γε­ρουσία, όπως  διευκολυνθεί  εις την  ανέγερση  του  εις  Κονδυλονήσι



[1] Αναφέρεται η ομαδική προσέλευση πολεμιστών, οι οποίοι με δικά τους έξοδα, μίσθωναν και συντηρούσαν  ομάδα  στρατιωτών τους. Πολλοί από αυτούς ζούσαν έξω από τη πόλη και την επικίνδυνη ώρα όδευαν προς τα Φρούρια για να ενισχύσουν την άμυνα.  

[2] Τα καράβια είχαν ανάγκη πληρωμάτων και σ’ αυτό συμμετείχαν και οι Κερκυραίοι ναυτικοί.

νησί ναού).

34 Γουλελιός Χριστόδουλος πτ. Νικολάου[1] Έπιλοχ. ήνωσεν αριθμόν εγχωρίων και μετά τούτων άναλώμασιν αυτού συντηρηθέντων, έπιβάς της υπό τον Βάλβην διοικούμενης γαλέρας, έλαβε μέρος εις την ναυμαχίαν' κατόπιν διετάχθη μετά των ύπ' αυτόν, νά μεταβή προς φύλαξιν των εν Βενίτζαις δεξαμε­νών και υδρόμυλων, και εκεί πολλάκις συγκρουσθείς μετά των την κατάληψιν αυτών πειρωμένων εχθρών, διεκρίθη απο­κρούων τούτους. (Πιστοποιήσεις Πιζάνη 26 Αυγούστου 1716 και 21   Ιουλίου  1717 Άρχεΐον Συλλογή Τριβώλη).

35 Δετζόρτζης Λεονάρδος[2] κατά πιστοποίησιν Βίκτορος Δα -Μόστου 20 8βρίου 1717 παρά τή κληρον. τοΰ άρτίως αποβιώ­σαντος ομωνύμου απογόνου του ευρισκομένην, εκτεθείς εις α­παντάς τους διαρκούσης της πολιορκίας κινδύνους διεκρίθη. Ώς ύπογραμματεύς εν τω γραφείω τοΰ Γενικού Προβλεπτού αν και διαρκώς κατεγίνετο εις επείγουσας ένεκα των περι­στάσεων εκτάκτους υπηρεσίας, έξεπλήρου ταύτας άμίσθως. Κατεγίνετο δε εις τήν περιποίησιν τών πληγωμένων και την ταχεΐαν άντικατάστασιν νέων ανδρών εις τάς τάξεις του στρα­τού και εις τά πλοΐα.

      36 Θεοτόκης Αντώνιος πτ. Όκταβιανοΰ εις πάντας τους διαρκούσης της πολιορκίας κινδύνους ύποβαλών εαυτόν προσήνεγκε τήν ύπηρεσίαν του. ('Έγγρ. Φρ. Κορνέρ Γεν. Προβλ. 31 8βρίου 1726 δι' ου επετράπη τούτω ή διά τήν θέσιν Φρουράρ­χου Άγγελοκάστρου ύποψηφιότης. Τόμ. 37. Δέσμ. 1 σελ. 53 Arg. Diversi).

39   Θεοτόκαι   (Σκλαμτιούνη)      Αλέξανδρος,      Αυγουστίνος

και Ιωάννης αύτάδελφοι. Ούτοι απ’ αρχής της πολιορκίας έν ημέρα και νυκτί, πανταχοΰ στους μεγαλύτερουςκινδύνους εκτιθέμενοι και εις τάς προ της κυρίως πολιορκία κινδύνους εκτιθέμενοι και εις τάς προ της κυρίως πολιορκία των φρουρίων εφορμήσεις, και κατόπιν εις τά τείχη Τένεδου διεκρίθησαν. Ενταύθα δ' έπληγώθη εξ εχθρικής βολής ό Ίωαννης εις τον δεξιόν πόδα. (Πιστοποίησις Λορεδάν 6 8βρίου1/16 πάρα Θεοτόκη Μ.).  

         

270 Θεοτόκης Κό. Γεώργιος[3]. Ούτος με το έξ 100 και έπι κείνα ανδρών πλήρωμα του Κερκυραϊκού κάτεργου, ούτινος ην Κυβερνήτης, με το έξ Ισαρίθμων ανδρών πλήρες πλήρωμα του ιδιαις δαπαναις όπλισθέντος και συντηρηθέντος κάτεργο του, προς δε τούτοις με άκολουθίαν έτερων 30 ανδρών ύπ' αυτού οπλισθέντων και συντηρηθέντων, άφ' οδ διεκρίθη λαβών μέρος εις την ναυμαχιαν, διαταρχείς εδραμεν, έπί κεφαλής    ών



[1] Η μάχη της εξοχής. Εκτός των άλλων, έπρεπε να προφυλάξουν τις εισροές νερού προς την πολιορκούμενη πόλη.

[2] Οι Διοικητικές υπηρεσίες έπρεπε να λειτουργούν και υπήρχε, όπως περιγράφεται, πλήρη ετοιμότητα και σύμπραξη με τους στρατιώτες.

[3] Οι άρχοντες και πλούσιοι του τόπου συμμετείχαν με δικά τους κάτεργα,  ναύτες και στρατιώτες. 

των ανδρών τούτων, εις τό Νέον Φρούριον ένθα ένησχολήθη μετ' αυτών εις τον χειρισμόν τών τηλεβόλων. Μαχόμενος δέ και ένθαρρύνων λόγω και έργω τους συμπολεμοΰντας, ήμοιβε δια χρηματικών δώρων τάς άποτελεσματικάς πυροβολάς. [1]Σφόδρα διεκρίθη κατά την στιγμήν της εκ του Σκάρπωνος άποδιώξεως τών εχθρών, ότε μαχόμενος και έπληγώθη εις τήν κεφαλήν. Πλην του ιδιωτικού κάτεργου του, συνετήρησεν άνευ δημοσίας δαπάνης και έμισθοδότησε και τό πλήρωμα της Κερ­κυραϊκής τριήρεως, προμηθεύσας έτι ε'ις τά πληρώματα όλου τοΰ Ενετικού στόλου 500 βαρέλας οϊνου, 15.000 ενετικός λί­τρας έλαιών, 15.000 λίτρας τυροΰ, 80 βώδια, 48.000 σκόροδα, 40 δέσμας άλιστών (Μπακαλάου), 30 βαρέλια σαρδινών έν α­λάτι, ζυμαρικά, διάφορα άλλα κρέατα, £λαιον, αυγά άπειρα, 1 βυτίον οινοπνεύματος (ρακής), 7 βαρέλια χαρίγγων (ρέγκαις), όξους βυτίον έν. (Περί τούτων Πιστοπ. 2 Δά-Ρίβα 8 Ιου­λίου και 24 Αύγ. 1716). Μετά τήν λύσιν τής πολιορκίας ήκολούθησε μετά τών δύο πλοίων του, ώς εθελοντής, τους Πιζάνην και Σχούλεμβουργ πορευθέντας προς άνάκτησιν τής Λευκάδος. Έτιμήθη μόνος ούτος ύπό τής Ενετικής Γερουσίας με άριστεΐον. (Έκ 10 — 12 πιστοποιήσεων όλων τών αρχηγών και του Στρατάρχου και επιστολών και άλλων διαφόρων εγγράφων παρά Μάρκω Θεοτόκη σωζ. ίδέ και Α'. Τόμ. ήμετέρ. Βιογρ. Σχεδ. σελ. 106 και έφέξ.).

271        Θεοτόκης Κόμ. Μάρκος αδελφός του Γεωργίου. Ούτος
Κυβερνήτης ων τοΰ κάτεργου του αδελφού του, διεκρίθη ένα-
σχοληθεις εις τήν έκ Βενίτζης εις τό Ν. Φρούριον μεταφοράν
του ελλείποντος ύδατος, έκ τοΰ μέσου τών πυρών τοΰ έχθρικοΰ
στόλου διερχόμενος. Τοΰτο δέ πράττων ενίοτε και διά ξηράς
και εις τά συνεχή πυρά τοΰ εχθρικού στρατοΰ εκτιθέμενος, κα­
τόρθωνε νά μεταφέρη 50 βαρέλας ύδατος ανά έκάστην ήμέραν.
(Πιστοπ. Δα-Ρίβα 26 Αυγούστου 1716).

272        Θεοτόκης Γεώργιος τοΰ Κωνσταντίνου (Τζαμάρκος)
διεκρίθη πολέμων εις τάς κινδυνωδεστέρας θέσεις τοΰ Νέου
Φρουρίου και εις τόν Σκάρπωνα κατά τήν έκ τούτου άποδίωξιν
τών έχθρων.  (Πιστοπ. Λορεδάν 4 δβρίου 1716 παρά Μ. Θεοτόκη).

273   Θεοτόκης Κόμ. Νικόλαος Άνδρουτζέλης ό γενναίος μα­
χητής τής Κρήτης και τής Ναυπάκτου, εις α μέρη εθελοντής
προσέδραμε με άκολουθίαν έκ 200 Κερκυραίων δαπάνη αύτοΰ
όπλισθέντων και συντηρηθέντων. Ούτος άν και προβεβηκώς κα­
τά τήν ήλικίαν, τω 1716 ήγωνίσθη έπιβάς του πλοίου τοΰ Κόμ.
Γ. Θεοτόκη. (Απόσπασμα επιστολής Πιζάνη, 13 Δεκεμβρίου
1716, προς τήν Γερουσίαν. Ίδέ Α'. Τόμ. ήμετέρ. Βιογραφ. Σνεδ.
σελ. 135).

Ι

Ίσραηλιτική Κοινότης.[2] Δύο πιστοποιήσεις, ή  μεν τοΰ Στρα-



[1] Ενώπιον της απόκρουσης της ενδεχόμενης σκλαβιάς του Νησιού στους Οθωμανούς,οι άρχοντες και ο λαός   γίνονταν ένα σώμα. Ο Γεώργιος Θεοτόκης πρόσθεσε  στο στόλο το κάτεργό  του αναλαμβάνοντας επίσης την μισθοδοσία της Κερκυραϊκής τριήρους ,τα απαραίτητα τρόφιμα του στρατεύματος  και επί πλέον έφθασε στο σημείο  να προσφέρει χρήματα στους πυροβολητές για κάθε πετυχημένη βολή .   

