Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Προσωπικότητες

                                                                                    H Κερκυραϊκή οικογένεια Βορδώνη στην Τεργέστη

Η  Ελληνική παροικία  της Τεργέστης γεννήθηκε από την μετανάστευση Ελλήνων στην  Αυστριακή Τεργέστη. Η κοινότητα δημιουργήθηκε κι αναπτύχθηκε χάρη στην ύπαρξη καταρχήν ενός μικρού  πυρήνα . Η μετανάστευση  άρχισε στα μέσα του 18ου αι.  Ο Κάρολος Στ’ και η Μαρία Θηρεσία θέλησαν να προωθήσουν την Τεργέστη σε ρόλο ανταγωνιστή της Βενετίας και να καταστήσουν το λιμάνι της ως το κατεξοχήν επίνειό τους στη Μεσόγειο, ενώνοντας έτσι βαθμιαία την Αδριατική με τις χώρες στην Βόρεια θάλασσα.  Το 1786, δυο χρόνια μετά την έγκριση των πρώτων διατάξεων και τη δημιουργία  της Τεργέστης σαν ελεύθερο λιμάνι , επέτρεψαν τη δημιουργία ενός οικονομικού θαύματος και ευημερίας, με τους Έλληνες να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο θαλασσεμπόριο, στις ναυτασφαλίσεις και τις τραπεζικές εργασίες. Το ίδιο  έτος δημιουργήθηκε και το τελικό καταστατικό με τον τίτλο : «Καταστατικό της ελληνικής κοινότητας κι αδελφότητας».

Παράλληλα έντονη ήταν και η πολιτιστική παρουσία της ελληνικής παροικίας, η οποία άφησε το στίγμα της με τα διάφορα μέγαρα των ελλήνων μεγαλεμπόρων που κοσμoύσαν την πόλη: ανάμεσά τους oι Καρτσιώτης, Οικονόμου, Στρατής, Ράλλης και ο  μεγάλος συλλέκτης έργων τέχνης Ιωάννης Σκαραμαγκάς. 

Στην καθημερινή τους ζωή οι 'Eλληνες τεργεστίνοι έμποροι, μεγαλέμποροι και γενικότερα αστοί, μετέχουν σε "πολυεθνικές" οργανώσεις, όπως η τεκτονική στοά που  λειτουργούσε στην πόλη ήδη από το 1774, περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους σαν τους άλλους αστούς, κάνοντας περιπάτους, διαβάζοντας, παίρνοντας μέρος σε λογοτεχνικές συζητήσεις, δείπνα και χορούς. Ακόμη βελτιώνουν τα ιταλικά τους και εντρυφούν στους τρόπους "καλής συμπεριφοράς". Παράλληλα όμως συχνάζουν στα ελληνικά καφενεία της πόλης, προπάντων στο περίφημο "Caffe Greco" στην πλατεία της Borsa για να καπνίσουν το ναργιλέ ή τις πίπες τους και να συζητήσουν με ομοεθνείς και συντοπίτες μετρώντας τις χάντρες των κομπολογιών τους. Ακόμη επισκέπτονται το "Casino Greco", είδος εντευκτηρίου των Ελλήνων και κέντρο εορτών και διασκεδάσεων.[i]

 

Ο  Λ ε ο ν ά ρ δ ο ς  Β ο ρ δ ώ ν η ς του Πέτρου γεννήθηκε στην Κέρκυρα στις 2 Ιουλίου 1748 Μεγάλωσε στο νησί κι έγινε αξιωματικός του Ναυτικού της Βενετίας.  Κινούμενος από  την αγάπη του στην ιατρική επιστήμη ,εγκατέλειψε τη ναυτική του σταδιοδρομία και πήγε  για πρακτική κλινική άσκηση ,  στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Κέρκυρας. Στη συνέχεια πήγε στο πανεπιστήμιο της Πάδοβα όπου από  την 1η Μαΐου του 1768 εξειδικεύτηκε στη χειρουργική  και στις 29 Αυγούστου 1772 έλαβε διδακτορικό στη φιλοσοφία και την ιατρική. Από εκεί τον συναντάμε στη Σκαρντόνα και στο Σιμπένικο της Δαλματίας όπου εξάσκησε την ειδικότητά του  αποκτώντας μεγάλη φήμη . Οι Έλληνες αλλά και οι  Ιλλυριοί (Σέρβοι)  που κατοικούσαν στην Τεργέστη τον έφεραν το 1778 (1782) με την οικογένεια του σε αυτό το νέο λιμάνι για την άσκηση του επαγγέλματος μέχρι το θάνατό του για 33 χρόνια. Γυναίκα του ήταν η Paolina Giova. Απέκτησε τρία παιδιά , τον Πέτρο, Ιωάννη και Σπυρίδωνα. Ο Ιωάννης γεννήθηκε στη Σκαρντόνα τις 2 Νοεμβρίου 1768.[ii]  Με βάση αυτή την ημερομηνία και στηριζόμενοι στο έθιμο ότι ο πρωτότοκος γιος παίρνει το όνομα του παππού  μεγαλύτερος πρέπει να ήταν ο Πέτρος. Για την ηλικία του Σπυρίδωνα δεν έχουμε κάποια πληροφορία. 

Το δίπλωμα της Πάντοβα, σύμφωνα με τους νόμους της Αυστρίας, δεν αρκούσε  για  να του επιτραπεί να ασκήσει το επάγγελμα του ιατρού στην Τεργέστη. Ο  Βορδώνης , με την επιείκεια του μονάρχη της Αυστρίας, στις 14 Νοεμβρίου 1780 λαμβάνει το δικαίωμα να δικαιολογήσει τις μέχρι τότε ιατρικές σπουδές του περνώντας το 1781 στο πανεπιστήμιο της  Βιέννης. Μετά από δύο αυστηρές εξετάσεις στις 17 Αυγούστου του ιδίου  έτους στο πανεπιστήμιο,  έγινε δεκτός στην πρακτική της ιατρικής. Άρχισε να ασκεί το  επάγγελμα του γιατρού με διάταγμα του αρχηγού του κράτους την 12η Σεπτεμβρίου 1781.

Η Τεργέστη μπορεί να θεωρηθεί ως η πατρίδα της φήμης και της τύχης του και όπως είναι  φυσικό το μέρος που μεγάλωσαν τα παιδιά του. Ο Δρ Λεονάρδος Βορδώνης  έμαθε και διάβαζε τους Έλληνες γιατρούς από την εποχή της Κέρκυρας.

 «Μεταξύ των Ελλήνων, ο πρώτος μαθητής του Ιπποκράτη είναι ο γνωστός Λεονάρντο Βορντόνι, ο οποίος εγκαινίασε, ιατρική παράδοση σε τέσσερις γενιές [iii]»

 Ήταν ο πρώτος Έλληνας γιατρός στην Τεργέστη. Συμμετείχε σε έναν αριθμό λογοτεχνικών εταιρειών και είχε την τιμή να είναι από  το 1793  μέλος της Accademia degli Arcadi-Sonciaci in Trieste[iv].

 Από την 1η Μαρτίου 1810 ήταν μέλος της ιατρικής κοινωνίας της Βενετίας  και στις 12 Δεκεμβρίου  της ίδιας χρονιάς, ως αλλοδαπός ανταποκριτής της ιατρικής κοινωνίας του Παρισιού  με δίπλωμα από τον κοσμήτορα Arnaul ελεγκτή συμβουλίου( Intendente generale delle finanze per Trieste e Gorizia).

Το 1788 ιδρύθηκε το πρώτο νοσοκομείο της Ελληνικής παροικίας με 10 κλίνες, το οποίο στεγάστηκε σε κάποιο από  τα κοντινά κτίρια  του κοινοτικού  μεγάρου. Για την συντήρηση του η κοινότητα διατηρούσε χωριστό ταμείο, αναθέτοντας  σε κοινοτικό γιατρό τη φροντίδα και την φαρμακευτική  περίθαλψη των ασθενών. Δύο χρόνια αργότερα το 1790,προκειμένου την καλύτερη λειτουργία  του, αποφασίστηκε να εκλέγονται δυο ομογενείς υπεύθυνοι για το νοσοκομείο και τη συγκέντρωση χρημάτων μέσω εράνων. Στο νοσοκομείο αυτό εργάστηκαν εξέχοντες γιατροί. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελούν ο Λεονάρδος Βορδώνης και ο γιος του Ιωάννης.

Υπήρξε  μέλος της  ιατρικής επιτροπής για την επαρχία της Τεργέστης και είχε μεγάλη φήμη για τις φιλανθρωπίες και τις διδαχές του.

  Κατά τα πρότυπα άλλων σύγχρονων  εταιρειών, ιδρύθηκε το 1810 στην Τεργέστη η οποία την περίοδο εκείνη βρισκόταν υπό γαλλική κατοχή,

 ο φιλολογικός και καλλιτεχνικός Σύλλογος" Societa Cabinetto di

Minerva", πού υφίσταται ως σήμερα. Τα μέλη του, εκλεκτά πάντοτε πρόσωπα της τεργεστίνικης κοινωνίας, ασχολούνταν με φιλολογικές μελέτες, ενώ σε τακτά διαστήματα οργάνωναν συναντήσεις στις οποίες δίνονταν και διαλέξεις . Εκεί ο Λεονάρδος Βορδώνης ανέπτυξε την μελέτη του «Πάνω από τις προδιάθετες αιτίες των σωματικών δεινών, του ανθρώπου» (Βιέννη, 2 Σεπτεμβρίου 1815).

Στα μέλη της ανήκαν  ο Έλληνας υποπρόξενος της Ρωσίας Κάρλος Πελεγκρίνης και οι γιατροί Λεονάρδος και Ιωάννης Βορδώνης. Ο Ιωάννης Βορδώνης, λόγω των σχέσεών του με τις δυνάμεις κατοχής, διορίστηκε ως Direttore Censors του Συλλόγου των πρώτο χρόνο της λειτουργίας του. Στη συνέχεια, μέλη της εταιρείας υπήρξαν  ο  Σπυρίδων Βορδώνης και η σύζυγός και πολύ γνωστή ποιήτρια Τερέζα.     

O Leonardo ήταν από τα πρώτα μέλη της πρώτης  μασονικής στοάς  «Alla Concordia» στην οποία εντάχθηκε τον Απρίλιο του 1787 κι αργότερα και οι τρεις γιοι του. Επίσης όλοι εντάχθηκαν στο πολιτικό κίνημα των «Βοναπαρτιστών».[v]  Οι τίτλοι που του δίδονται στην βιβλιογραφία είναι: γιατρός, δόκτωρ, καθηγητής, καθηγητής ιατρικής και της ελληνικής λογοτεχνίας κ.α.

Από τη μεγάλη του εμπειρία στην ιατρική έγραψε και δημοσίευσε το (1808)   ένα εξαιρετικό βιβλίο με τον τίτλο “SAGGIO DI UN METODO PER FORMARE DEI BUONI MEDICI PROPOSTO DA LEONARDO VORDONI PADOVA”

εικ.1

 

εικ. 2

To βιβλίο  αυτό παρουσιάζει και προτείνει μια μέθοδο προστασίας από τις ασθένειες, με βάση  τον αριθμό του ιατρικού προσωπικού και των μέσων που πρέπει να διαθέτει ένας γιατρός. Όπως διακρίνουμε από την φωτογραφία (Εικ.2)  χρησιμοποιεί για τους ισχυρισμούς του τα ελληνικά κείμενα των αρχαίων ελλήνων ιατρών.

Μια εκτενή  αναφορά στο βιβλίο αυτό γίνεται από τον «Ερμή τον Λόγιο» την 1η Οκτωβρίου 1812.Εκείνο που  εντυπωσιάζει  ιδιαίτερα είναι το ποιος είναι ο λόγος που έχει  γραφτεί το σύγγραμμα αυτό .Ο Vordoni απαιτεί , την ενημέρωση της πανεπιστημιακής διδασκαλίας της ιατρικής και ζητά να γίνουν νόμοι για την καλύτερη ιατρική και φαρμακευτική φροντίδα του λαού, τονίζοντας παράλληλα την αξία του πραγματικού γιατρού, επικρίνοντας τους τσαρλατάνους.

Άλλα  έργα του:

1)Dissertatio inauguralis de Ictero Vienna 1781 Αυτό εκδόθηκε με την ευκαιρία του χρίσματος του ως γιατρού. 2) Dissertatio de vermibus Vienna 1781 3) Difesa medico criminale di un contadino accusato di avere strozzata sua madre Si trova nel nuovo giornale della più recente letteratura Tομo III  του περιοδικού Ιl medico chirurgica d Europa Milano 1792 4 ) Alcune opinioni sulla peste si trovano nell opera inglese intitolata An account of the principal Lazaretos of Europe with various papers relative to the plague by John Howard FRS the second edition London 1791 Johson pag 33 e nell opera francese De la peste ou epoques memorables de ce fléau et les moyens de sen preserver par JG Gapon Paris an VIII in 8 o Lavilette Tome II p 124 5.)Programma de sedibus et causis morborum per analysim indagatis Si trova nel predetto Journal n CLXXVIII juin 1811 p 232[i]

ΜΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΑ ΕΡΓΑ

 6 )1 Methodus observandi in medicina etc opustriginta annorum Quest opera è d immenso volume 7 2 )Della semplicità nel medicare le ferite8) 3 Leonardi Vordoni corcynensis medicinae doctoris Vindobonensis libellus singularis de methodo aegrotos lue venerea affectos inunctione mercuriali per extinctionem dicta tractandi etc 9) 4 Riflessioni sui mali che portano al popolo le censure che si fanno ai medici 11 5 Consultazioni mediche medico chirurgiche e medico legali 2 a 7[i]

 

H εκτίμηση που είχε ο γιατρός από την κοινότητα αλλά και όλη την Τεργέστη ήταν πολύ μεγάλη.  Ο Ούγκο Φώσκολος σε επιστολή του προς τον γιο του γιατρού, Σπυρίδωνα σημειώνει: 

…..σας ευχαριστώ ακόμη περισσότερο να μου δώσετε την ευκαιρία να υπενθυμίσω στον κ. Vordoni τον πατέρα σας την ευγνωμοσύνη μου. Στην πρώιμη νεολαία μου απειλήθηκα από το θάνατο και την τύφλωση και για να συντηρήσω την οικογένειά μου η φροντίδα του κ. Vordoni στάλθηκε από τον ουρανό και μπορώ μόνο να αγαπήσω το γιο  ενός τέτοιου ευεργέτη ….5 Ιουνίου 1803

Υποψιαζόμαστε ότι  υπήρχε μία επαφή του γιατρού Λεονάρδου Βορδώνη  και με την Ιονική Ακαδημία, στηριζόμενοι στην άποψη του Έμμ. Ν. Φραγκίσκου[i]η οποία αναφέρει:

Η στάση του Κοραή απέναντι στην Ιονική 'Ακαδημία, το ίδρυμα που συνέδεσε την ιστορία του με την ολιγόχρονη κατοχή της Κέρκυρας, από τους αυτοκρατορικούς γάλλους (1807-1814)……Ή δυσπιστία για το ίδρυμα είχε κυριαρχήσει επάνω σ' ολόκληρο τον κόσμο του Κοραή. Μιλώντας εκείνο τον καιρό για το σύγγραμμα κάποιου τεργεστίνου γιατρού φοβάται «μην έχει και αυτός της Ιονίου 'Ακαδημίας τα διανοήματα» .Ο γιατρός αυτός εικάζεται πώς ήταν o Λεονάρδος Βορδόνης και το σύγγραμμα του το «Saggio per formare de buoni medici» (1808). Εάν θεωρήσουμε την άποψη αυτή σωστή τότε μπορούμε να πούμε  ότι α)το βιβλίο γράφτηκε το 1808 και β)την καλή σχέση του γιατρού με τους Γάλλους του Βοναπάρτη οι οποίοι τότε κατείχαν την Κέρκυρα.