[2]  Ισραηλίτες και Χριστιανοί ενωμένοι.

τάρχου Σχουλεμβούργου 15 7βρίου 1716, ή δέ του τότε Λατινεπισκόπου Αυγούστου Ζάκκου 8 7βρίου 1717, μαρτυροΰσι τάς α­πό κοινού μετά των Χριστιανών συνδρομάς πολλών της Κοινότη­τος ταύτης μελών, άτινα διεκρίθησαν ου μόνον εις την μετακόμισιν του υλικού προς όχύρωσιν των φρουρίων πρό της πολιορ­κίας και διαρκούσης ταύτης, αλλά και επί των όχυρωμάτων θαρραλέως πολεμοΰντα καθ' ήμέραν και νύκτα και υποβαλλό­μενα εις πάντα κίνδυνον προς κοινήν σωτηρίαν. (Ισραηλιτικά Χρονικά Ιανουαρίου  1862 σελ. 87  και Άρχ. της Κοινότητος).

Κ

Κερκυραϊκή Κοινότης.[1] Αυτή, άμα τω κηρύγματι τοΰ κατά της Ένετίας πολέμου, προσήνεγκε (Φεβρουάρ. 1716) εις το ταμεΐον της Ενετικής Κυβερνήσεως, όπως άνακουφιζομένη πως αυτή εκ τών πολλών δαπανών, έτοιμασθή προς άμυναν της νή­σου εκ τυχούσης επιδρομής, δουκάτα 15.000 προς Λίτρ. 6 εκαστον (1). Ετέρας δέ 15.000 προσέφερεν αύτη κατά τήν πολιορκίαν. Δια Δουκικοϋ γράμματος της 7 Μαρτίου 1716 ή Γερου­σία εξέφραζε τάς προς τήν Έγχώριον Διοίκησιν Κερκύρας ευ­χαριστίας αυτής διά τήν α! προσφορά. Δι' ετέρου δέ ομοίου τής 7 Μαρτίου 1717 γράμματος και πάλιν διά τήν β'. προσφο­ραν τάς εύγνωμοσύνας αυτής εκφράζουσα προς τήν Κέρκυραν, εδιδεν έντολήν εις τον Πιζάνην, ίνα άναγινώσκων ούτος εν έπισήμω συνεδριάσει τής Κερκυραϊκής Βουλής τό Δουκικόν γράμμα, έκφραση έτι και διά ζώσης φωνής τήν πλήρη εύαρέσκειαν και ευγνωμοσύνην τής Δημοκρατίας διά τήν προς αυ­τήν πιστοτάτην τών κατοίκων τής νήσου άφοσίωσιν. (Stampa della Fedelissima Citta di Corfu σελ. 233  και 34).

274 Κασφίκης Σπυρίδων εκ Γαστουρίου. Οΰτος διαταγή του Πιζάνη αντικατέστησε τον παυθέντα άξιωματικόν τής πολιτοφυλακής Γαστουρίου Θεόδωρον Κονδόν, διότι μεθ' έτοιμότητος συνέδραμε τήν πολιορκουμενην πόλιν εκτεθείς εις δια­φόρους κινδύνους. (Επιταγή Γεν. Καπιτ. Πιζάνη 21 8βρίου 1716 έν τω Άρχείω).

Κονδός Σπυρίδων πτ. Καπ. Μίχου εκ τής πόλεως (Ίδέ Γαϊτάνην).

Καίσαρης   Στάμος,   Ιωάννης   και   Δημήτριος.   (Ίδέ   Γαϊτά-

--------------------------------------------------------------------------------------------------

(1) Ανεξαρτήτως τών προσφορών τούτων ή Κοινότης δι εράνων τών Κερκυραίων προσήνεγκε και έν άλλαις περιστάσεσιν έτερα ποσά χρημα­τικά εις τό κράτος. Ό "Αγγελος "Εμος έν τω Ίστορικω Χρονικώ αύτοΰ τών έν τη 'Ανατολη πολέμων, αναφέρει τρεις άλλους Κερκυραίους τους Άντώνιον Πετρετΐνον, Άρσένιον Παλατιανόν και Γεώργιον Μιδέην προσεγκόντας κατά τίνα δι' εράνου προσφοραν τής Κοινότητος 10.000 δουκάτα.(Ίδέ Χιώτου Ίστορίαν. Τομ. Γ. σελ. 116).



[1] Ο λαός του νησιού, βοήθησε με όλες του τις δυνάμεις  και με προσωπική εργασία  πριν την πολιορκία και συλλέγοντας χρηματικά ποσά με  εράνους,αλλά και με οποιοδήποτε άλλο μέσο μπορούσε  για τη μη υποδούλωση του. Βενετοί και άλλοι μισθοφόροι συνεπικουρούμενοι από τους ντόπιους στρατιώτες  κράτησαν απόρθητα τα κάστρα.

νην Γεώργιον).

275           Καλογεράς Λαυρέντιος. Ούτος, κατά τάς μαρτυρίας
του από 12 Αυγούστου 1716 -πιστοποιητικού Δα-Ρίβα (σωζ. πα­
ρά Μάρ. Θεοτόκη), διεκρίθη πολέμων εν τω Ν. Φρουρίω και
επί του Σκάρπωνος κατά την υπό των Τούρκων κυρίευσιν αύ-
του.

276            Καμαράτος Παναγιώτης Αρχηγός συντεχνίας μετά
τών ύπ' αυτόν, παρέσχε τάς άρεστοτέρας υπηρεσίας διορι­
σθείς εις τον χειρισμόν τών πυροβόλων και επιβλέπων άγρύ-
πνως τους εις τά διάφορα μέρη συντρόφους του. (Πιστοπ. Λο-
ρεδάνου 14 9βρίου 1716 παρά Μ. Θεοτόκη).

277 Καρύδης Αναστάσιος πτ. Αλεξίου εκ Ψωραρών (επι­λεγόμενος Καπετάνος) υποδηματοποιός και κάτοικος εν τη πόλει. Ούτος μετ' ακολουθίας εκ 10 ατόμων ιδίοις άναλώμασιν όπλισθέντων και συντηρηθεντων, έπιβάς του πλοίου «Ενετικός Τρόμος» και συμμετασχών της ναυμαχίας της 8 Ιουλίου 1716 διεκρίθη. Διεκρίθη δ' επίσης παράσχων και άλλας ωφελίμους υπηρεσίας διαρκούσης της πολιορκίας και επί της ξηράς πολεμήσας. Απεβίωσε τη 1 Ιουλίου 1735 και ετάφη εντός του Ναοϋ του Αγίου Βασιλείου και Στεφάνου. (Πιστοποίησις Φρ. Κορνέρ αρχηγού μοίρας 8 Δεκεμβρ. 1716 παρά Μ. Θεοτόκη και Δέσμην 31. σελ. Ί του Τόμ. 57 τών «Διαφόρων αντικειμένων της Κοινότη­τος» εν τω Άρχείω).

 Βενετσιάνικη Γαλέρα

338   Καποδίστριας Κόμ. Βίκτωρ πτ. Αντωνίου (εκ τών προ­
γόνων τοϋ Κυβερνήτου) με άκολουθίαν έκ 50 ανδρών άναλώμα­
σιν αύτου όπλισθέντων καί συντηρηθέντων, προδραμών εις τά
όχυρώματα πρό τών εχθρικών επιθέσεων καί διαμείνας έκεΐ
καθ' όλας τάς έχθρικάς εξόδους, παρέσχεν ώφελιμωτάτας υπη­
ρεσίας. (Πιστοποίησις Σχούλεμβουργ 15 Δεκεμβρ. 1722 παρά
τω Άρχείω σωζόμενη, εν τη Συλλογή πιστοποιήσεων Τριβώλη).

339   Καποδίστριας Φραγκίσκος (Σούφης) δραμών κατ' αρ­
χάς εις τά κινδυνωδέστερα τοϋ Ν. Φρουρίου μέρη, παρέσχεν ω­
φελίμους υπηρεσίας. Κατόπιν με άκολουθίαν εξ αρκετών αν­
δρών δαπάνη αύτου όπλισθέντων και συντηρηθεντων πορευθείς
εις Μπενίτζάις, έφρούρει τάς δεξαμενάς και τους μύλους. (Πι-
στοποίησις Λορεδάν 4 Φεβρουαρίου 1717. Έν τω Άρχείω Συλλ.
Τριβώλη).

340        Κοτζιλιάνος (ή Βοηλάς λεγόμ. Κοτζιλιάνος) Νικόλαος
πτ. Ιακώβου Καπιτάνου τών ψιλών Κάτεργων. Προσέδραμεν άπ'
αρχής τής άποβιβάσεως τών Τούρκων είς 'Ύψον, ένθα υποχω­
ρούντων τών εγχωρίων εις τάς διαφόρους αψιμαχίας και έγκα-
ταλειψάντων 2 φορτηγά ζώα πλήρη σφαιρών καί πυρίτιδος, δια-
σώσας ταύτα έκόμισεν είς την πόλιν. Είτα εδραμεν εις το βου-
νόν Άβράμη, είς τάς Άλυκάς και είς άλλους προμαχώνας καί
άμυντήρια, ένθα πολέμων διαρκώς, έπληγώθη είς τον βραχίονα.
Έν τέλει δε καί είς τον Σκάρπωνα παραστάς καί πανταχού ώ-
φελιμώτατος   άποβάς,   διεκρίθη.   (Πιστοποίησις   Δα-Μόστου     31

                                              -------------------------------------------------------------------------------

[1] Στις επάλξεις και οι πρόγονοι του Πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος . Βίκτωρ Καποδίστριας, παππούς του Ιωάννη.

10βριού 1716 και Μωάν. Γαλεάτζα Προβλεπτού των αρμάτων της πόλεως 31 Αυγούστου 1716 (Παρά τω Άρχ. εν βιβλίω Συλ­λογής Τριβώλη).