Τις 7 Μαΐου 1809 ο Ναπολέων καταλαμβάνει για τρίτη φορά την Τεργέστη. Η οικογένεια Βορδώνη ήταν φιλικά διακείμενη στον Βοναπάρτη εξ ου και οπαδοί του “βοναπαρτισμού”.
Η γαλλική κυριαρχία  σηματοδότησε επίσης την επιστροφή (σύντομη) του Τεκτονισμού και την ίδρυση νέας γαλλικής στοάς, η οποία είχε τεθεί υπό την αιγίδα της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, με τον διακριτικό τίτλο La Vedovella .

Τις 13 Οκτωβρίου 1813 οι Αυστριακοί ανακαταλαμβάνουν την Τεργέστη και όπως ήταν φυσικό έγινε πιο στενός ο έλεγχος των εθελοντών που αγωνίστηκαν υπέρ των Γάλλων για εθνικό, κοινωνικό, πολιτικό ή θρησκευτικό ιδεώδες. Κύρια ύποπτοι ήταν οι παλιοί μασόνοι όπως ο Leonardo Vordoni κ.α.

  Ο Λεονάρδος Βορδώνης εκτός την ιατρική ασχολήθηκε  και με την επιστήμη της φυσικής κάνοντας μάλιστα και πειράματα αστροφυσικής. Από τον Raicich Fabio δημοσιεύτηκε το βιβλίο : Η καταγραφή της στάθμης της θάλασσας του Leonardo Vordoni στην Τεργέστη (1782-1794) Γράφει:

Το σύνολο δεδομένων περιλαμβάνει παρατηρήσεις σχετικά με τα ανώμαλα ύψη στάθμης της θάλασσας που έγιναν από το 1782 έως το 1794 από τον γιατρό Leonardo Vordoni στην Τεργέστη της Ιταλίας, αλλά εκείνες τις εποχές υπό την αυστριακή κυριαρχία. Οι χρονολογικές σειρές ξεκινούν την 1η Ιανουαρίου 1782 και τελειώνουν στις 12 Οκτωβρίου 1794. Οι παρατηρήσεις έγιναν δύο φορές την ημέρα έως τον Ιούνιο του 1791 και πιο συχνά μετά.. Τα δεδομένα ψηφιοποιήθηκαν από τα πρωτότυπα χειρόγραφα έγγραφα και ελέγχθηκαν με βάση την ποιότητα όσο το δυνατόν περισσότερο.

Από τη μελέτη των χειρογράφων του εξήχθη ο πίνακας:

Ο Δρ Leonardo Vordoni, με μια ζωή γεμάτη δράση, γνώση και σοφία, πέθανε στην Τεργέστη στις 29 Νοεμβρίου 1813 σε ηλικία 84 ετών. Άφησε ένα όμορφο θεμέλιο για να υψωθεί ένας πύργος διαδόχων, τριών γιατρών και αξιοσέβαστων ανθρώπων στην κοινωνία της Τεργέστης. Απαγγέλθηκαν επικήδειοι από τον ισραηλινό γιατρό Benedetto Frizzi κι από τον γιατρό ANTONIO LORENZITTI στο «cabinetto της Minerva». Ο κ. Costantino Asazio, καθηγητής Φιλολογίας στο πανεπιστήμιο της Κέρκυρας, συνέθεσε το 1814 ένα κομψό ειδυλλιακό κείμενο  με τον τίτλο «Αναγραφή εις μνήμην του αοιδίμου Ιατροφιλόσοφου Λεονάρδου Βορδόνου».

Β ο ρ δ ώ ν η ς  Ι ω ά ν ν η ς

 Γεννήθηκε τις 2 Νοεμβρίου 1768.Γονείς του ήταν ο γιατρός Λεονάρδος Βορδώνης και η Paolina Giova.  Ο πατέρας σε πολύ νεαρή ηλικία  τον τοποθέτησε στο τότε διάσημο ινστιτούτο του ηγούμενου Maffioletti στη Βενετία.[i] Εκεί έζησε την πρώτη περιπετειώδη εποχή της ζωής του. Έλαβε την έγκριση του πατέρα του να συνεχίσει τις ιατρικές σπουδές του στο φημισμένο πανεπιστήμιο της Παβίας. Στις 14 Μαΐου 1791 παίρνει το δίπλωμα της ιατρικής και της φιλοσοφίας όπως συνηθίζονταν  την εποχή εκείνη. Είχε την επιθυμία να επιστρέψει κάτι που τελικά το έπραξε, στην Τεργέστη.  Άνθρωπος κι επιστήμονας επιμελούμενος , σοβαρός, εύγλωττος, αδιάφορος και ενδιαφερόμενος, βαθύς, υπάκουος, με πολιτική σκέψη, ήταν κάποια από τα στοιχεία που κληρονόμησε από τον πατέρα του.  

 Το 1786, δημιουργήθηκε το καταστατικό με τίτλο : «Καταστατικό της ελληνικής κοινότητας κι αδελφότητας». Πετύχαμε προνόμια στους Έλληνες για να εγκατασταθούν στην Τεργέστη, έλεγε ο πρόεδρος Ιωάννης Βορδώνης μιλώντας στη γενική συνέλευση του 1827 και προσέθετε: Και αξίζει να λεχθεί ότι ο ναός τού Αγίου Σπυρίδωνος ήταν από τα πρώτα κτίρια της νέας πόλης. Αξιόλογος έγινε ο αριθμός των ελληνικών καταστημάτων και κατοικιών σε αυτήν, που χρησίμευσαν κι ως παράδειγμα και κίνητρο σε άλλους διαφόρων Εθνικοτήτων οι οποίοι και αυτοί εγκατέστησαν την αληθινή εποχή ακμής της εμπορικής δραστηριότητας της Τεργέστης.

Στις φράσεις αυτές τονίζεται συνοπτικά  η συμμετοχή των Ελλήνων στη γενικότερη ανάπτυξη της πόλης. Η ομάδα των "δυστυχισμένων" Ελλήνων του 1754, σύμφωνα με την άποψη και το χαρακτηρισμό του βενετού προξένου, είχε δώσει τη θέση της, στους κεφαλαιούχους του τέλους του 18ου και των αρχών του 19ου αι. [ii]  Το 1809 αναλαμβάνει Πρόεδρος ( Βουλευτηρίου)[iii] της Ελληνικής Κοινότητας της Τεργέστης. Το δωδεκαμελές Βουλευτήριο (Καπιτόλιο) εκλεγόταν κάθε 2 χρόνια από την Γενική Συνέλευση των ελληνικών μελών. Αξιοσημείωτη είναι η παραμονή  του γιατρού Ιωάννη Βορδώνη στο αξίωμα αυτό για μια εικοσαετία (1809-1830)  σε μια περίοδο κρίσιμη για την  ζωή της κοινότητας (τρίτη γαλλική κατοχή της Τεργέστης, Ελληνική Επανάσταση, αλλά και η οικονομική κρίση την ίδια περίοδο).Εκλέγονταν, συνήθως κατά παράβαση  του Καταστατικού, "δι ανατάσεως", εφόσον συμφωνούσαν όλοι για το πρόσωπο του.[iv] 

Τον Νοέμβριο του 1809  ο Δρ. Vordoni μαζί με το δικηγόρο Giambattista Rosmini, το Βαρόνο Αντόνιο Πασκοτίνι, γραμματέα του Μαγίστρου και τον έμπορο Treves , παρέδωσε την ελεύθερη πόλη της Τεργέστης  στον Μ. Ναπολέοντα. Η κατάληψη της Τεργέστης από τους Γάλλους έφερε τους  Έλληνες σε πολλές σκέψεις. Τότε  ο  Ιωάννης Βορδώνης και οι σύνεδροι υποπτευόμενοι ότι ένεκα της επικείμενης μεταβολής ίσως επιβληθούν βαρείς φόροι κι αλλάξουν τα όσα νόμιμα είχαν αποκτηθεί, αποφάσισαν να συστήσουν αποφυγή κάθε πρόκλησης μέχρι να παγιωθεί  νέα κατάσταση. Αποφασίστηκε δε και η αναβολή της Γενικής συνέλευσης. Οι εκπρόσωποι των Ελλήνων αποδέχθηκαν ομόφωνα την πρόταση αυτή, ζητώντας ταυτόχρονα από την Προεδρία να συνεχίσει να λειτουργεί  στα καθήκοντά της. Σε αυτήν την επιθυμία, η Προεδρία, βαθιά συγκινημένη από τη βεβαίωση αυτής της γενναιόδωρης εμπιστοσύνης, ευχαρίστησε τους εκπροσώπους ολόψυχα, διασφαλίζοντας και υποσχόμενη ότι θα την δικαιολογούσαν ενδεχομένως σε κάθε περίσταση.  Είχε   τον ζήλο να στηρίξει την κοινή διάθεση των αδελφών. Για την όλη παρακολούθηση της τήρησης των υποσχέσεων εκλέχθηκαν οι Λεονάρδος Βορδώνης, Κυριάκος Κετράρος, Λουκάς Κανέλλος και Δημήτριος Καρτσώτης.

Θα πρέπει εδώ να δούμε την πολιτική δραστηριότητα της κοινότητας, από την κρίσιμη χρονιά του 1809 και μετά, όταν για τρίτη φορά οι Γάλλοι κατέλαβαν την Τεργέστη. Θα σταθούμε στη σύμπραξη ή όχι των Ελλήνων της Τεργέστης με τις γαλλικές δυνάμεις κατοχής και την επίδραση των νέων καταστάσεων στη διαμόρφωση της επαναστατικής ιδεολογίας τους. Έτσι, η εγκατάσταση των Γάλλων  ανέτρεπε για τέσσερα χρόνια την οικονομική ζωή και παράλληλα ο Ναπολέοντας συλλάμβανε για εκφοβισμό πλούσιους Τεργεστίνους  ανάμεσα τους κι Έλληνες , προκειμένου να πετύχει καταβολή της νέας  υπέρογκης οικονομικής αποζημίωσης που ήθελε.Η κοινότητα ,πάντως, οφείλει σε μεγάλο βαθμό την επιβίωση της στην προεδρία του Ιωάννη Βορδώνη ,που φαίνεται ότι διαπνεόταν από φιλογαλλικές ιδέες.[v] Κατάφερε το 1809 να γίνει καγκελάριος της Υγείας, αλλά κι ένας εκ των βοηθών του Δημοτικού Δικαστή τις 13 Ιανουαρίου 1812.Ως καγκελάριος της υγείας, δημοσίευσε έναν κανονισμό που κατέχει μια  θέση μεταξύ των πιο δημοσιευμένων  κωδίκων. Από το 1810, διορίστηκε Γενικός Γραμματέας του Υγειονομείου της Τεργέστης, όχι ίσως μόνο για τις φιλογαλλικές του θέσεις αλλά και λόγω της σεβαστής από όλους προσωπικότητάς του.  Ανέλαβε και τη θέση του διευθυντή του Ανωτάτου Νοσοκομείου της Τεργέστης.Ο  Ιωάννης Βορδώνης απέδειξε καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής του την αφοσίωση στο Γένος των Ελλήνων. Είχε έναν οξυμένο νου ώστε προς όφελος της Κοινότητας να ισορροπεί μεταξύ της Κυβέρνησης και του Βουλευτηρίου. Είναι γεγονός ότι δεν κυρώνονταν  ποτέ η εκλογή του στη θέση του προέδρου της κοινότητας από την αυστριακή κυβέρνηση, ενώ παράλληλα οι αιτήσεις του για την απαλλαγή του από το βάρος της ευθύνης του Προέδρου δεν έγιναν δεκτές από την κοινότητα. Μέσα από τις πιο κρίσιμες υποθέσεις που διαχειρίστηκε ήταν κι αυτή με τους πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Τεργέστη κατά την ελληνική επανάσταση. Από το 1821 έως το 1824 οι πρόσφυγες ανήλθαν σε 3.000. Στην Τεργέστη συγκεντρώθηκαν Έλληνες από το Μαυροβούνιο, τη Ρουμανία, Μολδοβλαχία την Πέστη κι αλλού. Είχαν κατορθώσει να διαφύγουν τον αυστριακό κλοιό και να φτάσουν στην Τεργέστη ρακένδυτοι αλλά με την αποφασιστικότητα να συνεχίσουν, ώστε να ενωθούν με τους συναγωνιστές συμπατριώτες τους στην Ελλάδα. Προέρχονταν από τη Σμύρνη, Χίο, Μυτιλήνη, Κωνσταντινούπολη, Σίφνο, Κέα, Μακεδονία, Κοζάνη, Χιμάρα, τα Ιωάννινα, τα Σάλωνα αλλά κι από άλλα μέρη.[vi]Επιπλέον του πιο πάνω αριθμού αφίχθηκε και η πολυάριθμη στρατιά του Υψηλάντη από τη Βλαχία, με σκοπό να φύγει για να πολεμήσει στην Ελλάδα. Οι Έλληνες πρόσφυγες ζητούσαν από την ελληνική κοινότητα της Τεργέστης να εγγυηθεί γι' αυτούς στην αστυνομία για την προσωρινή έστω παραμονή τους στην πόλη, όπως απαιτούσε ο αυστριακός νόμος και τη μεσολάβησή της για την έκδοση της άδειας που θα τους επέτρεπε να συνεχίσουν το ταξίδι τους . Η κοινότητα κινήθηκε με ενθουσιασμό, με την πρωτοβουλία των επιτρόπων της Ιωάννη Βορδώνη, Ελευθερίου Μ. Οικονόμου και Φραγκίσκου Καπέλλου. Η αποτελεσματικότητα των ενεργειών με διάταγμα της 30 Ιουλίου 1821 που διαβιβάστηκε στην αστυνομία της Τεργέστης στις 11 Αύγουστου 1821, περιόρισε την παραμονή τους  απαγορεύοντας ρητά σε Έλληνες πού είχαν πάρει μέρος στην Επανάσταση να διέρχονται ή να μένουν στο αυστριακό έδαφος και φυσικά να αναχωρούν για την Ελλάδα. Συνέπεια αυτού του διατάγματος ήταν η αναγκαστική μετακίνηση (19 Αύγουστου) στην Ελλάδα.[vii]  Επίσης η κοινότητα κατάφερε να περιθάλψει αυτούς και να τους προσφέρει τα προς το ζην. Με αίτηση της  και με την προσωπική  επιρροή του γιατρού και Προέδρου της κοινότητας Ιωάννη Βορδώνη, δόθηκε η άδεια να εισάγονται δωρεάν ομογενείς φτωχοί ασθενείς στο νοσοκομείο της Τεργέστης.[viii] Tο οικονομικό πρόβλημα που ανέκυψε με το κύμα προσφύγων, συζητήθηκε τον Αύγουστο του 1822 από το Capitolio, που θα αποφάσιζε τη συνέχιση της βοήθειας της κοινότητας προς τους πρόσφυγες ή τη διακοπή κάθε ενίσχυσης, γεγονός πού θα προκαλούσε την επέμβαση της Αυστριακής κρατικής διοίκησης· Με πρόταση του Ιωάννη Βορδώνη, για λόγους φιλανθρωπίας προκρίθηκε να συνεχιστούν οι ενισχύσεις, αλλά μόνο μέχρι τον Απρίλιο του 1823.Τελικά αποφασίστηκε (21 Νοεμβρίου 1822)πλούσιοι ομογενείς να δανείσουν άτοκα ή να συνεισφέρουν χρήματα για το σκοπό αυτό στο κοινοτικό ταμείο. Ο πρόεδρος με οιαδήποτε θυσία πρότεινε την είσπραξη του 1/1000 των εσόδων των εμπορικών εταιρειών και αύξηση της εισφοράς των αδελφών, αναλόγως την τάξη του καθενός. [ix]Με μεγάλη αυστηρότητα πέτυχε την είσπραξη του "εκκλησιαστικού δικαιώματος", συνέστησε δε εκούσιες εισφορές. Το 1836  η κοινότητα είχε και πάλι ανθηρή οικονομία.