342 Καλικιόπουλος Βίκτωρ και Δήμος υιός του προσέδραμον εις τα πλέον εκτεθειμένα εις τάς έχθρικάς προσβολάς μέρη και ένασχοληθέντες εις τον χειρισμόν των τηλεβόλων, έφάνησαν χρησιμώτατοι καθ' όλον το διάστημα τής πολιορκίας, ιδί­ως δέ πολεμήσαντες γενναίως υπό τον Δα-Ρίβαν επί τοϋ Σκάρπωνος, ένθα έπληγώθη ό Δήμος υπό σφαίρας εχθρικού πυροβό­λου. (Πιστοποίησις Δα-Ρίβα 20 7βρίου 1716. Άρχεΐον. Συλλογή Τριβώλη).

746 Καλικιόπουλος Στυλιανός κάτοχος του Τιμαρίου Γρίττας μετά των υιών του Ανδρέου, Αρσενίου καΐ Αυγουστίνου. Οΰτοι σταλέντες παρά των Ενετών Αρχηγών εις Λευκίμμην ό­πως διά τής επιρροής των καταπείσωσι τους Λευκιμμαίους, αρ­νούμενους ένεκα τής ελλείψεως τών μέσων και τής γενικής α­πελπισίας νά λάβωσι κατ' αρχάς τα όπλα και να προσέλθωσιν εις αμυναν τής πόλεως, κατωρθωσαν νά φέρωσι μεθ' εαυτών εις την πόλιν πλείονας τών 400 ανδρείων Λευκιμμαίων. Ερχόμε­νοι δέ ούτοι εις την πόλιν επί κεφαλής τών 4 εκείνων, συνεκρούσθησαν εν Γαρίτζη με Τουρκικον σώμα ίππικοΰ περικύκλωσαν αυτούς καΐ γενναίως άντικρούσαντες τοΰτο, έφόνευσαν 7 καΐ αιχμαλώτισαν ενα μετ' αίματηράν συμπλοκήν. Κατόπιν άνεδέχθησαν την διαρκούσης τής πολιορκίας φύλαξιν, άνευ δημοσίας δα­πάνης, του προμαχώνος τής Πόρτας Ραϊμόνδου όπου μετ' άλ­λων πολιτών, προαστειωτών και Στρατιωτών πολεμουντες, διεκρίθησαν. (Πιστοποίησις Άντ. Λορεδάν 12 Νοεμβρ. 1716. Βιβλ. Τριβώλη).

749    Κουρΐνος Δομένικος πτ. Μινότου. Ούτος μετά τών συγ­
γενών του Αντωνίου και Ιωάννου Κουρινων, διεκρίθη εκτεθείς
εις τους μεγαλητέρους διαρκούσης τής πολιορκίας κινδύνους.
(Πρωτότυπος Πιστοπ. Σχούλεμβουργ 8 7βρίου 1716 ήμΐν δωρη-
θεΐσα παρά Άναστ. Λέσση).

750    Κυριακής Στυλιανός του Θεοδώρου. Έκ πιστοποιήσεων
του Αρσενίου Χαλικιοπούλου διοικητού θέσεων εις Πόρταν Ραϋ-
μόνδου και Νικολάου Κορινθίου διοικητού του μεταπυργίου
(Cortina) 'Αγίου Αθανασίου μαρτυρεΐται, ότι ό Κυριακής ούτος
διεκρίθη παρέχων εαυτόν ώφελιμώτατον εις τάς ε'ιρημένας θέ­
σεις. (Ιδέ πιστοπ. Δα-Μόστου 1 Σεπτεμβρ. 1716. Συλλ. Τριβώ-
λη).

Λεπτομέρεια Αγιογραφίας :Ο Άγιος  Σπυρίδων ευλογεί το νησί για την πολιορκία από τους Οθωμανούς το 1716

 

754 Καρτάνος Νικόλαος π. Γεωργίου. (Ίδέ Γαϊτάνην Γεωργάκην). Ούτος, επιταγή τών αρμοδίων, τοποθετηθείς μετά τών ύπ' αυτόν καΐ τών ύπό τους συντρόφους του τεταγμένων αν­δρών, (ών άγνωστος ό αριθμός) ως διοικητής θέσεως εις τους προμαχώνας του Νέου Φρουρίου και τά τείχη τής πόλεως (Mura) διεκρίθη διά τάς καθ όλον το διάστημα τής πολιορκίας έκδουλεύσεις  του.   (Έξ  Αποφάσεως  του   Διοικητηρίου   Κερκύρας)

[1] Η Λευκίμμη έδειξε την φοβία της να συμμετάσχει μέσα στην πόλη-κάστρο. Για το λόγο αυτόν εστάλει  ο Καλικιόπουλος  να μεταφέρει την δύναμη των τετρακοσίων ανδρών. 

28 Ιουλίου 1716, δι' ης εις τους πολεμουντας εν ταΐς θέσεσι ταύταις, παραχωρεί ή Κοινότης Κερκύρας 190 μόδια σίτου, σπανί­ζοντος του άρτου" σώζεται αυτή παρά Μ. Θεοόκη). Παρευρίσκετο δε οΰτος μετά των έξης, έκαστος των όποιων διοικητής ην θέσεως, Ιωάννου Πιέρη πτ. Στεφάνου, Ιερωνύμου Λίμα πτ. Νικολάου, Λαυρεντίου Μαντζίνη, Ιωάννου Λούπινα, 'Αλοϊσίου Μπενεβίτη, Κωνστ. Σαχλίκη, Αρσενίου και Αυγουστίνου Καλικιοπούλων, Δημ. Καίσαρη, Ανδρέου Γιανιότη. (Πιστοποίησις Λορεδάν 20 7βρίου 1716. Προστίθεμεν 4 μόνον εκ τούτων, των άλλων προστεθέντων εν ταΐς οίκείαις θέσεσι).

756     Καρτάνοι Γεώργιος και Αντώνιος αύτάδελφοι, τοΰ Λου­
κά. Ούτοι, ως εξάγεται εκ τίνος πράξεως ύπαρχούσης εις τον
47 Τόμ. των Διαφ. άντικειμ. της Κοινότητος (Δέσμ. 9) διεκριθη-
σαν προσενεγκόντες καθ' όλον το διάστημα της πολιορκίας
σπουδαίας έκδουλεύσεις.

757     Κουβαράς Νικόλαος Συμβολαιογράφος της πόλεως,
διεκρίθη πολέμων άπ' αρχής εως τέλους τής πολιορκίας εις τά
όχυρώματα του Ν. Φρουρίου ένθα έχασε τον βραχίονα του
προσβληθέντα έκ βολής τουρκικού πυροβόλου. (Πιστοποίησις
Δα-Ριβα 31 Αυγούστου 1716 'Αρχειοφυλ.) Εις τά εγγρ. Θεοτό­
κη ούτος αναγράφεται Γουναράς.

Λ

Λίμας Ιερώνυμος πτ. Νικολάου. Τούτου μνημονεύουσι και αϊ εις τον Νικόλαον Κόμ. Βούλγαριν άφορώσαι πιστοποιήσεις Λορεδάν  και Σχούλεμβουργ.   (Ιδέ  Καρτάνον Νικόλαον).

758   Λουκάνης Χριστόδουλος με άκολουθίαν έξ αρκετών αν­
δρών δι' εξόδων του όπλισθέντων και συντηρηθέντων, λαβών έ-
νεργότατον μέρος εις τήν πολιορκίαν, διεκρίθη διά τήν γενναι­
ότητα μεθ' ής έφώρμα κατά των εχθρών εις τάς εφόδους πριν
ή ήθελον προχωρεί ούτοι. Καρτερικώτατος επίσης έδείχθη πο­
λέμων εις τον προμαχώνα 'Αγίου Αθανασίου και εις τον
Σκάρπωνα έ'νθα έπληγώθη εις τήν κεφαλήν. (Πιστοποιήσεις
'Αντ. Σόρα ανωτέρου Αξιωματικού από 11 7βρίου 1716. "Αλ-
δερμαν από 20 δβρίου 1716, Δα-Μόστου από 2 7βρίου 1716.
Φρ. Κορνέρ άπό 16 9βρίου 1726 και Σχούλεμβουργ άπό 12 7βρίου
1716 σωζόμεναι εις το 'Αρχεΐον εν τη Συλ. Τριβώλη).

Μ

Μανόπουλος  Π.   (Ίδέ   Γαϊτάνης).

Μπάκος Νικόλαος επιβιβασθείς του πλοίου «Ενετικός Τρόμος» μετά τής ακολουθίας του Αναστασίου Καρύδη και λαβών μέρος εις τήν ναυμαχίαν τη 8 Ιουλίου έφονεύθη. (Ίδέ ττιστοποίησιν άφορώσαν 'Αν. Καρύδην).

959 Μπενεβίτης 'Αλο'ίσιος ό γνωστός    γενικός  Προβλεπτής[1]



[1] Συμβολαιογράφοι, ιερωμένοι, άρχοντες, συντεχνίες φέρνοντας μαζί τους και πολεμιστές χωρικούς και μη, τους οποίους πλήρωναν με δικά τους  χρήματα, αποτελούσαν το σύνολο του Κερκυραϊκού στρατεύματος για την προστασία του Νησιού.