 Στην Τεργέστη υπήρχαν δύο ορθόδοξοι ναοί οι οποίοι ανήκαν στην ελληνική κοινότητα. Ο Άγιος Νικόλαος και η Αγία Τριάδα. Ο ένας, αυτός του Αγίου Νικολάου κτίστηκε το 1787.Μέχρι το 1818 η διακόσμηση του δεν είχε γίνει. Τότε ο Ιωάννης Βορδώνης ψήφισε τον παρά των αδελφών έρανο, προκειμένου να ξεκινήσει  ο καλλωπισμός του. Για το τελείωμα μέσα κι έξω, συγκέντρωσε επί πλέον 24.000 φιορίνια από τους αδελφούς, με υπογραφές. Στην συνέχεια συντάχθηκε κανονισμός που προέβλεπε τη σωστή διοίκηση, την οικονομική διαχείριση της εκκλησίας,  τον διορισμό των ιερέων, αλλά και την φροντίδα των αδύναμων και απόρων.

 Ένα από τα έργα του επίσης, ήταν και η δημιουργία  νέου κοιμητηρίου μιας και οι μέχρι τότε χώροι  κρίθηκαν από τον ίδιο ακατάλληλοι για την ταφή των Ελλήνων. Επιδίωξε και πέτυχε από την Κυβέρνηση την παραχώρηση οικοπέδου. Με εισήγησή του, ημέρα έναρξης ταφής ορίστηκε  η 1η Ιανουαρίου 1830.

Σημαντική μέριμνα της αδελφότητας ήταν  και η σύσταση ελληνικού σχολείου. Τα πρώτα χρόνια  η διδασκαλία  γίνονταν από τους Έλληνες ιερωμένους της Κοινότητας. Υπήρξαν κάποια κληροδοτήματα και δωρεές για το σκοπό της ίδρυσης του. Το 1808 ο Βορδώνης ως βουλευτής  έκανε πρόταση για την σύσταση επιτροπείας με σκοπό  την σχολική μεταβολή και αναδιοργάνωση της μόρφωσης  αλλά και την πρόοδο των διδασκομένων. Όντως επί της προεδρίας του προσκλήθηκαν αναγνωρισμένοι Έλληνες δάσκαλοι. Μερικοί από αυτούς ήταν: ο Ηπειρώτης Κωνσταντίνος Ασώπιος, μετέπειτα καθηγητής της Ιόνιας Ακαδημίας και του πανεπιστημίου Αθηνών, ο ηπειρώτης λόγιος Χριστόφορος Φιλήτας, ο λόγιος κι αρχιμανδρίτης Ιγνάντιος Σκαλιώρας, ο Κρητικός δάσκαλος και ιερέας Μιχαήλ Αποστολίδης, που αργότερα έγινε καθηγητής Θεολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών και το 1861 αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Ο Ανδρέας Μουστοξύδης ήταν σύμβουλός του. Ο Βορδώνης θεωρούσε αποστολή του να κρατήσει υψηλά τη θέση της ελληνικής παιδείας στους νέους της κοινότητας. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του βουλευτηρίου τις 12 Μαΐου 1822 στην οποία εγκρίθηκε η νέα ρύθμιση του σχολείου για τα αγόρια, ζήτησε από την επιτροπή που είχε καταρτίσει τον κανονισμό, να προετοιμάσει παρόμοιο σχολείο θηλέων. Στην σχολή αυτή εκπαιδεύτηκαν κορίτσια από το 1830 έως το 1890

 

"Πρόεδρος του Γένους"

[i]

Στις 26 Μαΐου 1832 εγκρίθηκε το κοινωνικό συμβόλαιο της ασφαλιστικής Εταιρίας «Assicurazioni Generali Austro-Italiche» που υπογράφηκε την 1η Δεκεμβρίου 1831. Η εταιρεία είχε κεφάλαιο 200.000 φιορινιών διαιρούμενο σε 200 μετοχές αξίας 1.000 φιορινιών εκάστης……. Και πάλι μεταξύ των πολυάριθμων μετόχων από όλες τις περιοχές της Ευρώπης, βρίσκουμε τους Ιωάννη Ράλλη, Δημήτριο Καρτσιότη, Αλέξιο Πάρη, Ιωάνν Βορδώνη, Ιωάννη Σκαραμαγκά.

Την δημόσια εκτίμηση της συμπεριφοράς του Βορδώνη στις πολλές και δύσκολες συνθήκες, επιβεβαιώνει η εμπιστοσύνη του δικού του έθνους. Εκτίμηση που επεκτείνεται και σε όλη την περιοχή του Veneto.

Ένα παράδειγμα είναι αυτό  της κοντέσας Elisa Bonaparte αδελφή του Ναπολέοντα η οποία ζούσε σε ένα μέγαρο εξόριστη από το 1814 στη Τεργέστη. Σε μια τέτοια εκλεπτυσμένη κατοικία, ευγενείς και διανοούμενοι όπως ο Count Domenico Rossetti, ο κυβερνήτης της ελληνικής παροικίας Giovanni Vordoni, ο προσωπικός της γιατρός Andrea Gobbi, ο πρόεδρος του Εμπορικού Δικαστηρίου Venceslao Panzera, ο βαρόνος Giovanni Guglielmo Sartorio και ορισμένοι επισκέπτες ήταν οι κοντινοί της άνθρωποι [ii]

Οι κοινωνικές συγκεντρώσεις την εποχή εκείνη γίνονταν σε Λέσχες, Καζίνα, Σαλόνια κ.λ.π.  Την πνευματική κίνηση των μελών της ελληνικής παροικίας συμπλήρωνε η συμμετοχή τους, σε μικρό βέβαια βαθμό, σε Φιλολογικούς συλλόγους της Τεργέστης. Κατά τα πρότυπα άλλων σύγχρονων  λεσχών, ιδρύθηκε, όπως είδη αναφέραμε, το 1810 στην Τεργέστη, ενώ μάλιστα βρισκόταν υπό γαλλική κατοχή, ο φιλολογικός και καλλιτεχνικός Σύλλογος" Societa Cabinetto di Minerva", που υφίσταται ως σήμερα. Τα μέλη του, εκλεκτά πάντοτε πρόσωπα της τεργεστίνικης κοινωνίας, ασχολούνταν με φιλολογικές μελέτες, ενώ σε τακτά διαστήματα οργάνωναν συναντήσεις στις οποίες δίνονταν και διαλέξεις. Στα μέλη της ανήκαν ο 'Έλληνας υποπρόξενος της Ρωσίας Κάρλος Πελεγκρίνης και οι γιατροί Λεονάρδος και Ιωάννης Βορδώνης. Η πολιτιστική κληρονομιά που κληροδοτήθηκε από τους κατοίκους της Ελληνικής κοινότητας έδωσε ζωηρότητα στην ιταλική κουλτούρα της πόλης .Ο Ιωάννης Βορδώνης, ακριβώς λόγω των σχέσεών του με τις δυνάμεις κατοχής, διορίστηκε ως Direttore Censors του Συλλόγου τον πρώτο χρόνο της λειτουργίας του. Στη συνέχεια, μέλη της εταιρείας υπήρξαν η Τερέζα Βορδώνη και ο Σπυρίδων Βορδώνης

Ο γιατρός Βορδώνης ήταν μέλος όλων των λεσχών και της μασονικής στοάς όπως κι ο πατέρας του Λεονάρδος. Αναφέρουμε δύο διαλέξεις του στην Societa Cabinetto di Minerva «Σχετικά με την πρόοδο του ανθρώπινου πνεύματος στα σχολεία στην Ευρώπη» και «Για την προέλευση και την πρόοδο της βοτανικής.»

Δημοτικό δάσος "VORDONI" Ο Giovanni Vordoni, ιατρός και φυσιοδίφης (Scardona / Skradin, Δαλματία, 02.11.1768 - Τεργέστη, 22.05.1830) ήταν λάτρης της τοπικής χλωρίδας όπως είναι σαφές από το βοτανολόγιο του. Υπάρχουν πολυάριθμα φυτά, κυρίως σπάνια, που ο ίδιος συνέλεξε γύρω από την πόλη (S. Andrea, Barcola-Cedas). Άφησε επίσης μια πολύτιμη συλλογή από βότανα , τα οποία μπήκαν στο τότε πολιτικό Μουσείο Φυσικών Επιστημών της Τεργέστης. Το Δημοτικό δάσος "VORDONI" αρχικά επεκτάθηκε για 4391 τετραγωνικά μέτρα .Ήταν τεχνητά αναδασωμένο με μαύρο πεύκο το 1859.[iii]

 Πολιτικά υποστήριζε τον Βοναπαρτισμό.

Ο Ιωάννης Βορδώνης είχε μεγάλο κύρος στην πλειονότητα της κοινότητας της Τεργέστης. Τον εξαίρουν  για τις ιδιότητες του πνεύματος και της καρδιάς, τον τεράστιο πολιτισμό του, την φιλανθρωπία του,  την πειστική ευγλωττία που τον διέκρινε, καθώς και την ασυνήθιστη γοητεία που ασκούσε πάνω σε εκείνους που τον πλησίασαν. Η τόσο μεγάλη εκτίμηση κατακτήθηκε όχι μόνο από τους συμπατριώτες του, αλλά ακόμη και εκείνη της κυβέρνησης , απαραίτητη για τη θέση και την επιτυχία του ως Διοικητή του Έθνους. Έπαψε να ζει στην Τεργέστη στις 22 Μαΐου τού 1830.

Σπυρίδων Βορδώνης

Ασχολήθηκε με τη Διοίκηση. Οι θέσεις που κατείχε ήταν: 1808 επικεφαλής τμήματος Καγκελαρίας του νομού του Tagliamento, 1817 Καγκελάριος στο San Bonifacio και ως Επίτροπος στην Chioggia, Διευθυντής του Censo [i] στη Βενετία και από το 1822 επίτροπος στη Βερόνα.

Ασχολήθηκε και με επενδύσεις. Ήταν μέτοχος στην ασφαλιστική εταιρεία Nuovi Assicuratori που ιδρύθηκε το 1807 και παρέμεινε ενεργή μέχρι το 1855.

Παντρεύτηκε μια από τις πιο διακεκριμένες ποιήτριες της Ιταλίας.

Η TERESA ALBERELLI VΟRDONI  γεννήθηκε στη Βερόνα. Ήταν πολύ καλλιεργημένο άτομο και αφιερώθηκε στην ποίηση από τη νιότη της. Στη Βενετία παντρεύτηκε δεκαπέντε ετών τον Spiridione Vordoni. Έζησε για περίπου τρία χρόνια με τον σύζυγό της σε μια βίλα στην περιοχή της Βερόνα, αφιερώνοντας τον εαυτό της με πάθος στη μελέτη της γλώσσας.

Πέτρος Βορδώνης

Ασχολήθηκε με το εμπόριο. Βρίσκεται εγγεγραμμένος στο Εμπορικό Δικαστήριο και το Προξενείο Θαλάσσης της Τεργέστης στα έτη 1824-1830. Πήρε την άδεια του επίσημου μεσίτη στο χρηματιστήριο (Borsa) της Τεργέστης.  

Εμφανίζεται ως συνταξιούχος υπολοχαγός και νομαρχιακός επίτροπος στο νηπιαγωγείο του Campobasso.

 

Το Σεπτέμβριο 1815 η Αυστριακή κυβέρνηση ζήτησε από τις μυστικές υπηρεσίες πληροφορίες  για την οικογένεια.

 

Βιέννη, 2 Σεπτεμβρίου 1815

Hager a Cattanei                                                                                                                                  

"Ο Peter Vordoni, υποτιθέμενος ως πρώην χρηματιστής στην Τεργέστη, ζήτησε δουλειά στο τοπικό χρηματιστήριο. Μας νοιάζει πολύ για το χαρακτήρα και τις δράσεις αυτού του ανθρώπου, ιδιαίτερα τη συμπεριφορά του κατά τις εχθρικές εισβολές το 1805 και το 1809 και αργότερα κατά τη διάρκεια της γαλλικής κυβέρνησης. Για να λάβω αξιόπιστες πληροφορίες, σας ζητώ να ρωτήσετε για αυτόν και να με ενημερώσετε το συντομότερο δυνατόν, ειδικά για το γεγονός ότι ο Πέτρο Βορντόνι και οι αδελφοί του στη Λιουμπλιάνα και στην Τεργέστη υποτίθεται ότι εργάζονται για τη γαλλική κυβέρνηση.

Η απάντηση ήρθε σε λίγες μέρες

Hager a Cattanei        Trieste 27/9/1815    

Αμέσως μετά τη λήψη της επιστολής από την Εξοχότητά σας, προσπάθησα να ανακαλύψω περισσότερα για το χαρακτήρα και τις πράξεις του πρώην χρηματιστή της περιφέρειας Τεργέστης Πέτρο Βορντόνι, ιδιαίτερα για τη συμπεριφορά του κατά τις εχθρικές εισβολές το 1805 και 1809, στη συνέχεια κατά τη γαλλική κυριαρχία μέσα  από τα μυστικά ή δημόσια αστυνομικά αρχεία εναντίον του ή εναντίον των δύο αδελφών του, το γιατρό Ιωάννη και το Σπυρίδωνα Βορντόνι. Δεν βρήκα ότι έκανε τίποτα μειονεκτικό. Είναι γνωστό ότι στην αρχή της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και όταν ιδρύθηκε η Ιταλική Δημοκρατία, όπως και πολλοί άλλοι, αυτοί οι τρεις αδελφοί ήταν αφιερωμένοι στην ιδέα της επανάστασης και, όπως ήταν συνηθισμένο στους νέους τότε, να συναισθάνονται τις γαλλικές ιδέες. Αυτό δεν έγινε με την πρόθεση να πάρουν τις πλευρές ή την έλλειψη σεβασμού προς τα άλλα έθνη, αλλά, μόνο λόγω της νεανικής ακμής, όπως το είδαν αργότερα, και δεν πρέπει να συγχέονται  με την απόρριψη του αρχηγού της αστυνομίας της Σαρδηνίας το 1806, και συγκεκριμένα ο Πέτρο Βορντόνι επέστρεψε στη σεμνότητα.