καΐ Καπετάνος Πάργας όστις όλιγίστην έχων φρουράν και έλλειπή τών μέσων προς πόλεμον, κατόρθωσε δια τε της ανδρείας και της οξυδέρκειας του ν' απόκρουση τους Τούρκους καρτερι­κότατα, διασώζων το Φρούριον της Πάργας (1657). Έν τη πο­λιορκία της πατρίδος του, ακολουθούμενος ύπό 200 εγχωρίων άναλώμασιν αύτοΰ όπλισθέντων και συντηρηθέντων, και εις πάντα κίνδυνον εκτιθέμενος έν νυκτί και ημέρα παρέσχε πολυ­τίμητους συνδρομάς. Διεκρίθη ιδίως ότε σταλείς ύπό του Στρα­τάρχου μετά τών ύπ' αυτόν ανδρών εις τε τον προμαχώνα και το μεταπύργιον Αγίου Αθανασίου, ένησχολήθη ε'ις τον χειρι-σμόν τών πυροβόλων, καθ' ά μαρτυροΰσι 2 πιστοποιήσεις ή μεν τού Σχούλεμβουργ της 11 7βρίου 1716, ή δε του Γεν. Προβλεπτού Λορεδάν της 8 8βρίου 1716 σωζόμεναι ε'ις το Άρχ. και ε'ις τά εγγρ. Μ. Θεοτόκη. [1]

 

960     Μόρδος Μορδοχαΐος τοϋ Αβραάμ λεγόμενος Μπαρμπα-
νέγρας. Πιστοποίησις 'Αντ. Λορεδάν της 1 Όκτωβρ. 1716, μαρ­
τυρεί ότι ό Ισραηλίτης ούτος, όχι μόνον έδραμε πρώτος μετα­
ξύ άλλων Ισραηλιτών επί τών όχυρωμάτων, άλλα νύκτα και
ήμέραν εις τάς άγγαρίας ένασχοληθείς και εις απαντάς τους
κινδύνους υποβληθείς, προσήνεγκεν ωφελίμους έκδουλεύσεις
καΐ διεκρίθη.

961            Μαμουνάς Κόμ. Γάσπαρος πλείστας υπηρεσίας κατά
την πολιορκίαν παράσχων διεκρίθη, ως μαρτυρεΐται εις διά­
ταγμα άφορων τον προβιβασμόν τινός τών απογόνων του εις
τον βαθμόν Συνταγματάρχου έν τω στρατώ της Επτανήσου Πο­
λιτείας.   (Άντίγρ. σχετ. διατάγματος παρ' ήμΐν).

988 Μιχαήλ Πέτρος (Συνήγορος) εκ της πόλεως μετά του υίου του και του εξαδέλφου του, ήτο αρχηγός σώματος πολλών εγχωρίων, 24 εκ τών οποίων ώπλισε και συνετήρησε δι' εξόδων του καθ' όλον το διάστημα της πολιορκίας. "Αμα οι Τούρκοι άποβιβασθέντες εις "Υψον και Γουβίον προεχώρουν ζημιούντες τά ενδότερα της νήσου, ούτος μετά της ακολουθίας του εδραμεν εις το πλησίον της Παλαιοκαστρίτζης 'Αγγελόκαστρον (ένθα πολλαί της έξοχης οίκογένειαι είχον καταφύγει) προς ύπεράσπισιν αυτού. Έκεΐ δε που οΐ ύπ' αυτόν, συγκρουσθέντες μετά τουρκικού σώματος έφόνευσαν 7 Τούρκους. Εις άλλην δε πλη­σίον τών 'Αλυκών (Ποταμού) σύγκρουσιν, ήχμαλώτευσαν ένα Σπαχίδην. Και εις νέαν παρά τό Κεφαλομάνδουκον σύγκρουσιν εχασεν ό Πέτρος τον έξάδελφόν του. 'Ότε δε οι Τούρκοι άναβάντες τον Σκάρπωνα προσεπάθουν νά κυριεύσωσι τό Ν. Φρού­ριον, πάντες οΰτοι έκεΐ δραμόντες, καρτερικώς έπολέμουν. Συ­νεισέφερε δε ό Πέτρος εις μεν τό Δημόσιον Ταμεΐον τζεκίνια 20, εις δε τους αγωνιζόμενους (ώς έπί τό πλείστον όντας νήστεις) άρκετάς ποσότητας έλαιών, τυρού και οίνου. (Πιστοποίησις Λο­ρεδάν Γεν. Προβλεπτού τών νήσων 15 7βρίου 1716 Συλλογή Τριβώλη).[2]

Μαντζίνης Λαυρέντος   (Ίδέ Καρτάνον Νικόλαον).

 



[1] Οι Παργινοί παρόντες στη διάσωση των Φρουρίων.

[2] Το Αγγελόκαστρο έπαιξε το ρόλο του. Συγκέντρωσε όλες τις οικογένειες, της γύρω περιοχής.

Μαζαράκης Νικόλαος, Κερκυραίος. Διεκρίθη κατά τηνπολιορκιαν παράσχων πολλάς έκδουλεΰσεις άναφερομένας εν τινι από 7 Ιουνίου 1726 εγγράφω του Γενικού Προβλ. Φρ. Κορνέρ, ών ένεκα έχορηγήθη κατ' αϊτησίν του υπό της Κυβερνήσε­ως το δικαίωμα ύποψηφιότητος δια την άρχηγίαν του Άγγε-
λοκάστρου   (νολ. 37 Arg. Diversi 1725-26 δέσμ.  1   σελ. 34).

 Τάμα Βενετσιάνικου πλοίου.

 

         990  Μάστρακας Αναστάσιος, Δικαστής. Έκ πιστοποιήσε­
ων Δα Μόστου άπό 10 Νοεμβρίου 1716 καί Λορεδάν άπό 8 8βρίου
1716 (παρά Μ. Θεοτόκη) έξακριβοΰται, ότι ούτος προσήνεγκεν
υπηρεσίας εις την κατασκευήν διορυγμάτων και δρυφάκτων,
προθύμως τρέχων οπουδήποτε ήτο ανάγκη. Έξ ετέρας δε πι­
στοποιήσεως 28 Αυγούστου 1716 του Σχούλεμβουργ (Vol.. 32
Arg. Diversi dal 1715-16 Filz.4 σελ. 4) μανθάνομεν, ότι πρώτος έκ
των προσφερθέντων νά ύπηρετήσωσι κατά την πολιορκιαν ήτο
ό Μάστρακας ούτος, ακολουθούμενος παρ' αρκετών ανδρών.
΄Οτι σταλείς μετά τούτων εις τήν φύλαξιν τών όχυρωμάτων εις
Τρία πηγάδια, διεκρίθη, και ότι εκουσίως εδραμεν εις τον Σκάρ-
πωνα οτε οί έπ' αυτού άναβάντες Τούρκοι άπεδιώκοντο.[1]

992 Μουρμουράκης Αντώνιος πτ. Ραλλή καί Μουχλιανίτης Αναστάσιος, αμφότεροι προεστώτες Ποταμού (ομού με Ίερώνυμον Άρμένην). Οί δύο ούτοι ακολουθούμενοι ύπό πολλών αν­δρών έκ Ποταμού καί τών πέριξ χωρίων, συντηρουμένων καί οπλισθέντων άνευ δημοσίας δαπάνης, άντέστησαν πρώτοι εις τους Τούρκους, γενναίως πολεμήσαντες αυτούς ότε ούτοι κατάλαβόντες τά πέριξ τοΰ Ποταμού μέρη, ήνάγκαζον τους κατοικούντας αυτά νά παραδοθώσιν. 'Ότε δε οί Τούρκοι περιεκύκλωσαν τά όχυρώματα της πόλεως, ούτοι δραμόντες εις τον προμαχώνα Ραϋμόνδου καί εις το μεσότοιχον αυτού καί υπο­βληθέντες εις πολλούς κόπους καί αγρυπνίας, έπολέμησαν καρτερικώτατα. (Πιστοποίησις Λορεδάν 6 δβρίου 1716 παρά Μ. Θε­οτόκη).[2]

994 Μπούας Συμεών καί Σπυρίδων υιός του καθ' όλην τήν διάρκειαν της αίματηράς πολιορκίας εις τά κινδυνωδέστερα μέ­ρη προθύμως δραμόντες, διεκρίθησαν ιδίως δε διεκρίθησαν κα­τά τήν άποφασιστικήν έπίθεσιν τών Ενετών κατά τών εχθρών. (Πιστοποίησις Σχούλεμβουργ  6 Φεβρ.  1717  εν τω Άρχείω).

Ν

1069 Ναύται.[3] — Μικρόν προ της πολιορκίας καί της εμφανί­σεως τού τουρκικού στόλου εν τω πορθμω, επιταγή τού Γενικού Καπετάνου 'Ανδρέου Πιζάνη, καταναγκαστικής ναυτολογίας γενομένης ύπό τού 3ου Προβλεπτού Δα-Μόστου προς συμπλήρωσιν τών πληρωμάτων τού Ενετικού στόλου, προσελήφθησαν 24 έκ Γαρίτζης, 21 έκ Μανδουκίου καί 30 έκ Ποταμού καί τών πέριξ, ήτοι εν όλω 75 πλην τών προϋπηρετούντων εις τον ένετικόν στόλος Κερκυραίων ναυτών. Τούτους- ως πολεμήσαντας  εις



[1] Χαρακώματα και παραπήγματα σχηματίζονταν για τους αμυντικούς σκοπούς.

[2] Τα προάστια, όπως ο Ποταμός και το Μαντούκι, αποτελούσαν σημεία δολιοφθοράς μετά την απόβαση των Οθωμανών στον Ύψο. Οι οπισθοχωρούντες, ως επί το πλείστον, συγκεντρώνονταν στον προμαχώνα Ραϋμόνδου.

[3] Στο Ναυτικό έγινε καταναγκαστική ναυτολόγηση. Ναυτολογήθηκαν 75 άτομα από τις κερκυραϊκές εφεδρείες.

την ναυμαχίαν  καΐ άλλαχοΰ,  προσαριθμουμεν τοις λοιποΐς   (Ίδέ εγγραφον  έπιταγήν  και  όνομαστικον   κατάλογον των     περί ού ό λόγος ναυτών εις το οίκογενειακόν Άρχεΐον Θεοτόκη). Νόκας Βενέδικτος  (Ίδέ Γαϊτάνην).

Π

Πιέρης Ιωάννης πτ. Στεφάνου. Έκ της ανεκδότου διηγήσεως τών κατά την πολιορκίαν συμβάντων τοΰ ανωνύμου αλλοδα­πού περιηγητοΰ, λαμβάνομεν άφορμήν να ύποθέσωμεν, ότι ό Πιέρης ούτος σπουδαίως συνειργάσθη μετά του Στυλιανού Καλικιοπούλου, εις το νά καταπείσωσι τους Λευκιμμαίους να ελ-θωσιν ε'ις ύπεράσπισιν της πόλεως.   (Ίδέ Καρτάνον Νικόλαον).