Έκτοτε, για τους δύο αδελφούς, τον  Ιωάννη και  Πέτρο Βορντόνι, δεν ακούγεται τίποτα κακό για την ηθική και πολιτική φύση τους. Ο γιατρός Ιωάννης εκπλήρωσε τη θέση του Ιατρικού Καγκελαρίου, που του ανατέθηκε από τους Γάλλους με μεγάλη αξιοπρέπεια, επιδεξιότητα και σεμνότητα ,κερδίζοντας το σεβασμό των συμπολιτών του

Ο Σπυρίδων Βορντόνι εγκατέλειψε την Τεργέστη το 1806, έφυγε στην Ιταλία και προσχώρησε στη γαλλο-ιταλική διοίκηση, όπου επέστρεψε στην Τεργέστη το 1809 ως γραμματέας του Ιταλού υπουργού Σκοπόλι λόγω των περιστάσεων του πολέμου ταξιδεύοντας στις επαρχίες προκειμένου  να φροντίσει τις ζημίες που προκάλεσαν τα αυστριακά στρατεύματα από την εισβολή τους και τις τυχερές πολεμικές τους καταστάσεις το 1809. Αυτός ο Σπυρίδων Βορντόνι λέγεται ότι είναι ακόμα στο Τρεβίζο, άγνωστος στον κλάδο της βιομηχανίας. Και οι δύο αδελφοί, ο Δρ Σπυρίδων και ιδιαίτερα ο Πέτρος Βορντόνι, συμπεριφέρθηκαν κατά τρόπο ομαλό και ήρεμο κατά την τελευταία εισβολή το 1809 και κατά τη διάρκεια της γαλλικής κυριαρχίας μέχρι την ολοκλήρωση της ειρήνης και ο Πέτρος έδειξε ήδη την αποστροφή του στη γαλλική κυβέρνηση όταν, επαρχίες στη Γαλλία αποφάσισε να εγκαταλείψει την πατρίδα του και να μεταναστεύσει στην Αυστρία. Σχετικά με την ηθική και πολιτική συμπεριφορά του κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Βιέννη από το 1810 έως σήμερα. Η διεύθυνση της αυτοκρατορικής αστυνομίας μπορεί να παράσχει πληροφορίες.

Παρεμπιπτόντως, αφού έχω αξιόπιστες πληροφορίες, μπορώ να πω με βεβαιότητα ότι ούτε ο Πέτρο Βορντόνι ούτε τα δύο αδέλφια του δεν έχουν μείνει ποτέ στο Laibach (σημαίνει Λιουμπλιάνα, τώρα πρωτεύουσα της Σλοβενίας) και δεν έχουν πραγματοποιήσει καμία υπηρεσία για τη γαλλική κυβέρνηση.

 

 Η Κερκυραϊκή οικογένεια Βορδώνη έδειξε την ικανότητά της στα γράμματα, αποδεικνύοντας παράλληλα την έντονη Ελληνικότητά της.  Για τη προσφορά της οικογένειας  η Ελλάδα πρέπει να αισθάνεται υπερήφανη . Ήταν μια δεμένη οικογένεια όπως αποδεικνύεται από τα τρία σονέτα που έγραψε η  TERESA ALBERELLI VΟRDONI . Ένα από αυτά είναι αφιερωμένο στον σύζυγο της Σπυρίδωνα και από ένα στους κουνιάδους της Ιωάννη και Πέτρο. Πρέπει να σημειωθεί ότι και απόγονοι συνέχισαν τη καλή παράδοση αυτών. Ήταν ιδιαίτερα αξιόλογα άτομα όπως δύο γιατροί κ.λ.π

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 

[i] Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται κυρίως σε σχέση με τις εθνικές απογραφές πληθυσμού και στέγασης.

 

[i] Πρόεδρος του Γένους: Ερμής ο λόγιος 20.10.1819

[ii] IIIquitrieste Silvio Rutteri, Trieste, Spunti del suo passato, Borsatti Ed., Ts. 1950

[iii] «Alpinismo Triestino» Ιούλιος-Αύγουστος 2016 Νο 156

 

[i] Gian Maria Maffioletti (1740-1803) - ιδρυτής και διευθυντής της Σχολής Ναυπηγικής, με τον Simone Stratico (1733-1824), Έδρευε στο Ναύσταθμο τα Βενετίας και ήταν μια μοναδική σχολή  σε όλη την Ευρώπη του 18ου και 19ου αιώνα

 

[ii] ΙΙΙΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ, 1751-1830

 

[iii] Το Capitolo ή Consulta (Καπίτολο ή Βουλευτήριο) αποτελούσε το βουλευτικό σώμα Ο αριθμός των μελών, του ορίστηκε στα 12 με  πρόβλεψη να φτάσει μέχρι τα 24 σε περίπτωση πού θα αύξανε ό αριθμός των 'Αδελφών

[iv] ΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ, 1751-1830           

 

[v] ΙΙΙΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ ο.π.

 

[vi] ΙΙΙΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ ο.π

 

[vii] ΙΙΙΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ ο.π.

 

[viii] ΙΙΙΚΑΤΣΙΑΡΔΗ-HERING ΟΛΓΑ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ, 1751-1830  Το 1788 έγινε η ίδρυση του πρώτου Νοσοκομείου της Ελληνικής Κοινότητας Για την αποδοτικότερη λειτουργία του από το 1790 ξεκίνησαν να εκλέγονται δυο ομογενείς υπεύθυνοι για το νοσοκομείο και τη συγκέντρωση εράνων Στο νοσοκομείο εργάστηκαν εξέχοντες γιατροί. Ξεχωριστή περίπτωση αποτελούν ο Λεονάρδος Βορδώνης και ο γιός του Ιωάννης.

 

[ix] Ο διαχωρισμός των Ορθόδοξων ομογενών της κοινότητας της Τεργέστης προέβλεπε  τέσσερις τάξεις. Σε κάθε τάξη αντιστοιχούσε διαφορετικό ύψος ετήσιας συνδρομής και διαφορετικός βαθμός συμμετοχής στην διοίκηση της κοινότητας.

 

[i] eJournals 1965: Έμμ. Ν. Φραγκίσκος, Ο ΚΟΡΑΗΣ ΚΑΙ Η ΙΟΝΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ σελ.198

 

 

[i] Biografia degli uomini distinti dell'Istria del canonico σελ 226

 

 

[i] The New Annual Register: Or General Repository of History ..., Τόμος 54

Ο κ. Leonardo Vordoni στην Τεργέστη, ο οποίος δημοσίευσε πρόσφατα μια καλή κατάταξη της materia medica, έχει κυκλοφορήσει ένα ενημερωτικό δελτίο για ένα έργο που πρόκειται να προχωρήσει με συνδρομή με τίτλο De Sedibus et Causis Morborum ανά αναλυτική διερεύνηση. Από τη φύση του ενημερωτικού δελτίου και του γνωστού τα ταλέντα του Δρ Vordoni υπόσχεται να είναι έργο άξιο για τη  Clinique Chirurgicale ou Mémoires et Observations de Chirurgie Clinique & c Clinica Chirurgica

 

 

[i] Παροικιακός Ελληνισμός Συνήθειες και νοοτροπίες των Ελλήνων της Ιταλίας http://www.ime.gr/projects/migration/15-19/gr/v2/italia4.html

 

[ii] DISCORSI UDITI DEL DOTT ANTONIO LORENZITTI Lorenzutti gave a funeral oration for Dr Giovanni Vordoni in Trieste 1859 TRIESTE Tip Pagani σελ.12

 

[iii] Barbara Coslovich :Ruggero Rovan e la scultura a Trieste nel primo Novecento ALESSANDRO MANUSSI 1910 Iscrizioni: R. Rovan  σελ 100

 

[iv] Η Ακαδημία Arcadia είναι μια λογοτεχνική ακαδημία που ιδρύθηκε στη Ρώμη στις 5 Οκτωβρίου 1690 Η Ακαδημία θεωρείται όχι μόνο ως μια απλή σχολή σκέψης, αλλά ως ένα πραγματικό λογοτεχνικό κίνημα που αναπτύχθηκε και εξαπλώθηκε σε όλη την Ιταλία καθόλη τη διάρκεια του δέκατου όγδοου αιώνα, 

 

[v] Βοναπαρτισμός πολιτικό φαινόμενο κατά το οποίο η εξουσία συγκεντρώνεται σε ένα πρόσωπο που έχει τη λαϊκή αποδοχή, κυβερνά αυταρχικά και, ακόμη κι αν πιστεύει ότι υπερασπίζεται τα λαϊκά συμφέροντα, στην πραγματικότητα εξυπηρετεί τους στόχους μιας ολιγαρχίας. Θοδωρής Βελισσάρης: Καρλ Μαρξ «είναι η συνύπαρξη δημοκρατίας και αυταρχισμού»

 

Ανδρέας Μουστοξύδης: Ο άνθρωπος που έσωσε την Ακρόπολη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: 06/04/2019 07:02

 ΕΝΗΜΕΡΩΘΗΚΕ: 06/04/2019 15:19

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΑΚΗΣ

 

 Ένας από τους πιο μορφωμένους Έλληνες της εποχής του, ήταν ο πρώτος που έφτιαξε νομοθεσία προστασίας των ελληνικών αρχαιοτήτων από τους αρχαιοκάπηλους. Ήταν υπέρμαχος του αγώνα για να μην χτίσει ο Όθωνας παλάτι πάνω στην Ακρόπολη.

Σήμερα, κανένας δεν θα θυμόταν τον Ανδρέα Μουστοξύδη, αν το όνομα του δεν είχε δοθεί στον δρόμο που περνά ανάμεσα στο Πεδίον του Άρεως και τα δικαστήρια της Ευελπίδων. Κι όμως, ο Μουστοξύδης ήταν ένας από τους πιο μορφωμένους Έλληνες της εποχής του και η Ελλάδα του χρωστά πολλά, πιθανότατα και το γεγονός ότι σήμερα πάνω στον βράχο της Ακρόπολης υπάρχει ακόμα ο Παρθενώνας και όχι ένα εκτρωματικό παλάτι.

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα, σπούδασε στην Πάντοβα της Ιταλίας όπου έγινε νομοδιδάκτορας, ήταν μέλος της αρχαιολογικής εταιρείας της Φλωρεντίας. Πηγαινοερχόταν από τα Επτάνησα στην Ευρώπη και ξανά πίσω, πλουτίζοντας τις γνώσεις του, συλλέγοντας βιβλία και χειρόγραφα που αφορούσαν την Ελλάδα, εντρυφώντας στην ελληνική ιστορία και διαφημίζοντας την στην Ευρώπη. Πέρασε απ’ όλα τα πνευματικά κέντρα της εποχής. Μιλάνο, Παρίσι, Γερμανία, Ελβετία, ενώ κατείχε και τον τίτλο του επίσημου ιστοριογράφου των Επτανήσων, που πήρε από την Επτανησιακή Πολιτεία. Ο Μουστοξύδης ήταν ένας εξαιρετικά μορφωμένος άνθρωπος της εποχής του.

Όταν ξέσπασε η ελληνική επανάσταση, προπαγάνδιζε με γράμματα και άρθρα τα κατορθώματα των Ελλήνων και μόλις ανέλαβε ο Καποδίστριας κυβερνήτης, τον κάλεσε. Του έδωσε την διεύθυνση ενός μεγάλου πολυδύναμου οικήματος που έχτισε στην Αίγινα (σήμερα το ξέρουμε ως Καποδιστριακό ορφανοτροφείο) που περιλάμβανε ορφανοτροφείο, αλληλοδιδακτικά σχολεία, εργαστήρια ξυλουργικής και σιδηρουργίας και διδασκαλική ακαδημία. Στην αυλή του ο κυβερνήτης συγκέντρωσε διάφορες αρχαιότητες, φτιάχνοντας έτσι το πρώτο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της χώρας.

Ο Μουστοξύδης ήταν τότε ένας απ’ τους ελάχιστους Έλληνες που γνώριζε ιστορία και ίσως ο μόνος που ήξερε από αρχαιολογία. Αμέσως έβαλε τον κυβερνήτη να υπογράψει διάταγμα με το οποίο απαγορευόταν η πώληση και η εξαγωγή αρχαιοτήτων, καθώς και κάθε ανασκαφή σε ελληνικό έδαφος που δεν είχε κρατική άδεια. Το εμπόριο αρχαιοτήτων με την Ευρώπη ήταν τότε πολύ διαδεδομένο, καθώς αετονύχηδες έμποροι αγόραζαν για ψίχουλα ό,τι αρχαίο εύρισκαν οι πάμφτωχοι και αγράμματοι Έλληνες στα χωράφια τους και το φόρτωναν αμέσως στα καράβια για να το μοσχοπουλήσουν στην Ευρώπη.

Ο Μουστοξύδης δεν ενδιαφερόταν για ανασκαφές. Στα γραφτά του λέει ότι το χώμα της πατρίδας θα φυλάξει τις αρχαιότητες στους κόλπους του, μέχρι να περάσουν οι εποχές της φτώχειας και τότε αυτοί οι θησαυροί του παρελθόντος μας θα αποκαλυφθούν στις επόμενες γενιές. Προσπάθησε όμως να προφυλάξει όσα ήταν ήδη πεταμένα εδώ κι εκεί ή έστεκαν ρημαγμένα. Έβαλε τους κρατικούς υπαλλήλους και τους δασκάλους να καταγράψουν και να περιγράψουν όσες αρχαιότητες υπήρχαν στην περιοχή τους κι ας μην ήξεραν περί τίνος επρόκειτο.

Αρκούσε να καταγραφούν ως κρατική περιουσία, να μπλοκαριστούν τα λιμάνια για να μην φεύγουν έξω κομμάτια μαρμάρων, ανάγλυφες επιγραφές και αγάλματα. Επίσης ήταν ζωτικό να απαγορευθεί στους πάμφτωχους ντόπιους να ξηλώνουν περικαλλείς ναούς για να χρησιμοποιήσουν τα μάρμαρα ή τους κίονες τους ως οικοδομικά υλικά για τα σπίτια και τις στάνες τους.

Ο Ανδρέας Μουστοξύδης αποχώρησε αηδιασμένος από την Ελλάδα μετά την δολοφονία Καποδίστρια, καθώς οι αντίπαλοι του νεκρού κυβερνήτη τον κατηγόρησαν ως κλέφτη και καταχραστή. Απέδειξε στο δικαστήριο την αθωότητα του και έφυγε. Τον ξανακάλεσαν αργότερα, αλλά αρνήθηκε. Στα Επτάνησα που πήγε, εκλέχτηκε γερουσιαστής και ήταν αρχηγός της αντιπολίτευσης. Συνέχισε να γράφει στα ευρωπαϊκά έντυπα υπέρ της Ελλάδας, παρά την πικρία του.

Όταν ο Όθωνας έγινε βασιλιάς και έψαχνε το σημείο στο οποίο θα έφτιαχνε το παλάτι του, ο αδελφός του μαζί με τον Γερμανό αρχιτέκτονα ονόματι Schinkel είχαν την φαεινή ιδέα να το χτίσουν πάνω στον βράχο της Ακρόπολης. Για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, το σχέδιο δεν προέβλεπε να γκρεμιστούν αρχαιότητες, αλλά το παλάτι να χτιστεί στον ανοικτό χώρο του βράχου, ώστε να έχει για αυλή του τον Παρθενώνα και για μπαλκόνι του το Ερεχθείο. Φρικώδη πράγματα.

Ο Μουστοξύδης, μαζί με άλλους ξεσηκώθηκε αμέσως. Άρχισε να γράφει γράμματα σε ευρωπαϊκές εφημερίδες και σε πανεπιστήμια, καλώντας τον πολιτισμένο κόσμο να ματαιώσει ένα σχέδιο που θα κατέστρεφε το υπέροχο και διάσημο βιβλίο. Το ακολούθησαν και άλλοι, τόσο Έλληνες όσο και ευρωπαίοι. Δημιούργησε τόσο θόρυβο στην Ευρώπη η οποία τον ήξερε και τον εκτιμούσε, ώστε ο πατέρας του Όθωνα Λουδοβίκος απέρριψε τελικά το σχέδιο.

Angelo Forte (Φορτίος):   Κερκυραίος ιστορικός της Ιατρικής και γιατρός  του 16ου αιώνα 

Αντί Προλόγου

Το άρθρο έχει μια  μικρή απόκλιση  από την μελέτη :Angelo Forte da Corfù a Venezia: pratica medica, divulgazione culturale e identità greca nel primo Cinquecento της Dott.ssa Francesca Lotti.Η μετάφραση των Λατινικών τίτλων είναι περιφραστική για να γίνονται  περισσότερο αντιληπτοί.  Στόχος μου είναι να αναδείξω έναν αξιόλογο Kερκυραίο γιατρό, που έζησε σε μια εποχή σύγκρουσης, αυτή της πρακτικής  εμπειρίας  και της επιστημονικής γνώσης. Θεωρώ τη συμβολή του καθοριστική.

 

Μεταξύ Κέρκυρας και Βενετίας: Εκπαίδευση και οι πρώτες επαγγελματικές εμπειρίες

Το άρθρο που αφιερώνεται  στον Angelo Forte, στο Βιογραφικό Λεξικό των ιταλών δεν αναφέρει ουσιαστικά βιογραφικά στοιχεία. Η  έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τη ζωή του πρέπει να ήταν ένα ιδιαίτερα δύσκολο θέμα για τους μελετητές που τον έχουν προσεγγίσει. Για τον Forte, o Garosi , έκανε ένα λακωνικό προφίλ αφιερωμένο σε αυτόν, το οποίο δημοσιεύθηκε το 1965, αρχίζοντας  με την φράση «λυπούμαι που πρέπει να μιλήσουμε, γνωρίζοντας σχεδόν τίποτα για τον Forte. Η στενόχωρη  αυτή κατάσταση μετριάζεται  από το ό,τι είναι δυνατόν  να μάθουμε  για τα χαρακτηριστικά του, από την προέλευση και το πρόγραμμα των σπουδών του».

    Ωστόσο, παρά τις απαιτήσεις των Garosi και Peruzzi, είναι δυνατόν να ανακατασκευαστεί μια βιογραφία του γιατρού, στηριζόμενη  σε ορισμένες αρχειακές πηγές και πληροφορίες .

      Ο Άντζελο Φόρτε γεννήθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα στην Κέρκυρα, η οποία τότε ήταν συνδεδεμένη με τον Τάραντα1 που ήταν υπό την ενετική κατοχή. Οι πολλές παραλλαγές του ονόματός του  εμφανίζονται στη βιβλιογραφία ως (λατινικά De Fortibus και διάφορα όπως Φόρτιο, Fortius, De Forte, De Fortis).

Ορισμένα μέλη της οικογένειάς του είχαν στην πραγματικότητα μεταναστεύσει στη νότια Ιταλία γύρω στο 1412,  την εποχή που κόντες του φέουδου  Tricarico, στην Lucania έγινε ο Φραντζέσκο Σφόρτσα από τον βασιλιά της Νάπολης  Λατισλάβο. Από εκεί, κάποια μέλη της μετανάστευσαν στην Κέρκυρα, η οποία είχε πωληθεί από τον Λατισλάβο στη Βενετία το 1402. Μόλις εγκαταστάθηκαν στο νησί, ονομάστηκαν στα ελληνικά  Fortìas ή, όπως έγραψε ο Émile Legrand, στη μνημειώδη βιβλιογραφία του το 1885, «Φορτίος» . Στην Ιστορία της Κέρκυρας του  Ανδρέα Μάρμορα που δημοσιεύθηκε στη Βενετία [i]σε οκτώ τόμους το 1672, η οικογένεια, με την ορθογραφία «Φορτίο» εμφανίζεται στη λίστα των οικογενειών  που απολαμβάνουν το προνόμιο των Ευγενών . Οι  Forte σαν επώνυμο, ήταν μέλος  της  χρυσής βίβλου, η οποία απαριθμούσε τις εκατόν πενήντα πατριωτικές οικογένειες, που αποτέλεσαν ένα «Συμβούλιο» και κυβερνούσαν το νησί. Η θέση τους σε αυτό, εγγυάται διαφορετικά προνόμια, (αιρετά αξιώματα,  αξιοπρέπεια, και ιδιαίτερα να εκλέγουν κάθε χρόνο τρεις Δικαστές, τέσσερις Συνδίκους, δύο Λογοκριτές και τρεις επικεφαλείς, που αποτελούσαν το κονκλάβιο, ή το πραγματικό διοικητικό κέντρο, από το οποίο ωριμάζουν τα συμφέροντα της Κοινότητας) . Όλα αυτά χορηγήθηκαν από τη Δημοκρατία της Γαληνοτάτης. Πολλά από τα φέουδα περιήλθαν στα χέρια των Βενετσιάνων. Ο ίδιος ο  Μάρμορας  εξηγεί πώς συνέβη αυτό.

     «Κατά τη διάρκεια της Ενετοκρατίας, πολλά από τα είκοσι τέσσερα φέουδα όπου ιστορικά διαιρέθηκε το νησί και τα οποία ανήκαν μόνο σε ευγενείς  Κερκυραίους, ήρθαν με  το χρόνο σε μη ελληνικές οικογένειες. Δεν υπάρχει νόμος στο νησί, ο οποίος αποκλείει την κληρονομία των γυναικών, κυβερνώντας σύμφωνα με το φεουδαρχικό καταστατικό της Νάπολης, το οποίο παραδέχεται τα θηλυκά για τη συμμετοχή στο Φέουδο και δίδει αυτό στον απόγονο με τη μεγαλύτερη ηλικία και όχι στον πρωτογενή γιο . [...] Για τους νόμους αυτούς, λοιπόν, πολλά από τα Κερκυραϊκά  φέουδα έχουν περάσει, μέσω γάμου, στους ευγενείς της Βενετίας.»

Είναι αυτή ακριβώς η περίπτωση του κλάδου της οικογένειας στην οποία ανήκε o Angelo δηλ.  μια εκτεταμένη και ολοκληρωμένη παρουσία στον  πυρήνα της πολιτιστικής και διοικητικής  ζωής του νησιού, που ανήκε και ο  Gerolamo Forte, ένας διάσημος γιατρός που είχε παντρευτεί  γυναίκα Κερκυραϊκής καταγωγής που ονομάζονταν Diamantina .Εξ αιτίας της διατηρείται στο Κρατικό Αρχείο της Κέρκυρας με ημερομηνία  29η Ιανουαρίου 1546, αρχείο   από το οποίο λαμβάνεται το  μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών που έχουμε για την περίπλοκη δομή της οικογένειας Forte. Ο Gerolamo και η Diamantina είχαν πέντε γιους: Τον Cesare,  Gerolamo , Angelo, Camillo, Prospero και Leonardo. Όπως θα δούμε, ενώ ο Cesare, ο Camillο και ο Prospero παρέμειναν δεμένοι με το νησί, ο Άντζελο και ο Λεονάρντο κατάφεραν να απομακρυνθούν και να βρουν μια θέση στην Ιταλία, κυρίως χάρη στην ικανότητά τους να προσελκύουν προστάτες. Ο Camillo, πιθανώς ο μεγαλύτερος γιος, μελέτησε και με επιτυχία εξασφάλισε κι άσκησε την φαρμακευτική στην Κέρκυρα, αποκτώντας από το Συμβούλιο τη θέση του επικεφαλής ιατρού το 1548. Πέθανε το επόμενο έτος, αφήνοντας έναν  γιο τον Alessandro Forte που στην  Ιταλία  είχε  φήμη στον λογοτεχνικό τομέα, τόσο πολύ ώστε να τον καλέσουν να συνεισφέρει στη σύνταξη  ενός περίεργου όγκου επιγραφών αφιερωμένων στην ευγενή Ιωάννα Giovanna d’Aragona 2που επιμελήθηκε ο  πολυγραφότατος από το Βιτέρμπο Jerome Ruscelli.

Το 1547 ο Camillo  συνέταξε μία διαθήκη, στην οποία διαβάζουμε: "Αφήνω στον γιο μου Αλέξανδρο, fiollo o no fiollo, την  ψυχή μου και όλα αυτά που έχω σταθερά και κινητά». Από αυτή την άποψη, ο Legrand εξηγεί ότι ο τύπος "fiollo o no fiollo" ήταν  η επίσημη φράση που γράφονταν στις διαθήκες της εποχής, για να ορίσει και να ξεχωρίσει ένα νόμιμο παιδί  από ένα παράνομο.

  Στον τόμο του Ruscelli, που περιέχει  πάνω από τριακόσια ποιήματα στην ιταλική, τη Λατινική, Ελληνική και Ισπανική, ο Alessandro Forte είναι παρόν με πέντε επιγράμματα στα Ελληνικά και  δύο σονέτα στα ιταλικά, μαζί με μερικούς από τους σημαντικότερους εκπροσώπους στο πολιτιστικό πανόραμα της εποχής, συμπεριλαμβανομένων των Pietro Aretino, Annibal Caro, Girolamo Fracastoro, Giovan Battista Giraldi Cinzio, Celio Magno, Bernardo Tasso και Benedetto Varchi, με μερικούς από τους οποίους, όπως θα δούμε, ήταν σε επαφή ο θείος του Αngelo.

Δεν υπάρχουν ειδήσεις  για τον Prospero, εκτός από μια αναφορά σε ένα συμβολαιογραφικό έγγραφο που μας πληροφορεί ότι πέθανε το 1551 χωρίς να αφήσει κληρονόμους.

Ο Cesare, επίσης επικεφαλής γιατρός στην Κέρκυρα μεταξύ 1560 και 1562, παντρεύτηκε το 1560 την Στεφανίνα Κουαρτάνο, κόρη του Νικολάου, μέλος μιας σημαντικής οικογένειας του νησιού.

 Το 1536 ο αδελφός του Giovanni ήταν μαζί με έναν άλλο πολύ γνωστό πολίτη της Κέρκυρας, τον  Αντώνιο Έπαρχο, 3 πρεσβευτή στην Serenissima. Ο Έπαρχος ανέλαβε το αίτημα των κατοίκων της πόλης της Κέρκυρας να διασώσουν τα σπίτια του μπόργκου, τα οποία ήθελαν οι Βενετοί  να καταστραφούν και να κατεδαφιστούν για να δημιουργηθεί χώρος  για νέες οχυρώσεις των λιμένων.

Ο Leonardo, ο μικρότερος αδελφός του Angelo, είναι σίγουρα ο πιο γνωστός από την οικογένεια, κυρίως χάρη σε ένα ποίημα στην ελληνική γλώσσα για τη στρατιωτική τέχνη, που δημοσιεύθηκε το 1531 στη Βενετία.

 Άσκησε για πολλά χρόνια το επάγγελμα του συμβολαιογράφου στην Κέρκυρα, και του απονεμήθηκε ο τίτλος του Conte Palatino4( Από τον συμπατριώτη του Giovanni Condrommatis) (στα κρατικά αρχεία της πόλης υπάρχει στο μητρώο των πράξεων του το όνομά του «Notajo Leonardo Forcigo»). Ο Leonardo κρίθηκε το 1544 για να αποτελέσει μέρος του Συμβουλίου των εκατόν πενήντα. Στο μεταξύ παντρεύτηκε την Κερκυραία Stammata Guizzi, με την οποία απέκτησε  πέντε παιδιά, τον Αγκοστίνο, Θεόφιλο,Gerolamo, Giovanni Battista και Eleonora. Στο Κρατικό Αρχείο της Κέρκυρας υπάρχει έγγραφο, με ημερομηνία Σεπτέμβριος 1581, σχετικά με την κατανομή της κληρονομιάς του Leonardo, μεταξύ των γιων του Agostino, Gerolamo και Giovanni Battista. Ενώ από τα παιδιά  ο μεγάλος πέθανε πρόωρα, ο τελευταίος παντρεύτηκε το 1556  την Αντωνία Δεληγκώτη. Τιμήθηκε από τον πατέρα του με τον τίτλο του Conte Palatino στις 22 Απριλίου 1563. Ήταν ο μόνος  ανάμεσα στους αδελφούς που άφησε άνδρες απογόνους. Το τελευταίο γνωστό μέλος της οικογένειας, σύμφωνα με τον Legrand, είναι στην πραγματικότητα ο ανιψιός του Dimitrio Forte, συμβολαιογράφος  στην Κέρκυρα τον δέκατο έβδομο αιώνα. Ωστόσο, ένα έγγραφο που προέρχεται από το ιδιωτικό αρχείο του Γιάννη Πιέρρη, προέδρου της Αναγνωστικής Εταιρίας της Κέρκυρας, βεβαιώνει την συνέχιση του κλάδου του  Giovanni Battista για αρκετές ακόμη γενιές. Μετά από μια μακρά επαγγελματική και διοικητική σταδιοδρομία (6 Νοεμβρίου 1560 ονομάστηκε «Zudese Latin», ένας τίτλος που αποδεικνύει την εξάρτηση της οικογένειάς του από την ρωμαιοκαθολική θρησκεία, και στις 30 Οκτωβρίου 1568 εξελέγη  Provveditore alle Tolelle). Την 1η Αυγούστου 1570, ο Leonardo, σοβαρά άρρωστος, υπαγόρευσε τη δική του διαθήκη στον συμβολαιογράφο Arsenio Bublia. Πέθανε μάλλον μετά από λίγες ημέρες.

Ο Angelo ήταν πιθανόν ο τρίτος γιος κατά σειρά ηλικίας, υποθέτουμε την ημερομηνία γέννησής του  στα τέλη του δέκατου πέμπτου αιώνα με αρχές του δέκατου έκτου , κυρίως με βάση τη χρονολόγηση του πρώτου γνωστού έργου του πιθανώς τυπωμένο στη Βενετία γύρω στο 1520. Στη σελίδα του  τίτλου έχει ήδη το δικαίωμα να χαρακτηρίζεται ως ιππότης  και γράφει:   «artium medicinaeque doctor ac eques aureatus», « Ιατρού ιατρικής  τέχνης και χρυσοειδής ιππότης». Λέξεις που θα βρούμε σε όλα τα έργα του. Ήταν μάλλον  η περίπτωση, που ο Angelo ήταν ο μόνος γιος που εγκατέλειψε την Κέρκυρα σε νεαρή ηλικία, ίσως για να ολοκληρώσει τις σπουδές του και σίγουρα να ασκήσει το επάγγελμα του γιατρού στην Βενετία .Υποθέτει ο Legrand ότι είχε εγκατασταθεί στη Βενετία για να αφήσει ελεύθερο το πεδίο στο νησί για τον αδελφό του Cesare.