1471 Πανδής Νικόλαος πτ. Πολυμέρου εξ Άργυράδων.[1] 'Ότε ό Γενικός Καπετάνος της νήσου Πιζάνης, δι' έγγραφου του από 8 Ιουλίου 1716 προσεκάλει τους εγχώριους νά προσέλθωσιν εις ύπεράσπισιν της πόλεως, ό Νικόλαος Πανδής, έχων την συνδρομήν του υίού του Γεωργίου, συνάξας 400 ανδρείους έκ Λευκίμμης και άλλων χωρίων δι εξόδων του όπλισθέντας και καθ' όλην την διάρκειαν της πολιορκίας συντηρηθέντας, άνεδέχθη μετά τούτων την φύλαξιν και ύπεράσπισιν του εις Πόρταν Ραϋμόνδου προμαχώνος «Κονταρίνου» όστις ζωηρότατα προσεβάλλετο υπό του εχθρικού πυρός. Κατόπιν ενωθείς με άλλο σώ­μα Λευκιμμαίων, άνεδέχθη την φρούρησιν της κώμης Σταυρού καΐ τών πέριξ τών δεξαμενών και μύλων της Μπενίτζης μερών, ατινας παντι σθένει προσεπάθουν οι Τούρκοι νά καταλάβωσι. Κα­τά δε την από 19 ΙΟβρίου 1716 πιστοποίησιν Βίκτορος Δα-Μόστου Γ'. Προβλεπτού (σωζομένην παρά Μ. Θεοτόκη) ό Πανδής ύπό τών ανδρών του ακολουθούμενος, πολλάς έπο'ιησεν έκδρομάς εις χωρία άτινα ειχον καταλάβει οι Τούρκοι όπου και συγ­κρουσθείς μετ' αυτών έφόνευσεν ούκ ολίγους" και ταύτα εως τέλους της πολιορκίας   (Άρχεΐον. Έν τη  Συλλογή  Τριβώλη).

1573  Πετρεττίνης Αλέξανδρος και Νικόλαος υιός του. Ό μεν Αλέξανδρος ακολουθούμενος ύπό 40, ό δε Νικόλαος ύ­πό 60 Κερκυραίων ους οι δύο ούτοι δι' εξόδων των ώπλισαν και συνετήρησαν καθ' όλον το διάστημα της πολιορκίας, ένωθέντες με τους επίλεκτους (Τζέρνιδες)[2] έπορεύθησαν εις "Υψον και Γουβίον κατά την Τουρκικήν άπόβασιν και παρενοχλούντες τους εχθρούς προχωρούντας εις τά ενδότερα της νήσου, έπεμψαν πρώτοι εις την πόλιν την πρώτην έχθρικήν κεφαλήν. (Πιστοποίησις  Λορεδάν  εις  νοΙ.  Arg. Diversi 52.   Filz.  26).

1578 Προσαλέντης Σπυρίδων μετά τών υιών του Ιππολύ­του, Βασιλείου, Ιακώβου και Όλιβιέρου. Πιστοπρίησις του Σχούλεμβουργ της 15 7βρίου 1716 σωζόμενη εις τον 52 Τόμον τών Διαφόρων της Κοινότητος Αντικειμένων από 1749 - 50. Δέσμ. 18) ομολογεί αύτολεξει, δτι «οι 5 ούτοι καθ' όλον το διά­στημα της αίματηράς  και  δύσκολου πολιορκίας,   εις  όλας  τάς



[1] Οι της Λευκίμμης αγωνιστές προστέθηκαν στους μαχητές υπεράσπισης των πηγών και των υδρόμυλων της Μπενίτσας, όπου γύρω από τα σημεία αυτά, όπως συμπεραίνεται, έγιναν σκληρές μάχες. Επίσης έγιναν και επιδρομές σε χωριά που είχαν καταλάβει ήδη οι Τούρκοι.

[2] Τζέρνιδες= Αρματολοί 

κινδυνωδεστέρας περιστάσεις και ε'ις αυτήν ακόμη την τελευταίαν αποφασιστική ν κατά των εχθρών έπίθεσιν, κρατερώς πολεμήσαντες διέπρεψαν».

1579   Προσαλέντης Ίππ. Κόμ. Θεόδωρος (Σύνδικος).[1] Πι­
στοποιήσεις του Στρατάρχου Σχούλεμβουργ της 24 9βρίου
1716, ης ή πρωτότυπος σώζεται παρά τω Ίατρω κ. Ποϊάγω,
του Γεν. Καπ. Πιζάνη 25 ΙΟβρίου 1716 (σωζ. εν αντιγράφω έν
τω Άρχείω) και τοϋ Γεν. Προβλ. Λορεδάν (σωζ. παρά Μ. Θε­
οτόκη) όμολογουσιν, ότι ό ζήλος και το θάρρος μεθ' ών υπο­
βαλλόμενος οΰτος έν παντί κινδύνω προσέφερε παντοιοτρόπως
τήν ύπηρεσίαν του άπ' αρχής τής πολιορκίας και προ αυτής α­
κόμη, έχρησίμευσαν εις πάντας ώς παράδειγμα. Ευρεθέντος
του στόλου έλλειποΰς οίνου, κατώρθωσε δι' εράνου νά συνένω­
ση 200 βαρέλας ας, ώς Σύνδικος, έδωκε τω στόλω άνευ δημο­
σίας δαπάνης. Συνέδραμεν εις τήν μετακόμισιν πασσάλων, ξύ­
λων, πυροβολικών μηχανών, πολεμοφοδίων και άλλων, χρησί­
μων εις τήν κατασκευήν διορυγμάτων και δρυφάκτων εκτιθέ­
μενος εις προφανείς κινδύνους. Επελθούσης μεγίστης ανάγ­
κης βυτίων (βουτζιών), κατώρθωσε διά τής δραστηριότητος
του νά προμηθεύση ταΰτα εις τους πολεμοΰντας άνευ ου­
δεμιάς επιβαρύνσεως του Δημοσίου. Όσάκις δ' ελειπον εις αυ­
τούς αϊ τροφαί, ούτος έπιμελούμενος έπρομήθευεν εγκαίρως
ταύτας. Τή προτάσει αύτοΰ, Συνδίκου όντος, έπρομηθεύθησαν
ποτέ οί έν τω Ν. Φρουρίω πολεμουντες εγχώριοι, κατόπιν αι­
τήσεως των, 190 μόδια σίτου εκ των δημοσίων σιταποθηκών.
Διέθηκε τρεις εκ των οικιών του, προς στρατωνισμόν στρατιω­
τών και αξιωματικών. Δεν έλειψε δέ του νά παρίσταται, εις τε
τα τείχη και τους προμαχώνας κατά τάς α'ιματηράς συγκρού­
σεις καΐ επιθέσεις. Έξ άλλων εγγράφων. (Ίδέ « Αρχειοφ. Κερ
κύρας» υπό Βουλγάρεως σελ. 14-15) εξάγεται, ότι πρόνοια αύ­
του διεσώθη το Άρχειοφυλακεΐον έκ τής υπό τών Γερμανών[2]
στρατιωτών λεηλασίας, οΐτινες, καθ α άλλαχοΰ ιστορείται, έ-
πολέμουν ρίπτοντες άσφαιρους βολάς και όσάκις εβλεπον
σφαίρας πιπτούσας εις τάς έλαιαποθήκας τής πόλεως, έ'δρα-
μον υπό τό πρόσχημα τής συνδρομής και βιάζοντες τάς θύρας
τών αποθηκών, έκλεπτον τό έλαιόλαδον όπερ έπώλουν αντί
ευτελέστατων τιμών είς τήν άγοράν. Τή προτάσει και πρόνοια
τούτου, ή πόλις τής Κερκύρας έξ ιδιαιτέρων εράνων προσήνεγ-
κε τω ταμείω τής Κυβερνήσεως, διαρκούσης τής πολιορκίας,
15.000 δουκάτα.

 

Ρ

1580   Ρεγγίνης Φραγκίσκος, Συνταγματάρχης. Ούτος προσ­
φερθείς συνεκρότησε τάγμα έξ εγχωρίων Ελλήνων μέ τό όποΐ-
ν πληρώσας,   διαταγή  του   Πιζάνη     τάς  ένετικάς  νήας   (νάβε)

«Valon Incoronato», «Pietro Apostolo»  ών ή   κυβέρνησις  έπετρά-



[1] Η Διοικητική μέριμνα κατά τις μάχες εμφανίζεται να επαινείται στο πρόσωπο του Ιππότη Προσαλένδη.

[2]  Στο σημείο αυτό μαρτυρείται η αλητεία των Γερμανών μισθοφόρων που έφερε μαζί του ο Στρατάρχης.

πη εις αυτόν, έλαβε μέρος καΐ διεκρίθη δια τάς άποτελεσματικάς ενεργείας του εις την ναυμαχίαν της 8 Ιουλίου 1716. Ήγωνΐσθη δέ ε'ις τα παρά τοις υδασι της νήσου "Ιμβρου, παρά τω Άγίω Ορει και τη Παγανια δοθείσαις ναυμαχίαις τή 23 και 27 Ιουνίου και 19 Ιουλίου 1717, και εις την μετά την πολιορκίας Κερκύρας άνάκτησιν της Λευκάδος υπό των Πιζάνη και Σχούλεμβουργ από Κερκύρας καταδιωξάντων τον Τουρκικόν στόλον.   (Πιστοποίησις  Πιζάνη  άπό 30  ΙΟβρίου  1717.     Έν τω 'Αρχείφ)·[1]

1581   Ρεφελέτης  Ιωάννης  τοΰ  Νικολάου.   Δύο  πιστοποιήσεις

ή μεν του Γενικού Προβλεπτού Λορεδάν άπό 7 8βρίου 1716 (πα­ρά Μ. Θεοτόκη σωζόμενη), ή δέ του Β'. Γενικού κατά θάλασσαν Προβλεπτού Έρίτζου άπό 8 Απριλίου 1733 (εις τόν έν τω Δ. 'Αρχειοφυλακείω τηρούμενον Τόμ. 41 Arg. Diversi.  Δεσμ. 25 σελ. 862 σωζόμενη), μαρτυρουσιν, ότι ούτος καίπερ βεβαρυμένος εκ των δεινών περιπετειών τοΰ έν τω Μωρέα πολέμου ένθα εΐχεν αίχμαλωτευθή, συμμετέσχεν απάντων τών κινδύνων της πολιορ­κίας Κερκύρας.

1583     Ροδίτης Γεώργιος πτ. Θεοφίλου. Ούτος, ως άριδήλως
εξάγεται έκ πιστοποιητικού έγγραφου 3 Απριλίου 1720 τοΰ
Γεν. Προβλ. Μαρκαντ. Διέδου (VoΙ. 47Argomenti Diversi Filz 20) σπου­
δαίας παρέσχεν έκδουλεύσεις κατά την πολιορκίαν. Ούχι δέ
όλιγωτέρας έκδουλεύσεις τούτου παρέσχεν ετι τότε και τις τών
πατρικών του θείων, όστις αιχμαλωτισθείς έγένετο θύμα της
βαρβάρου ώμότητος τών εχθρών.

1584     Ροδόσταμος Κωνσταντίνος (Σύνδικος). Συνέδραμε πο-
λυτρόπως και ώς ιδιώτης και ως Σύνδικος τους αγωνιζόμενους
φροντίζων περί της τροφοδοσίας των. Συνέλεξε, μετά του Προ-
σαλένδου ενεργών, διά τόν στόλον έλλειπή όντα οίνου, 200 βα­
ρέλας, άνευ δημοσίας δαπάνης, πρώτος συμμετασχών και αυ­
τός τοΰ εράνου. Εις δέ τάς προς όχύρωσιν τών φρουρίων εργα­
σίας τών Ενετών αρχηγών και προ της πολιορκίας και διαρ­
κούσης ταύτης, παρέσχε την συνδρομήν του ιδίως εις την μετα-
κόμισιν τοΰ αναγκαίου ύλικοΰ, εργασία εις ην ένησχολήθησαν
πλείστοι Κερκυραίοι εις προφανείς κινδύνους εκτιθέμενοι. (Πι-
στοποίησις Άντ. Λορεδάνου άπό 24 8βρίου 1717. Συλλογή Τρι-
βώλη και εις VοΙ. 32 Argomenti Diversi Δέσμ. 14. Πιστοποίησις Ίακ.
Μάνη Γεν. Προβλεπτού 18 Μαΐου 1739).

Σ

1586 Σαγρέδος Εμμανουήλ τοΰ Βικέντιου. Κατά πιστοποίησιν Άντ. Λορεδάνου άπό 4 Νοεμβρ. 1716 (παρά Μ. Θεοτόκη σωζομ.) ούτος μετά θάρρους εις τά εξωτερικά της πόλεως τεί­χη και ε'ις άλλα επικίνδυνα μέρη δραμών προσήνεγκε τήν ύπηρεσίαν του.

1836 Σαχλίκης Κωνσταντίνος πτ. Φωτίου μετά 250 εγχωρίων



[1] Ο Συνταγματάρχης Ρεγγίνης όπως φαίνεται ήταν στρατευμένος στο Βενετικό Ναυτικό καθότι συμμετείχε σε πολλές δράσεις των Βενετσιάνων. Ο Ρεφελέτης Ιωάννης  είχε και αυτός συμμετοχή στο πόλεμο στον Μωριά. Παρόμοια δράση είχε και ο προαναφερόμενος Σαγρέδος Εμμανουήλ. Παρουσιάζονται  λοιπόν Κερκυραίοι στρατευμένοι στο πλευρό της Βενετίας  οι οποίοι συμμετείχαν ενεργά και διακρίθηκαν στην πολιορκία του 1716.

άναλώμασιν αυτού* όπλισθέντων και διαρκούσης όλης της πο­λιορκίας συντηρηθέντων, διορισθείς εις το έκτεθειμένον εις τάς έχθρικάς προσβολάς μεταπύργιον (Cortina) Τενέδου, άγρυπνους έφρούρησε και γενναίως ύπερήσπισε τούτο. Το δε ζωηρότατον καΐ διαρκέστατον πυρ τών υπ αυτόν ανδρών, κατά την όμολογίαν του πιστοποιοΰντος, σπουδαίως συνετέλεσεν εις την άποδίωξιν των Τούρκων εκ τοϋ Σκάρπωνος. Εις την δραστηριότη­τα αυτού τε καΐ τών ανδρών του οφείλεται ή κατ αυτήν έκείνην την περίπτωσιν εις το νέον φρούριον ταχεία προμήθεια βομβί­δων ων έλλειπες ετύγχανε τοΰτο. (Πιστοποίησις 26 7βρίου 1716 Λορεδάν παρά Μ. Θεοτόκη).

1837 Σκορδίλης Γεώργιος αξιωματικός τοΰ Ενετικού στρα­τού, εξασκηθείς επί έπταετίαν ως υπασπιστής του ύποταγματάρχου Κομπάτη και ώς υπαξιωματικός λαβών μέρος εις τάς πολιορκίας Κερκύρας, Πρεβέζης, Βονίτζης και Δουλτζίνου διέ­πρεψε πολέμων, διό και έτυχε προβιβασμοϋ. ('Έγγραφον προ-βιβασμου πρωτότυπον Σχούλεμβουργ 24 Ιουλίου 1732 παρά κληρονομιά James W. Taylor).

1839    Σκορδίλης (Παλατζόλ) Γεώργιος και Ιωάννης αύτά-
δελφοι υίοΐ Πέτρου μετ* ακολουθίας εξ εγχωρίων (τών όποιων
ό αριθμός άγνωστος). Ούτοι, κατά τά διαλαμβανόμενα εις τήν
από 25 Αυγούστου 1716 σωζόμενην εν τω Άρχείω πιστοποίησιν
του Σχούλεμβουργ, συμμετάσχοντες πασών τών κινδύνων της
πολιορκίας καΐ πριν ή οι Τούρκοι περικυκλώσωσι τά τείχη καΐ
ότε άνέβησαν τον Σκάρπωνα,[1] και ωφελίμους έκδουλεύσεις πα­
ράσχοντες, διεκρίθησαν.

1840    Στρατηγός Δημήτριος, Συνταγματάρχης εις τον στρα-
τόν της Ενετικής Δημοκρατίας. Υπήρξε διαρκούσης της πολιορκί­
ας Κερκύρας Γενικός Υπασπιστής του Στρατάρχου Σχούλεμ­
βουργ και δεξιά τούτου χείρ. Μετά παρέλευσιν 12 ετών άπό της
πολιορκίας, δηλαδή τω 1728, εγραψεν ίταλιστι διήγησιν περί
τών κατ* αυτήν συμβάντων εν είδει επιστολής, σταλείσης δήθεν
προς τον "Ιστορικόν και Γερουσιαστήν τής Ένετίας Πέτρον
Γαργάνην. Ή επιστολή αυτή έδημοσιεύθη τω 1846 εις σπουδαΐ-
ον έπιστημονικόν περιοδικόν Ίταλιστι εν Κέρκυρα έκδιδόμενον.
Πλην οι του περιοδικού τούτου διευθυνταί, μακράν τής διανοί­
ας του γράψαντος στάντες, και μή έννοήσαντες ότι ό Γαργάνης
είναι ψευδώνυμον, διότι ό διάσημος Ενετός Ιστορικός και Γε­
ρουσιαστής Γαρτζώνης Πέτρος εΐχεν αποβιώσει περί το 1719 —
1720), μετέτρεψαν το Garganis  είς Γαρτζώνη. Εις τήν εν λόγω
διήγησιν του ό Στρατηγός, ούδένα εκ τών λαβόντων ένεργόν μέ­
ρος είς τήν πολιορκίαν ταύτην Κερκυραίων αναφέρει. Εις πολ-
λάς δε περιπίπτει αντιφάσεις και ώς προς εκείνους τους οποίους
έπαινών έννοεΐ να έκθειάση.

1841    Σπίνουλας Σπυρίδων έκ Γαστουρίου. Μαρτυροϋσι δύο
πιστοποιήσεις ή μία τοΰ Στρατάρχου Σχούλεμβουργ άπό 1 Μαΐ­
ου 1717, και ή έτερα τοΰ Γενικού Φρουράρχου τοϋ Νέου Φρουρί-



[1] Η κατάληψη του Σκάρπωνα από τους Τούρκους και η αντεπίθεση και ανακατάληψη του από τους πολιορκημένους, αναφέρεται ως ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα . 

ου Δα - Ρί6α, (Άρχειον. Έν τη Συλλογή Τριβώλη), οτι κατά την πολιορκίαν ό Σπίνουλας ούτος, άφοΰ διωρίσθη αντικαταστά­της του λοχίου της πολιτοφυλακής Γαστουρίου Ιωάννου Καψοκαβάδη, προσδραμών εις την πόλιν και τοποθετηθείς εις τόν προμαχώνα Αγίου Αθανασίου, κατεβασάνισεν εαυτόν (καθ' α αύταλεξεί αναφέρει μία των ρηθεισών πιστοποιήσεων) διαρκώς ενταύθα παραμείνας και πολέμων μέχρι της επί τοΰ Σκάρπωνος αναβάσεως και της εξ αύτού άποδιώξεως τών εχθρών. Διό κατ' επιταγήν του Πιζάνη από 21 1 Οβριού 1717 (Συλλογή πιστοποιή­σεων Τριβώλη) διωρίσθη μόνιμος λοχίας της αυτής πολιτοφυλακής εις τήν θέσιν τοΰ είρημένου  Καψοκαβάδη  παυθέντος.