Το ζήτημα αν ο νεαρός γιατρός είχε λάβει νόμιμο ή όχι τίτλο, ήταν το πλέον συζητούμενο μεταξύ των λίγων μελετητών που ασχολήθηκαν με αυτόν. Σε μια σύντομη σημείωση που εμφανίστηκε στο ενημερωτικό δελτίο της βιβλιοθήκης Osler, ο Nutton  έγραψε «στην Ιστορία της Ιατρικής» που δημοσιεύτηκε στο Μόντρεαλ του Καναδά: «Αν είχε ποτέ  παρακολουθήσει ιατρική σχολή είναι ασαφής» και προσθέτει ότι, «όταν του ζητήθηκε να δείξει το πτυχίο του, ισχυρίστηκε ότι το είχε χάσει στην Κέρκυρα ή στη Συρία», χωρίς δυστυχώς να μας παράσχει την πηγή αυτής της πληροφορίας.

Επιπλέον, σε αντίθεση με ό, τι υποστηρίζει ο Conforti, σύμφωνα με τον οποίο "παρόλο που ο ίδιος ο  Forte αυτοπροσδιορίστηκε  γιατρός, δεν είχε λάβει κανονική πανεπιστημιακή εκπαίδευση. "Ο Troncarelli,  από το γεγονός ότι  ο Forte ασκούσε τακτικά το επάγγελμα του γιατρού στη Βενετία εδώ και χρόνια,  συμπεραίνει ότι απέκτησε το πτυχίο  της φαρμακευτικής –ιατρικής  με νόμιμους τρόπους, διαφορετικά, σύμφωνα με τους νόμους της Βενετίας, δεν μπορούσε να εργαστεί ή να εγγραφεί στο Κολλέγιο Χειρουργών ή κάτι παρόμοιο του φαρμακοποιού. Ο Troncarelli υποθέτει επίσης ότι ο Forte είχε αποφοιτήσει  από τη Βενετία και όχι από την Πάδοβα και ότι το όνομά του βρίσκονταν σε ένα από τα "πολλά" έγγραφα του πανεπιστημίου που έχουν χαθεί, εμποδίζοντας την εξακρίβωσή της καριέρας πολλών φοιτητών . Πράγματι, ο ίδιος ο Nutton τονίζει:  "Μπορεί να υπάρχουν άλλοι που δεν έχουν καταγραφεί που προέρχονται από την Ανατολή". Αυτό δεν μπορεί να εξακριβωθεί από πού κι αν ο Forte  είχε επίσημο πτυχίο ιατρικής. Η υπόθεση ότι διέθετε νόμιμο πτυχίο, το οποίο ήταν  χαμένο , είναι ουσιαστικά κοινή δικαιολογία για την εποχή. Θα δούμε όμως πόσο ισχυρή ήταν η θέση του Forte ώστε να μπορεί να προμηθευτεί αυτό που ήθελε και πώς λόγω της φήμης του, οι μαθητές του απολάμβαναν διάφορες παροχές.

 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην πραγματικότητα οι Provve ditori  di Sanità, ήταν το δικαστικό εκείνο σώμα που είχε στη Βενετία αρμοδιότητα σε όλα αυτά που αφορούσαν τη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης αδειών για  την παραγωγή και  πώληση φαρμάκων . Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν είχαν υπερβολικούς δισταγμούς για να λειτουργήσουν και να εμφανιστούν  λιγότερο συνεπείς βάσει των επίσημων διπλωμάτων, στηριζόμενοι, για παράδειγμα, στη φήμη ενός συγκεκριμένου προσώπου ή στο πολιτικό βάρος των προστατών τους. Απέφευγαν να ανταγωνιστούν με το Collegio dei Medicι κι έτσι δημιουργήθηκε προσαρμοσμένη φαρμακοποιία χρησιμοποιώντας  συστατικά των «τσαρλατάνων». Με  βάση λοιπόν την άποψη αυτή, από την οποία προκύπτει η εικόνα του  επαγγέλματος «τσαρλατάνου»,  η συμβολή του Gentilcore είναι πολύ διαφωτιστική. Αυτοί ήταν ένας αριθμός ατόμων  που λειτουργούσαν  αυτόνομα και σε ορισμένες περιπτώσεις με τρόπο πλανόδιου και με άλλους κανόνες, συχνά απολάμβαναν  τον μέγιστο σεβασμό μεταξύ των αρχών που ασχολούνταν με τον έλεγχο της περίθαλψης. Τους βλέπουμε πολλές φορές να συνεργάζονται με τους επίσημους φαρμακοποιούς οι οποίοι πουλούσαν τα σκευάσματά τους και μερικές φορές επεξεργάζονταν θεραπείες ιατροχημικής προέλευσης, σε ανοιχτή αντίθεση με την παραδοσιακή ιατρική. Στάση που τους έθεσε σε μια σφαίρα δράσης συναφή με αυτή των αλχημιστών.5 Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τον Forte και όπως θα δούμε, συνεργάστηκε επιμελώς με έναν γνωστό φαρμακοποιό από τη Βενετία, τον Sabba Franceschi, και από εκεί πήρε μια πολύ προσεκτική γνώση στην αλχημεία, όντας ανήλικος. Διατήρησε  τις πεποιθήσεις του για την ανθρώπινη φυσιολογία, ιδιαίτερα κοντά σε εκείνες των «Εκτελεστών Αλχημείας» «alchimici speculatori».Έτσι, ακόμα κι αν είναι τελικά αδύνατο να εξακριβωθεί αν o Forte κατέχει επίσημο πτυχίο ή όχι, το γεγονός παραμένει ότι αυτός θα μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο:  «Γιατρός στην τέχνη της Ιατρικής και των φαρμάκων » «artium medicinaeque doctor». Τίτλος που σίγουρα χορηγείται από έναν Conte Palatinο και πιθανότατα από τον ίδιο κερκυραίο πολίτη «Conte Palatinο»,  Giovanni Condrommatis. Στην πραγματικότητα είναι γνωστό ότι ένας  Conte Palatino, μεταξύ των πολλών προνομίων που απορρέουν από τον τίτλο του, είχε  το δικαίωμα της δημιουργίας σχολής: «Δόκτορες γιατροί της θεωρητικής ιατρικής τέχνης» (artiumque  omnium  liberalium medicinaeque),καθώς και για να ονομάσει "Χρυσοειδείς  ιππότες"«equites aureatos»,, δηλαδή, ιππότες του Sperone d’Oro(Χρυσό σπιρούνι) .

Όχι τυχαία, ο γιατρός μας, από την πρώτη σελίδα του πρώτου έργου του,  αναφέρει  και τους δύο τίτλους που του απονεμήθηκαν . Αυτό αποτελεί  περαιτέρω επιβεβαίωση της θέσης, της σχετικής άνεσης, της οικογενειακής προέλευσής του, που του επέτρεψε μια αξιοπρεπή ζωή τουλάχιστον μέχρι την καταστροφή της Κέρκυρας το 1537. Πολλές άλλες οικογένειες κερκυραϊκής  καταγωγής  επλήγησαν από την απώλεια του ασφαλούς εισοδήματος που προέρχονταν από ιδιοκτησίες στο νησί.

 Δημιουργία προγράμματος σπουδών

 

Στην αρχή της δεύτερης δεκαετίας του δέκατου έκτου αιώνα, βρίσκουμε τον Forte στην  Βενετία προφανώς ασχολούμενο με φιλοσοφικές εικασίες για τη φύση, βασιζόμενος στα πιο διάσημα κλασικά κείμενα. Με βάση το σύντομο φυλλάδιο De causis formarum(Η αιτία των μορφών), που συνδέεται με ένα ακόμη μικρότερο Amoris salutation (το χαιρετισμό της αγάπης), το πρώτο αποτέλεσμα αυτών των προβληματισμών ήταν γι’ αυτόν αμφίβολο. Τα δύο αυτά κείμενα, γραμμένα στη λατινική γλώσσα, δεν παρέχουν σημαντικές λεπτομέρειες για τη βιογραφία του εκείνη την εποχή.  Δείχνουν  όμως τη σχέση του με διάσημους συναδέλφους αλλά και τις επαφές του με το νησί της Κέρκυρας. (Η πρώτη πραγματεία είναι στην πραγματικότητα αφιερωμένη στον γιατρό Bartolomeo Montagnana, ο οποίος έζησε μεταξύ 1453 και 1525, ανιψιό του πιο διάσημου ανώτερου καθηγητή της ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα και συγγραφέα της «Ιατρικής Συμβουλής» Bartolomeo Montagnana που έζησε μεταξύ 1380  και 1452). Είναι ενδεικτική η περίπτωση στο πρόσωπο του Κερκυραίου πολίτη Andrea Danaso, που ονομάζεται « εύγλωττος ρήτορας», στον οποίον είναι επίσης αφιερωμένο το De causis formarum. Εκτός από αυτό το κείμενο, τίποτα άλλο δεν είναι γνωστό για το πρόσωπο του Andrea Danaso . Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ήταν ένας νεαρός άνδρας, όπως ο Άντζελο, που ενδιαφερόταν για τα μυστήρια της φύσης τόσο πολύ, ώστε ζήτησε από τoν Forte, τη γνώμη του σε αυτό το  περίπλοκο ζήτημα. Η απάντηση στηρίζονταν στην αιτία της ποικιλομορφίας των ειδών των ζώων και των φυτών που κατοικούν στη γη, όχι μόνο σε περιοχές μακράν μεταξύ τους, αλλά και στον ίδιο τόπο.

Από την αφιερωμένη επιστολή που απευθύνονταν στο Montagnana επισημαίνεται ο βαθύς σεβασμός του νεαρού γιατρού προς έναν αδιαμφισβήτητο καθηγητή, και ταυτόχρονα η επιμέλεια στη σχέση μεταξύ των δύο. Ταυτόχρονα είναι εμφανές από το κείμενο της επιστολής πώς οι δύο Κερκυραίοι επρόκειτο να επιστρέψουν  μέσα σε λίγες μέρες κατά πάσα πιθανότητα  στην πατρίδα τους, «orientalibus in partibus ".

Η στενή σχέση  με τις χώρες προέλευσης, χαρακτηρίζει την ιστορία όλων των μελών της ελληνικής κοινότητας που εγκαταστάθηκε εκείνη την εποχή στη Βενετία και είναι προφανές το σύμπτωμα της έντονης αίσθησης της εθνότητας  που διέκρινε τους Ανατολίτες, δηλαδή τους μετανάστες από τα Βαλκάνια και τα ελληνικά νησιά, σε σύγκριση με άλλες μειονότητες που βρίσκονταν στην πόλη της λιμνοθάλασσας.

Το 1525 βρίσκουμε τον Forte στη Βενετία, όπου εκδίδει το πρώτο του έργο σύμφωνα με τα βιβλιογραφικά στοιχεία, με τον τίτλο «Η αλήθεια της Αλχημείας»  (Verità de la alchimia).Τυπώθηκε στις 10 Ιανουαρίου 1525 από τον Stefano Nicolini da Sabbio στο εργαστήριο τυπογραφίας που βρίσκονταν στο χώρο της Santa Maria Formosa, όπου ήταν και το κατάστημα με μπαχαρικά του Sabba Franceschi, με τον οποίο συνήθως ο Forte συνεργαζόταν. Το σύντομο κείμενο παρουσιάζει τη σημαντική εξοικείωση του γιατρού με την πρακτική στην αλχημεία αλλά, σύμφωνα με αυτό που γράφει στην αφιερωματική επιστολή, απευθύνεται  γενικά στους (alchimici speculatori ) «κερδοσκόπους αλχημιστές». Μετά από σχολαστική μελέτη  σε διάφορες πρακτικές  που ήταν ήδη γνωστές  για να αποκτηθεί το περίφημο «ελιξίριο», το  υγρό δηλαδή που κάνει την εξαιρετική δουλειά,  ανακάλυψε μία εξαπάτηση που αποσκοπούσε στην καταστρατήγηση των απλών μεθόδων. «Η πρόβλεψη της αξιοθαύμαστης φύσης» θα τον χαρακτηρίζει σε όλη του τη ζωή.

Μετά τις έρευνές του, ο Forte άρχισε να ασκεί την ιατρική στη Βενετία. Η ευκαιρία  να αποκτήσει κάποια φήμη και να προσελκύσει επιφανείς προστάτες επετεύχθη το 1530, όταν ανέλαβε τη φροντίδα της νέας Camilla d'Acquaviva d'Aragona.

Η Camilla ήταν  κόρη του Gianfrancesco d'Acquaviva d'Aragona,  Μαρκήσιο του Bitonto, παπικού στρατηγού, και της ευγενούς Dorotea Gonzaga της Sabbioneta (κόρη του Gianfrancesco Gonzaga, λόρδου της Sabbioneta και της Αντωνίας Balzo dei Duchi d'Andria) . Ο μεγαλύτερος αδελφός του Gianfrancesco, ήταν ο Andrea Matteo ΙΙΙ, Μαρκήσιος του Ugento, στην πόλη Puglia, την οποία επισκέφθηκε o Forte, σίγουρα πριν από το 1532, καθώς το ταξίδι αυτό αντιπροσωπεύει το έργο του «Νέο έργο»  Opera nuova , που τυπώθηκε τον Αύγουστο του ιδίου έτους από τον  γνωστό τυπογράφο  Nicolò d'Astistotile de 'Rossi, τoν ονομαζόμενο Zoppino.

Εκεί αποδεικνύεται ότι ακολούθησε την οικογένεια ως προσωπικός γιατρός για μερικά χρόνια πριν τη φροντίδα της νεαρής γυναίκας Camilla, γιατί στη σελίδα του τίτλου ενός αχρονολόγητου φυλλαδίου, που εκδόθηκε με τον τίτλο Lunaccione, στο Amoris salutatio και στο Verità de la alchemy (που προφανώς ανήκουν στη νεανική παραγωγή του Forte).Ο αναφερόμενος στην αφιέρωση, πέθανε το 1531. Η Lunaccione, παρά το μάλλον «πρακτικό» περιεχόμενο, που σίγουρα δεν θα μπορούσε να προκαλέσει το ενδιαφέρον ενός ευγενή, είναι αφιερωμένο στον γνωστό βενετσιάνο ευγενή Valerio Marcello (1463-1531) , που ήταν ίσως ασθενής του, και σίγουρα προστάτης του. Η εκτεταμένη επιρροή που είχε η όλη οικογένεια Marcello δεν συνδέεται με τους προστάτες του Forte. Όποια κι αν είναι η περίπτωση, ο γιατρός θα συνεχίσει να δείχνει την επιτυχία του στη θεραπεία της ευγενούς Camilla  για μεγάλο χρονικό διάστημα ως απόδειξη της εμπειρίας του στον ιατρικό τομέα. Σε μια επιστολή που απευθύνεται στον Francis I της Γαλλίας το 1540, γράφει ότι μεταξύ των πολλών ασθενών που θεραπεύει, του αρκεί να αναφέρει την Camilla.