Βενετσιάνικη Γαλεάτσα

Τ

1842   Τριβώλης   Βενέδικτος.   Πιστοποίησις      τών     Συνδίκων Θεοδ. Κόμ. Προσαλένδη, Ανδρέου Βενιέρ καΐ Πέτρου Κόμ. Βουλγάρεως 20 7βρίου 1716,   διομολογεί οτι,   ό είρημένος  Τριβώλης δια της δραστηριότητος του συνέλεγε  χρήματα μεθ' ων    συνεπληρώθησαν έτερα υπό τών συνδίκων συλλεγέντα ποσά καΐ διά τούτων ήγοράσθη διά τόν στόλον οίνος, και οτι με κίνδυνον της ζωής του  συνέδραμε τους Συνδίκους καταγινομένους περί    τήν διάσωσιν   τών   έν   τω   Άρχειοφυλακείω   συμβολαιογραφικών   βι­βλίων, εις ο διαρκώς έπιπτον έχθρικαι βολαί,    άνακτήσας    διά τών χρημάτων του τά πλείστα εκ τών βιβλίων τούτων περιελθόντων   εις  χείρας  διαφόρων.   ('Έγγραφα   οικογενειακά     Περ. Τριβώλη και Βουλγάρεως Ν. Τ.  Περί Άρχειοφ.  Κερκύρας).

1845    Τζαγκαρόλος Γάσπαρος μετ' άλλων 2 ανδρών δι ο εξό­
δων του όπλισθέντων, διεκρίθη πολέμων ου μόνον εις τάς εναν­
τίον των εχθρών εξόδους, άλλα επί του Σκάρπωνος ότε οί Τούρ­
κοι έπ' αύτοϋ έφορμήσαντες άπεκρούσθησαν μετά πολλής αυτών
βλάβης. Λυθείσης δε τής πολιορκίας έπέβη τής υπό τόν Πέτρον
'Άγγελον Μανΐον σοπρακόμητον γαλέας, άποτελεσάσης μέρος
τοΰ έν Παγαγια ναυμαχήσαντος στόλου, και ενταύθα πολεμή
σας έπληγώθη εις τήν κεφαλήν. (Πιστοποίησις Σχούλεμβουργου
έν Documenti Onorifici della famiglia C. Zancarol raccolti da Mustoxidi, Venezia 1877).

1846     Τζαγκαρόλος Πέτρος πατήρ τοΰ άνω. Διορισθείς οΰ
τος Καπιτάνος τών επίλεκτων τής τε πόλεως και εξοχής, κατά
τήν πολιορκίαν, διεκρίθη διά τήν ακριβή έκπλήρωσιν τών κα
θηκόντων του καi τήν προθυμίαν με τήν οποίαν εδραμεν είς
πάντας  τους  κινδύνους.   (Μουστοξύδου   ενθ'   άνωτ.).

1848 Τζεροΰλαι Αντώνιος και Ιωάννης αύτάδελφοι υίοι Γεωργίου διεκρίθησαν άγωνισθέντες έν τη ναυμαχία τής 8  Ιουλίου 1716, ό μεν ώς Κόμητος (ύποκυβερνήτης) τοΰ παρά Μαρίνου Βαρβάρου διοικούμενου κάτεργου, ό δε ώς Κόμητος έν τω υπό τόν Πασχαλΐγον κατέργω. Και άλλας έκδουλεύσεις παράσχοντες  ούτοι  τη  Ενετική  Δημοκρατία,     και  έν     πολέμω 

και εν ειρήνη διατελούση, μνημονεύονται εις τα έγγραφα αυ­τής μετά των επιθέτων «ανδρείων και μεγαλοδώρων» Strenui e Magnifici. (Έκ γενεθλιακου δένδρου παρ' ήμιν και εγγράφων παρά τοις τούτων άπογόνοις άντισυνταγματάρχαις Μικ. και Σπυρ. άδελφ. Τζερούλη).

Τζιγάλας Φραγκίσκος  {Ίδέ Γαϊτάνην).

1849 Τζικόνιας Ιωάννης διεκρίθη ου μόνον λαβών μέρος εις την ναυμαχίαν ως άρχιφροντιστής της Γαλέας Βικέντιου Καπέλου, άλλα και πολεμήσας εις το νέον Φρούριον ένθα και έπληγώθη εις το στήθος. (Πιστοποίησις Πιζάνη 1 Ιανουαρίου 1716* Έν τη Συλλογή Τριβώλη).

1853 Τζουκιάς Ιερεύς Σταματέλος[1] πτ. Θεοδώρου έκ Μελικίων Λευκίμμης. Ούτος υπό των αδελφών του Στεφάνου, 'Αλοισίου και Γεωργίου και πολυαρίθμων συγχωρικών του ακολου­θούμενος, άφου με την έπιρροήν του κατώρθωσε νά στείλη τους Ιερείς τής Λευκίμμης επί κεφαλής άλλων ανδρών εις φύλαξιν των «Αγίων Δέκα» και του «Σταύρου», έμποδίσας ούτω την ύπό τών Τούρκων κατάληψιν αυτών τούτων, εδραμε μετά τής ακολουθίας του εις τον προμαχώνα Πόρτας Ραϋμόνδου έν­θα έπολέμησε καρτερικώς ιδίως κατά τίνα έ'ξοδον τών ημετέ­ρων. Έκ Λευκίμμης ερχόμενος μετά τής ακολουθίας του εις την πόλιν συνηντήθη ύπό Τουρκικού σώματος, όπερ άπέκρουσεν αίχμαλωτίσας Τοΰρκον. "Ενεκα δε άλλων προς την Δημοκρατίαν έκδουλεύσεων του Ιερέως Σταματέλου και Ιδίως διά την τω 1690 προς το ταμειον αυτής δωρεάν 500 δουκάτων, επι­ταγή δουκική 11 Σεπτεμβ. 1717, ή οικογένεια Τζουκιά έκ με­λών 11 τότε συγκειμένη, έξηρέθη πασών τών προσωπικών άγγαριών. (Πιστοποίησις Λορεδόν 4 Σεπτεμβ. 1717. Άρχεΐον. Έν τή Συλλογή Τριβώλη).

1854 Φουρογιάνης Λίβιος τοΰ  Πέτρου Άλοϊσίου  έκ τής πό­λεως  αξιωματικός  τών  Ύπερθαλασσίων.   Ούτος   εξ   Ίδιων     του όπλισθείς και έπιβάς τής ύπό τόν Μαρκαντώνιον  Διέδον γαλέ­ρας  «Θρίαμβος»,  ελαβεν ένεργόν μέρος εις τάς εξής 7 ναυμα­χίας, εις την έν Κέρκυρα τής 8 Ιουλίου 1716,  και την εις τά ύδατα  "Ιμβρου τής 12 Ιουνίου  1717,  εις τάς ναυμαχίας τής και τής 16 Ιουνίου 1717  μεταξύ Αγίου  "Ορους     και     Λήμνου και τών είς τόν  κόλπον  Παγαγιας ναυμαχιών 20,  21   και 22 Ιουλίου   1717.    (Πιστοποίησις   Μαρκαντ.   Διέδου   27   Νοεμβρ.   1713 εν τω 68 Τόμ. Δέσμ. 44 «τών Διαφόρων τής Κοινότητος 'Αντικειμένων άπό του έτους 1783 - 84». Έν τω Άρχειοφυλακείω  Κερ­κύρας).

Ούτοι  (κατά τάς μέχρι τούδε έρευνας μας)  οι λαβόντες μέρος είς την πολιορκίαν τοΰ  1716 έτους  γνωστοί   Κερκυραίοι ανερχόμενοι έν συνόλω είς 1854.     Είς δε τούτους    ύπολογιστέο καΐ προσθετέοι έτεροι 1200,  σύνολον τών εξ άγνωστου αριθμοί ακολουθιών 22 ανδρών, έκαστος τών οποίων δεν ήδύνατο νά έ



[1] Οι Ιερείς του Νότου του Νησιού συγκέντρωσαν άνδρες και έλαβαν διαταγές για την φύλαξη των χωριών.

χη ύπ' αυτόν ολιγότερους των 50 (1), κατά μέσον όρον, συνυ­πολογιζομένων και 100 εκ της Ισραηλιτικής Κοινότητος, οϊτινες οπωσδήποτε θα συνέδραμον τήν κινδυνεύουσαν πατρίδα. 'Όθεν, έκ των κατά τήν πολιορκίαν ταύτην άγωνισθέντων Κερ­κυραίων, οί εις γνώσιν ημών μέχρι τοΰδε έξ άναμφιλέκτων έγ­γραφων  περιελθόντες,   ανέρχονται   εν  γενικω   συνόλω   είς  3054.[1]

(1) Των Άρμένη—Μουρμουράκη και Μουχλίανίτη—αδελφών Βαρούχα—αδελφών Σκορδίλη—Κόμ. Νικολ. Βουλγάρεως— Κομ. Γςουστινιάνη— Γουλελιοΰ—Καμαράτου—Γαϊτάνη   καΐ των 9   συντρόφων του —Αουκάνη—

Μάστρακα—Τζουκιά----------- πλην του   Τάγματος    'Ρεγγίνη.

    

Έις    τους   3054 Κερκυραίους, προσθετέοι. πλην άλλων 541 Ζακύνθιοί. του Φ. 'Ρώμα και Καψοκεφάλου, (κατά τάς εν τω Γ'. Τόμω της Ιστορίας Χιώτου άναφερομένας πιστοποιήσεις) και 50 Πάργιοι εν τη του ανωνύμου περιηγητοΰ επιστολή αναφερόμενοι..