Η Opera nuova του 1532 είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα που παρήγαγε ο Forte. Αποτελείται από τέσσερις σύντομους διαλόγους που εκτός από την επιβεβαίωση της απόρριψης της αλχημικής πρακτικής που εκφράζεται στο σύγγραμμά του verita de la alchimia, περιγράφει τις δικές του θέσεις σχετικά με την ιατρική και την αστρολογία.  Με τιμητική επιστολή, απευθυνόμενη στον Δόγη Andrea Gritti, ο Forte παίρνει άδεια  από τα βενετική διοίκηση όπου ανακοίνωσε την πρόθεσή του να εγκαταλείψει την πόλη. Πήγε στο Καμερίνο, όπου εκεί  θα περίμενε το πέρασμα του Πάπα Κλήμεντα VII, με σκοπό να του δώσει το χειρόγραφο του νέου έργου του, του Dialogo de le comete(Ο διάλογος του κομήτη), που συντάχθηκε προς το τέλος του 1532. Η πρόθεση του γιατρού, κατόπιν σύστασης της Dorotea Gonzaga της Sabbioneta, μητέρας της Camilla, ήταν κατά πάσα πιθανότητα να εισέλθει στις  χάρες του Κλήμεντος VII και να λάβει τη θέση του παπικού αρχιτέκτονα.  Μεσίτης θα ήταν ο  «καπετάνιος της τύχης» (il capitano di ventura ) Luigi Gonzaga που ονομάζονταν«Rodomonte» (καπετάνιο της τύχης)  6 Η Gonzaga, που συνδέθηκε με την Dorotea  με ένα δεσμός συγγένειας,  είχε κερδίσει την γενναιοδωρία του Πάπα όταν τον έφερε με ασφάλεια στο Ορβιέτο μετά τη λεηλασία της Ρώμης (6 Μαΐου 1527).

Ο «καπετάνιος της  τύχης» στις 19 Σεπτεμβρίου 1532 ήταν  στην Ανκόνα επικεφαλής της παπικής πολιτοφυλακής. Κατέκτησε την πόλη, στερώντας την  από τους δημοκρατικούς θεσμούς της. Ο  Luigi Gonzaga δεν μπόρεσε να εκπληρώσει την αποστολή του να συστήσει τον Forte στον Πάπα, επειδή σκοτώθηκε λίγους μήνες αργότερα, στα μισά Νοεμβρίου, κατά την πολιορκία του Vicovaro. Είναι την περίοδο που έγραψε τον Dialogo de le comete , (διάλογος του κομήτη) όπως ο ίδιος αφηγείται στον επίλογο του κειμένου . Στην πραγματικότητα όμως, γράφτηκε  κατά την εποχή  του περάσματος του κομήτη τον Οκτώβριο του 1532  που ήταν ακόμα στη Βενετία.

  1. Μια χαμένη καριέρα

Ο γιατρός, λοιπόν, απέτυχε να εισέλθει στην υπηρεσία του Clement VII. Επιστρέφει στη Βενετία κατά τους πρώτους μήνες του 1533 έχοντας  το χειρόγραφο του Dialogo de le comete εμπλουτισμένο με τις νέες πληροφορίες  που στο μεταξύ συνέλλεξε. Τον Ιούνιο του ιδίου έτους το σύγγραμμα αυτό τυπώνεται από τον Agostino de 'Bindoni, τον ίδιο εκδότη που τον Οκτώβριο θα δημοσιεύσει το il Dialogo degli incantamenti.

Στο ίδιο υστερόγραφο αναφέρει : «Σήμερα, επέστρεψα από το ιερό συμβούλιο των σοφών και είμαι επικεφαλής αυτών που υποφέρουν συχνά... ».Στην  αφιερωματική επιστολή στο Dialogo degli incantamenti  (Διάλογος των μαγικών) ομοίως γράφεται « [...] από τότε που επιστρέφω σε αυτή την πόλη, όπου η  ψυχή διευθύνει την ιερή πρόνοια της ζωής, τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ειρήνη» . Αυτό το περίεργο κείμενο, το οποίο με τη μορφή του διαλόγου οδηγεί σε μια περιπλοκότητα εναντίον εκείνων που πιστεύουν στην πραγματικότητα της μαγείας, αναφέρει την αφοσίωση του στην Φλωρεντία και τον  πατριώτη Giovanni Francesco della Stufa. Το  κύριο μέρος του συγγράμματος, ωστόσο, είναι και πάλι αφιερωμένο στον Δόγη Andrea Gritti, ο οποίος εκλέχθηκε το 1523 και παρέμεινε στη θέση του μέχρι το 1538.

Ο  Δόγης  αυτός διατηρούσε πάντοτε καλές σχέσεις με την ελληνική κοινότητα, ίσως και επειδή είχε προηγηθεί της εκλογής του η αντιμετώπιση προβλημάτων, λόγω των Τούρκων. Στην πραγματικότητα ο Forte  σε ηλικία των τριάντα ετών είχε φύγει από τη Γαληνοτάτη για να μετακομίσει στην Κωνσταντινούπολη όπου εκτός από τη φροντίδα των δικών του υποθέσεων, είχε γίνει σημαντικός πληροφοριοδότης της Δημοκρατίας. Γι’ αυτό φυλακίστηκε το 1499, αλλά χάρη στη φιλία του με τον Βεζίρη κατάφερε να αποφύγει την εκτέλεση. Απελευθερώθηκε μετά από λίγα χρόνια. Κατείχε ένα σημαντικό ρόλο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ του σουλτάνου και της Βενετίας. Το ευχαριστώ λοιπόν για το ρόλο του μεσολαβητή, που μπόρεσε να πραγματοποιήσει ακόμη και κατά τη δύσκολη περίοδο του πολέμου κατά του Cambrai , 7 έλαβε την εμπιστοσύνη των εκλεκτόρων ακόμα και κατά τη διάρκεια  που ο Δόγης  μπόρεσε να κρατήσει τη Βενετία ουδέτερη σε σχέση με τους αγώνες που εξακολουθούσαν να αναδεύονται.

Στη Βενετία ο Forte  συνέχισε τις δραστηριότητές του ως γιατρός και παραγωγικός συγγραφέας. Το 1535 βγήκε το «Spechio della vita humana»  (Καθρέφτης της ανθρώπινης ζωής) , το οποίο και πάλι  εκδόθηκε από τον  Bindoni,αφιερωμένο στον Guido Rangoni,  παπικό στρατηγό και στη συνέχεια αρχηγό  του γαλλικού στρατού στην Ιταλία το 1535 και Γάλλο πρεσβευτή στη Βενετία το 1537.

Στο έργο, με τη μορφή διαλόγου, ο Forte επαναλαμβάνει το ρόλο της κεντρικής θερμότητας ως πηγή ζωής, σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες του Girolamo Fracastoro 8 Μεταξύ των συνομιλητών του διαλόγου, εκτός από έναν μη αναγνωρίσιμο έμπορο τον Rocco, έχουμε τον καγκελάριο Giovanni Stella, κατά πάσα πιθανότητα πατέρα του Domenico Stella,  γραμματέα του δουκάτου  της Βενετίας. Μια εναλλακτική υπόθεση, αλλά σίγουρα λιγότερο πιθανή δεδομένης της  χρονολογικής απόστασης, είναι ότι ο Forte θέλησε κάπως να θυμηθεί τον γνωστό Τζιοβάνι Στέλλα ο οποίος πέθανε το 1435, με τον τίτλο του Γενουάτη αρχιγραμματέα και χρονικογράφο στην υπηρεσία της οικογένειας Fregoso, οικογένεια με την οποία ο Forte είχε πολυάριθμες επαφές .

Ο Cesare Fregoso, ο οποίος πέθανε το 1541, ήταν αφοσιωμένος  στο έργο του Forte.Το 1536 ο Forte παρέδωσε στην Dorotea Gonzaga, μέσω του Simonetto Fregoso της Sant'Agata το χειρόγραφο της  (Πραγματεία περί αρχαίας ιατρικής) « Trattato della prisca me dicina»

Το έργο αυτό θα δημοσιευθεί,  τυπωμένο αργότερα,  το 1545 στη Mάντοβα  στο τυπογραφείο του Venturino Ruffinelli. Ο Simonetto Fregoso, αναφέρεται από τον Forte «εγκάρδιος και  αληθινός φίλος ». Ανήκε σε ένα παράπλευρο κλάδο της οικογένειας του  Cesare και ήταν κυβερνήτης της Savona μεταξύ 1514 και 1528.

Το Trattato della prisca medicina, είναι ένα είδος επιτομής των διαφόρων ιατρικών δογμάτων που  αρχίζει να παίρνει μορφή η σκληρή κριτική Forte προς τα κλασσικά φάρμακα, και ιδιαίτερα προς τις θεωρίες  του Αβικέννα9

Εκτός από την επανένταξη στην ιατρική σταδιοδρομία του, ο Forte στη Βενετία αφιερώθηκε και  στη φαρμακευτική. Σταδιακά η ενασχόλησή του ήταν, οι διδασκαλίες της ανθρωπιστικής ιατρικής και η διατύπωση μιας φαρμακευτικής βασισμένη ουσιαστικά στην ιατροχημεία που στηρίζονταν στις θεωρίες του Παράκελσου. 10

Στην πραγματικότητα, από εδώ και πέρα, σε όλα τα έργα του παρατηρούμε μια αποφασιστική απόσταση σε σχέση με τις θέσεις της ιατρική μελέτης της Φεράρα που εκπροσωπείται από γιατρούς όπως ο Niccolò Leoniceno και του μαθητή του Αντόνιο Musa Brasavola, οι οποίοι υποστήριζαν την ανάγκη να προσκολλούνται άμεσα στα κείμενα της κλασσικής ιατρικής . Αντίθετα, η συνεχής θέση  του Forte στην υπεροχή της εμπειρίας με σεβασμό στη μελέτη των κειμένων - και όχι μόνο των μεσαιωνικών, αλλά και των κλασικών- εκτιμήθηκε από τους ανθρωπιστές, όπως αναφέρεται στα έργα του Celso και του Galeno. Η καταδίκη του «βιβλιογραφικού χαρακτήρα της εκπαίδευσης του γιατρού»  και  η απόφασή του για την κριτική του κολλεγίου ιατρών του Veneto, είναι πολύ κοντά στις θέσεις που υποστήριξε ο Παράκελσος, ο οποίος απέρριψε την κλασσική φυσιολογία και φαρμακολογία και  τις αντικατέστησε με φάρμακα αλχημικής προέλευσης, με βάση την απόσταξη και τον διαχωρισμό. 11 Είναι βέβαιο ότι γνώριζε πολύ καλά τα έργα του Παράκελσου, [...] Έτσι ο Forte παρήγαγε φάρμακα βασισμένα σε μια ουσία παραγόμενη μέσω της απόσταξης, που αναζωογονεί το σώμα και δεν το εξασθενεί, όπως, κατά τη γνώμη του, συνέβαινε με παραδοσιακές θεραπείες και φάρμακα . Ωστόσο, ακόμη κι αν ο Forte δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να έρθει σε προσωπική επαφή με τον Παράκελσο, προφανώς εισήχθη σε ένα περιβάλλον το οποίο προσφέρονταν για τη συνάντηση με αυτά τα δόγματα.

Τα φάρμακα που παράχθηκαν από τον Forte, όπως ήδη αναφέρθηκε, πωλήθηκαν στη Βενετία από το φαρμακείο του Sabba di Franceschi, ο οποίος συνεργάστηκε με το γνωστό Leonardο  Fioravanti ,  έναν εμπειρικό γιατρό  που γνώριζε τα έργα του Παράκελσου και τον επαινούσε επανειλημμένα στα πολυάριθμα γραπτά του για ιατρικά θέματα. Για τον Sabba di Franceschi-που  ο Fioravanti βαθιά εκτιμούσε - ο εκ Μπολόνιας φυσικός γράφει στην «χειρουργική» του: «Στην αρωματική τέχνη είναι τόσο σωστός και πρακτικός, που λίγοι υπάρχουν,  να τον ξεπερνούν, έτσι ώστε να κάνουμε όλα τα φάρμακα της εφεύρεσής μας μοναδικά και σπάνια στον κόσμο, με μεγάλη εμπειρία στη διάθεσή τους. Μαζί του αντιλαμβανόμαστε τις σαφείς δοκιμές που γίνονται σε διαφορετικούς τόπους όπως  είναι γνωστό σε όλους ».

Στο εμπόριο της ιατρικής, η Βενετία ήταν ιδιαίτερα ευημερούσα καθώς και στην παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων, με σκοπό την εξοικονόμηση πόρων. Την παραγωγή και την εμπορία των φαρμακευτικών προϊόντων την ήλεγχε το Διοικητικό Συμβούλιο των εποπτικών αρχών της Υγείας σύμφωνα με τη παλιά Δικαιοσύνη (Giustizia Vecchia). Ένα δεύτερο στάδιο της οργάνωσης της Βενετικής ιατρικής έγινε από τη Σύγκλητο  το 1440. Προέβλεπε να  προστίθενται στο Διοικητικό Συμβούλιο τρεις επί  πλέον ευγενείς, που αρχικά είχαν καθήκον να συντονίζουν τις παρεμβάσεις στον τομέα της υγείας.  Όταν εμφανίζονταν  επιδημία  πανώλης, μετά τη σοβαρή εξάπλωση της  το 1556, να προστίθενται δύο επί πλέον , με ρόλο υπέρ-ελεγκτών, για να βοηθήσουν  σε σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

 Με την πάροδο του χρόνου, οι τότε Υγειονομικοί Ελεγκτές ανέλαβαν επίσης το ρόλο του χειρισμού της ιατρικής περίθαλψης- και ως εκ τούτου και  τις φαρμακευτικής- μέσω του περιοδικού ελέγχου σε καταστήματα, για την επαλήθευση της τήρησης των αρχών,  των φαρμακευτικών ενώσεων,  των υλικών και της κανονικότητας στην αγορά με την τήρηση λογιστικών βιβλίων . Ήταν σύνηθες, η δικαστική εξουσία να παίρνει  πίσω άδειες με συγκεκριμένα ένδικα μέσα ή με φαρμακευτικά μυστικά, που ήταν  προνόμιο των παρόχων ιατρικής και φαρμακευτικής  περίθαλψης. Αυτοί προσπαθούσαν  με κάθε τρόπο να διατηρηθούν με τη συνεργασία του Collegio dei Medicι. Έλαβαν επίσης την εξουσία να επικυρώσουν τα προσόντα στον τομέα που ο τίτλος «γιατρός» δεν αποκτήθηκε στη Βενετία ή την Πάδοβα και ως εκ τούτου, να επιτρέψει στους γιατρούς και τους χειρούργους να εξασκήσουν  το επάγγελμα στο έδαφος της Γαληνοτάτης. Ο Forte όπως θα δούμε,  βρίσκονταν συχνά σε σύγκρουση με αυτά τα θεσμικά όργανα ,τόσο για  την απόλυτη άρνησή του από τις επίσημες θεωρίες του κολλεγίου ,όσο και για την ικανότητά του να θεραπεύει με χρήση ενώσεων ορυκτής προέλευσης. Σε μία πράξη από τους Υγειονομικούς παρόχους της 3ης  Δεκεμβρίου 1547 διαβάζουμε ότι ο Sabba di Franceschi, τιμωρήθηκε κατά τη διάρκεια μιας επιθεώρησης για τη διατήρηση  κατεστραμμένων φαρμάκων προς  πώληση και ότι  κατείχε επίσης στο κατάστημα του θεραπείες στηριζόμενες στον Forte. Όλα αυτά κατασχέθηκαν από τους δικαστές για να επαληθευθεί  η  ποιότητά τους και να βεβαιωθεί  ότι υπάρχει εξουσιοδότηση για το εμπόριο.

 

«Tουρκική  μανία του στόλου».