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 [1] 3.054 Κερκυραίοι  συμμετείχαν στην αντιμετώπιση του Τουρκικού επεκτατισμού, 1854 οι γνωστοί, όπως αναφέρει ο Βροκίνης καθώς και 66 οι πιστοποιήσεις των αρχηγών, που περιγράφουν, προς τους πολεμιστές, για την γενναιότητα τους. Εάν σταθούμε μόνο στην έρευνα αυτή δεν θα πρέπει να σκεφτούμε πόσοι πρόγονοί  μας έπεσαν με αυτοθυσία για να υπερασπίσουν τα χώματα του νησιού και πια τιμή τους αξίζει. Σήμερα με υπερηφάνεια λέμε ότι στην Κέρκυρα δεν πάτησε Τούρκος το πόδι του. Εφέτος, έτος 2016, έχουν περάσει 300 χρόνια από την πολιορκία αυτή και τα θύματα που είχε πολλά. Η νίκη δεν αποτέλεσε μόνο την ανεξαρτησία του νησιού από τον Τουρκικό ζυγό αλλά και το σταμάτημα του προς την άλλη Ευρώπη. Όλοι την γιόρτασαν όταν επετεύχθη. Εμείς πρέπει να την αγνοήσουμε;;;;;;

 

 

 

 

 

 

 

 

ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΟΣ ΕΛΑΙΩΝΑΣ του ‎Γιάννη Καλαιτζόγλου‎

23 Νοεμβρίου στις 8:20 μ.μ.

ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΟΣ ΕΛΑΙΩΝΑΣ 
Λέξεις από το κερκυραϊκό γλωσσάρια που σχετίζονται με τα κερκυραϊκά ελαιόδεντρα και τις ελιές. 
Παρακαλούνται όσοι έχουν κι άλλες λέξεις να τις προσθέσουν εδώ για την ομάδα..ή και διορθώσεις ακόμα γιατί ( η αλήθεια να λέγεται) η ομογένεια μου δεν είχε ποτέ ελαιόδεντρα 
Ο Εκτιμητής , Ήταν αυτός που είχε την ικανότητα να υπολογίζει την ποσότητα του καρπού με το μάτι 
Το Μουτζρύρι. Ήταν το μέτρο της ποσότητας του καρπού που υπήρχε πάνω στο δένδρο
Το Πάκτο . Ήταν το νοικίασμα του καρπού από το ιδιοκτήτη σε άλλον αγρότη.
Ο Πακτονάρης ή και σέμπρος . Ήταν αυτός που νοίκιαζε τον καρπό από τον ιδιοκτήτη. 
Το Καρατέλο. Ήταν το βαρέλι που έβαζαν το λαδί και το μετέφεραν για πώληση.
Το Καρτούτσο .Ήταν το μέτρο μέτρησης του ελαιολάδου. 
Το Καρτεζί. Ηταν το ένα τέταρτο του καρτούτσου
Η Πήλα. Ήταν η πέτρινη μεγάλη δεξαμενή μέσα στο σπίτι που αποθήκευαν το λαδί .
Το Μπουλούκι. Ήταν οι γυναίκες που με αμοιβή λίγο λάδι, μάζευαν τον καρπό από την γη
Ο Μπουλουκάρης .Ηταν αυτός που εύρισκε τις γυναίκες .,άδειαζε τα κοφίνακια τους με τις ελιές στα σακούλια και γενικά επέβλεπε την εργασία τους..
Η Μπουκουβάλα . Ήταν μια γωνία φρέσκο ψωμί που το γέμιζαν με λάδι βάζοντας το κάτω από την βρύση του ελαιοδιαχωριστηρα .
Το Λουτρουβειό .Ήταν το ελαιοτριβείο
Τα. Λιθαρια .Τα πιθάρια .Οι στρόγγυλες μεγάλες πέτρες που άλεθαν τις έλος .
Τα Γιόστα . Ήταν το προϊόν που έμενε μετά το ζηψιμο του λαδιού .Τα μετέφεραν στην ελαιουργία για συνέχιση της εξαγωγής ελαιολάδου .
Τα Γιόφυλλα .Ήταν τα φύλλα της ελιάς που τα χρησιμοποιούσαν (τα πετούσαν ) στο χωράφι για λίπασμα.
Η Σφυρίδα .Ηταν τα στρογγυλά ελαιοπανα από καννάβι που έβαζαν μέσα τον πεπιεσμένο καρπό και στην συνέχεα τα έβαζαν στο πιεστήριο του ελαιοτριβείου.
Η Λίσα. Ήταν είδος μακρόστενου κάρου που μεταφέροντα τα σακιά με τις ελιές στο ελαιοτριβείο και τα βαρέλια(καρατέλα) με το λάδι για πώληση.
Η Κουφάλα. Ήταν η μεγάλη τρύπα στην βάση του ελαιόδεντρου. Πολλές φορές έμπαιναν μέσα για να προφυλαχτούν από την βροχή.

ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΟΣ ΕΛΑΙΩΝΑΣ 
4 εκατομμύρια ρίζες ελιές λένε τα σχετικά αρχεία και οι κατά καιρούς εκτιμήσεις.
Μετά την καταστροφή της Κέρκυρας το 1537 από το Σουλεϊμάν τον «Μεγαλοπρεπή», όπου ξεριζώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του κερκυραϊκού αμπελώνα, οι Ενετοί εντατικοποίησαν στο νησί την προώθηση της ελαιοκαλλιέργειας. Και ήδη στα τέλη του επόμενου αιώνα, ο Κερκυραϊκός Ελαιώνας πρέπει να είχε αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό, γεγονός που επιβεβαιώνεται κι από την διασωθείσα στα Ιστορικά Αρχεία της Κέρκυρας . Οι Ενετοί διέταξαν και χρηματοδότησαν τη φύτευση ελαοδένδρων.

Απίστευτο φαντάζει το ότι οι δεκάδες χιλιάδες τόνοι ελαιοκάρπου περνούσαν από ανθρώπινα χέρια, μια-μια ελίτσα! Έπεφταν δηλαδή καθ’ όλη τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου από μόνες τους οι ελιές καταγής και έτσι, βέβαια, κανέναν δεν απασχολούσε το μεγάλο ύψος των ελαιοδέντρων που στις περισσότερες περιπτώσεις έφτανε έως και τα 20 – 25 μέτρα. Ούτε μετά τη δεκαετία του ’70, που με την ανάπτυξη του Τουρισμού άρχισε να μειώνεται η φτώχια και ταυτόχρονα η προσφορά σε «τσάμπα» χέρια, το ύψος των ελαιοδέντρων ήταν πρόβλημα, μια που οι παραγωγοί κατέφυγαν τώρα στα δίχτυα. Στρώθηκαν έτσι κατάμαυρα οι πλαγιές

Ένας Ισπανοεβραίος σκλαβούνος στσου Κορφούς

Ένας Ισπανοεβραίος σκλαβούνος στσου Κορφούς

1743
Στην Ιεροκαγκελαρία του Μ. Πρωτοπαπά καταγράφεται με αρκετή γλαφυρότητα ένα ιδιαίτερο περιστατικό. 
Εμφανίστηκε, ενώπιον του Μ. Πρωτοπαπά Ιωάννη Βούλγαρη, ένας «άνθρωπος νέος τη ηλικία χαμιλός, ξανθός εις το χρόμα δίχως γένια με μαλιά ξαθά, ενδεδυμένος σκλαβούνικα (ο νεαρός ανήκε στο σύνταγμα των Σκλαβούνων) με βελάδα[σακάκι] κόκινη από ρούχο φορεστό, με γιατζέρμα[;] λατάδα[; ενδεχομένως από λάτα], με μπραγίεσαις[παντελόνι, βράκα] πάνινες άσπρες, με σκαλτζούνια γαλάζια, με παπούτζια εις τα ποδάρια μαύρα με φιούμπες[αγκράφες] μπρούζινες, με σκούφια σκλαβούνικη σολδαδίτικη, και με σπαθί ήτε παλόσο». Κατόπιν, αποκρινόμενος στις σχετικές ερωτήσεις, εκτυλίσσει την ιστορία του, «εγώ είμαι Εβραίος και ονομάζομαι Δαβιδ Λόπες η πατρίδα μου είναι η χώρα της Γρανάδας μέρος της Ισπανίας....είμαι έως δεκοχτώ χρονών......αναζητώ να γένω χριστιανός ορθόδοξος με το να λάβω το άγιον βάπτισμα..... ο θεός με εφώτισε να γένω χριστιανός επειδή και είναι ένας χρόνος οπού έφυγα από την πατρίδα μου, και ήρθα εις την Ιταλία, και εγράφθηκα εις τα ρεγγιμέντα σκλαβούνικα, και εις την Βερόνα οπού ήμουνα επρατιγάριζα [βενετ. pratigare: ελευθεροκοινωνώ, έρχομαι σε επαφή με άλλους, κατόπιν άδειας των υγειονομικών αρχών-άγνωστο αν εδώ έχει άλλη σημασία] εις το σπήτι ενού παπά οπού ήτον καπελάς[εφημέριος] εις το ρεγγιμέντο μας, και από τότες είχα την γνώμην να γενώ χριστιανός, και επαρακάλουνα τον αυτόν ιερέα να με βαπτίση, μα αυτός δεν ηθέλησε να επιχειρισθή, τώρα όπου έτυχα εις τούτα τα μέρη αναζητώ με κάθε μου προθυμίαν να λάβω το άγιο βάπτισμα.....ούτε με εβίασε[να προσηλυτιστεί με τη βια] τινάς ούτε δια άλλο τέλος το κάνω, μόνον ως είπα με εφώτισε ο θεός....». Μάλιστα έδωσαν κατάθεση και δυο, καθ' υπόδειξη του Δαβίδ, μάρτυρες ο «Αγουστής δε Σορίας του Γιάννη από την χώραν ονομαζόμενη Δελπόντε μέρος της Ισπανίας» και ο Δαλματός Γιούρες Μαύροβικ, αμφότεροι μέλη του ίδιου ρεγγιμέντου. Αυτοί επιβεβαίωσαν την ιστορία του και έτσι εκπληρώθηκε η επιθυμία του Δαβιδ.

Αρχεία Νομού Κέρκυρας, Μεγάλοι Πρωτοπαπάδες Φάκελος 30.
Το περιστατικό αναφέρεται και σε "Variations on a Religious Theme: Jews and Muslims From the Eastern Mediterranean Converting to Christianity, 17th & 18th Centuries, Daphne Lappa, PhD thesis, European University Institute".

Αναζήτηση

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

Μετρητής

Εμφανίσεις Άρθρων
2740448