 Η μέχρι το 1537 κοινωνική ζωή του Angelo Forte υπέστη μια δραματική αλλαγή λόγω της αυτοεξορίας του, όταν ο στρατός των Τούρκων κατέστρεψε την Κέρκυρα. Ο γιατρός έχασε,  την ασφαλή απόδοση που προέρχονταν από το πλούσιο  αγρόκτημά του, που πιθανότατα βρίσκονταν στην περιοχή του προαστίου των Μαμάλων στην Αλεπού, κοντά στην πόλη της Κέρκυρας. Αυτό παρήγαγε  το λάδι και το κρασί σε αφθονία, όπως αποδεικνύεται από τη μητρική διαθήκη και από ορισμένα έγγραφα σχετικά με τις πωλήσεις και τις αγορές που πραγματοποίησε ο αδελφός του Leonardo.

Το χρονικό της πολιορκίας βρίσκεται στο έργο του  Forte «Veritatis redivivae militia» (Η αληθινή  εκστρατεία για μια ανανεωμένη ζωή), που εκτυπώνεται στη Βενετία το 1539 από δύο διαφορετικούς εκδότες, τον Agostino de 'Bindoni και τον Bartolomeo Zanetti.

Στην αφιερωματική επιστολή της έκδοσης του Zanetti , που απευθύνονταν στον Παύλο ΙΙΙ Farnese και με ημερομηνία 1 Φεβρουαρίου 1539 διαβάζουμε: «Παρ 'όλα αυτά, εύκολα και λόγω της τύχης, καθότι  τα πράγματα που  αφορούν  εμένα ως Κερκυραίο κι έχουν σχέση με  ένα τεράστιο τουρκικό στόλο που η οργή του και ο θυμός του, εκδηλώθηκε με έναν αγώνα ολοκληρωτικής, με φωτιά, καταστροφής ,μπόρεσα να αποκτήσω τις δραστηριότητες που αφορούν μια στάση της ζωής, έτσι ώστε να ταιριάζει με την άσκηση και να αποκτήσω την ικανότητα στο ιατρικό επάγγελμα ».

Μετά την πολιορκία, ξεκινά  τις  διδαχές των ιατρικών απόψεών  του. Τα ιατρικά σκευάσματά του έγιναν γνωστά με τη δημοσίευση διαφόρων φυλλαδίων. Αυτά απευθύνονταν σε διάφορες αρχές και συνδέονταν με μια σειρά μέτρων που αποσκοπούσαν στο να «διαφημίζουν» το έργο του. Για παράδειγμα, στην προμετωπίδα12 του Veritatis redivivae militia, το οποίο επαναλαμβάνει ουσιαστικά κι εμβαθύνει τις έννοιες που έχουν ήδη διατυπωθεί στην Trattato della prisca medicina, όπου για πρώτη φορά εμφανίζεται το πορτρέτο ξυλογραφίας του Forte με το σύνθημα «Vita Μea Μultorum Salus» (H Μεγαλύτερη Ασφάλεια της Ζωής  μου).Αποτελεί σαφή σύνθεση μιας στάσης ζωής προς το φάρμακο που πέρασε από το επαγγελματικό στάδιο για να γίνει αληθινό. Αυτό είναι η δική του αποστολή. Η φράση αυτή από εδώ και στο εξής, θα συνοδεύει όλα τα έργα του.

 Χαρακτηρίζεται από μια σφαίρα με οπλισμό στην κάτω αριστερή γωνία, για να υποδείξει επίσης τα αστρολογικά ενδιαφέροντα του συγγραφέα.  

Η τραγική εμπειρία της καταστροφής της Κέρκυρας περιγράφεται από τον Forte και στη δική του επιστολή στον Francis I της Γαλλίας, τυπωμένη από τον Pietro Nicolini da Sabbio  με ημερομηνία 2 Αυγούστου 1540. Σε αυτό το σύντομο δοκίμιο σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, ο Forte δίνει μια περιγραφή των γεγονότων: « Η τεράστια τουρκική οργή , που έφτασε στο σημείο να γίνει εισβολή, με βιασμούς, χάλυβα, φλόγα και μια πληθώρα ενεργειών στην Κέρκυρα, καταπολέμησης του πλούτου  καθώς και για την περιουσία μου, γιατί είμαι από αυτούς που του κατέστρεψαν την άνθησή της». Ξεκινά ο εναγκαλισμός του με  την αλχημεία και την επιστήμη, κυρίως όμως με  τις απόκρυφες επιστήμες και τη μελέτη των κλασικών της ιατρικής, που  τον οδήγησαν στην  καταδίκη της ανάγκης της άμεσης εμπειρίας, για να ξεχωρίσει το αληθινό από το ψεύτικο, αποδίδοντας μεγάλη αξία για την εκπαίδευσή του στο " sapientissimum patrem meum»( Σοφότατος Πατέρας μου). 

Ως εκ τούτου, αποφάσισε να υποβάλει αίτηση στον βασιλιά της Γαλλίας με την προτροπή της Camilla d'Acquaviva d'Aragona, για να πάρει τη βασιλική υπόσχεση, που θα του επέτρεπε να συνεχίσει τις σπουδές του για τους «τεράστιους φυσικούς θησαυρούς» ,όπως ο ίδιος αναφέρει, χωρίς να εξαρτάται από την υποστήριξη της γενέτειράς του. Από αυτό το σημείο  ο Forte οδηγούμενος από οικονομικούς περιορισμούς , θα προσπαθήσει με κάθε τρόπο να κερδίσει τη βοήθεια των προστατών και των θεσμών μέσω της τεράστιας παραγωγής  δημοσιευμάτων του.

Στις 13 Μαΐου 1542 δημοσιεύθηκε το «De calamitoso errore Avicennae» (Το ολέθριο σφάλμα του Avicennae), αφιερωμένο σε δύο Βενετούς ευγενείς τον Pietro Donato και τον Niccolò Mocenigo, όπου επανέλαβε την αποφασιστική του απόρριψη προς τις ιατρικές θεωρίες των τότε κλασικών συγγραφέων και ειδικότερα του Avicennae.

Στις 28 Αυγούστου 1543, ωστόσο, στον Paolo III Farnese αφιέρωσε την πραγματεία  «De mirabilibus vitae humanae fundamenta»( Θαύματα της ανθρώπινης θεμελίωσης), ένα είδος συλλογής των θεωριών της ιατρικής και αστρολογίας, με το εύγλωττο σύνθημα στη σελίδα τίτλου «Lippientibus lux inimica est» ( Πόσο εχθρικό είναι το φως). Στο έργο αυτό συνδέονται από τον Άγγελο τα όργανα και οι λειτουργίες του σώματος με τους πλανήτες, τα σταθερά αστέρια, ο Γαλαξίας, το κεφάλι και η ουρά του δράκου. Το παλλόμενο αίμα συγκρίνεται με τον ήλιο στον κύκλο του έτους. Σημειώνουμε, ότι το 1543 δημοσιεύτηκαν και τα έργα του Κοπέρνικου και του Βασάλιου.

Ένα άλλο παράδειγμα αναζήτησης είναι «η συνθήκη των φαρμακευτικών εφευρέσεων» που αναφέρεται στους   «Σημαιοφόρους  της Lucca», στους οποίους ο Forte θα αφιερώσει την «Trattato della medicinal invention» (Πραγματεία περί της εφεύρεσης των φαρμάκων ) ,που  δημοσίευσε στην Βενετία στο τυπογραφείο Venturino Ruffinello στις 17 Οκτωβρίου 1544.

Η λατινική έκδοση αυτού του εγγράφου,  είχε εκδοθεί λίγους μήνες πριν τον Μάιο, από το τυπογραφείο Nicolini da Sabbio, σε απάντηση  μιας επιστολής που του απεύθυνε ο Simone Arborsello, ένας ευγενής από την Κρεμόνα, που ήταν πρύτανης της Σχολής Τεχνών και Ιατρικής στην Πάντοβα το 1540 με 1542.  Ήταν μαθητής του Φλαμανδού γιατρού Andrea Vesalio  13 ιδρυτή της τότε σύγχρονης ανατομίας και συγγραφέα σημαντικών ιατρικών γραπτών, συμπεριλαμβανομένου και του De humanis corporis fabrica (Ο τρόπος  λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού). Τυπώθηκε στη Βασιλεία, πριν από την αλληλογραφία των Forte και Arborsello.  Στο γραπτό του ,που  ίσως εκδόθηκε το 1543, ο καθηγητής από την  Κρεμόνα «εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι το φάρμακο της εποχής του δεν σημειώνει πρόοδο και δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών». Προσεύχεται  ώστε ο Forte, τον οποίο θεωρεί πολύ έμπειρο, να του δώσει συμβουλές για την τέχνη της θεραπείας .

Ο  Arborsello φοίτησε  αρχικά στο Ticinese Gymnasium της Παβίας. Λέγεται ότι ήταν αποπροσανατολισμένος εν όψει της ποικιλίας των σχολών και των απόψεών τους, στις οποίες  χωρίστηκε  το έργο του:"Totius medicinæ ambitum"(Το  όλο κύκλωμα της ιατρικής) και ζήτησε από τον Forte,  « ένα μικρό κέρδος, να μου διδάξει πώς να θεραπεύω τη νόσο» Σαν μελετητής της« magistralia , ζήτησε  να του δείξει,  όσα αφορούν την τέχνη της παρασκευής φαρμάκων. Σε απάντηση, στην επιστολή ο Forte αναφέρει :«Έγραψα ένα μικρό βιβλίο, που τα  θαυμαστά έργα στηρίζονται στα θεμέλια της ανθρώπινης ζωής. Το έντονο φως εμφανίζεται σε φυσικά πράγματα, τα οποία, αν ένας άνθρωπος είναι  σε θέση να τα εξετάσει, τουλάχιστον  έναν κύριο όγκο από αυτά, θα άνοιγε στα μάτια του μια λαμπρή λάμψη, η οποία είναι ευνοϊκή για όλους τους ανθρώπους   να  αποκτήσουν την ευφυΐα . Έτσι αντίο, στο καλύτερό μου φίλο Simon και να έχει μια ζωή μακρά και ευτυχισμένη.»

Ας  μιλήσουμε για τον Simon Arborsello. Είναι σαφές ότι ο δεσμός μεταξύ των δύο χαρακτήρων ήταν ιδιαίτερα στενός, τόσο πολύ ώστε μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Forte είχε ορίσει τον Arborsello  κληρονόμο των μυστικών του για τα φάρμακα. O Simon, βεβαίως αρκετά χρόνια μικρότερος από τον δάσκαλο, έλαβε το 1557 την άδεια να ασκεί ιατρική στη Βενετία από τη Giustizia Vecchia. Αλλά, το 1564,  αρκετά χρόνια μετά το θάνατο του Forte,  θα παρουσιαστεί μπροστά στους Επιθεωρητές Υγείας, για να λάβει την επίσημη εξουσιοδότηση και να χρησιμοποιήσει τις συνταγές του δασκάλου, που «Μετά το θάνατο του εξαιρετικού γιατρού, άφησε  όλα τα μυστικά του, που είχα προβλέψει εγώ ο Simon,  ως κληρονόμο και τα oποία έχω εγώ γραμμένα». Το να αφήσει τις πολύτιμες ενδείξεις  για την παρασκευή των φαρμάκων ως κληρονομιά στους μαθητές του, ήταν στην πραγματικότητα μια πράξη που βοήθησε να είναι πλέον σε κοινή χρήση μεταξύ των γιατρών, κι όχι μόνο στη Γαληνοτάτη. Η καριέρα του Arborsello πήγε ούτως ή άλλως εξαιρετικά, αφού τον βρίσκουμε, αρκετά χρόνια αργότερα, γιατρό εμπιστοσύνης του Vespasiano I Gonzaga, δούκα της Σαμπιόνετα (1531-1591), γιο του Luigi Gonzaga "Rodomonte", τον οποίο  συναντήσαμε και πιο πάνω, και ως εκ τούτου δισέγγονος της Dorotea που ήταν ασθενής και προστάτης του Angelo Forte .

Εκτός από τους ιατρικούς συναδέλφους του, ο Forte τα τελευταία χρόνια έκανε πολυάριθμες πνευματικές σχέσεις , ιδιαίτερα με  δύο εξέχουσες προσωπικότητες στο ενετικό πολιτιστικό πανόραμα καθώς και με τους μεγαλύτερους εκπροσώπους της ελληνικής μειονότητας που μετανάστευσαν  στην πόλη της  λιμνοθάλασσας. Οι δεσμοί που ενώνουν τον Forte με τον κύκλο των καλλιτεχνών και των διανοουμένων,  περιστρέφονται  γύρω από τον Pietro Aretino 14 και τον Tiziano Vecellio .15

Tiziano Vecellio

 

Pietro Aretino

Παράλληλα γνωρίζουμε ότι βρίσκεται σε επαφή με τον Aretino, μελετητή της Τοσκάνης, καθότι υπάρχει  πιο ενδιαφέρουσα τεκμηρίωση, δηλαδή μια επιστολή του τον Ιανουάριο του 1546  που βρίσκεται στον τρίτο τόμο της αλληλογραφίας του, που δημοσιεύτηκε στη Βενετία  από το τυπογραφείο του Giolito το 1546. Είναι μια επιστολή  που στην πραγματικότητα απευθύνεται προς τον Angelo Forte. Ο Aretino επαινεί την ιατρική του τέχνη και ταυτόχρονα εκμεταλλεύεται την ευκαιρία να αναπτύξει μια καυστική ύβρη κατά του ιατρικού επαγγέλματος, που αποτελείτο από  «κόλακες των αρρώστων, ανόητους , αχρείους και  εχθρούς της ζωής» και  με το οποίο ο Angelo ήταν αντίθετος ως «Φυσικός». Το περιεχόμενο του πρώτου μέρους της επιστολής είναι μάλλον ασαφές, γιατί μιλάει για μια αγνώστων στοιχείων «γυναίκα» που θα διαβιβάσει αναφορά στον Cosimo I της Τοσκάνης. Ο Aretino διαβεβαιώνει τον  Forte  ότι έγραψε ο ίδιος στον Μεγάλο Δούκα. Ωστόσο, είναι πιο ενδιαφέρον για την έρευνά μας να επικεντρωθούμε στο δεύτερο μέρος της επιστολής, όπου ο Aretino σε λίγες γραμμές, σκιαγραφεί το πορτραίτο του γιατρού μιας και είναι πολύ κοντά στην εικόνα που ο ίδιος ο Forte δίνει για τον εαυτό του. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, γράφει αρκετές φορές για την πικρία που τον διακατέχει ,εξαιτίας της διαφοράς του ως εμπειρικού και οπαδού της παρακελσικής ιατροχημείας και των γιατρών του κολεγίου, του Galeno αλλά και  των υποστηρικτών μιας «θεωρητικής» γνώσης μακριά από την πραγματική εμπειρία της θεραπείας των ασθενειών.

Ο Aretino φαίνεται να αναγνωρίζει αυτή τη διάκριση, όπως είναι προφανές από τη αντίθεση των όρων ιατρική / φυσική.  Στην πραγματικότητα, για τον  εκ Τοσκάνης μελετητή, που κάνει σε πολλές περιπτώσεις  επιθέσεις και σάτιρες για την ιατρική τέχνη, είναι πολύ ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πώς, παρά τους σαρκαστικούς τρόπους του , επαινεί τον Forte, μόνο για την  «πνευματική ειλικρίνεια» και  γράφει: «εσείς φυσικά στην πρακτική του κρεβατιού αποφασίζετε πιο γρήγορα και λέτε "Ο Θεός να μας στείλει το καλό" παρά να  υποσχεθείτε την ανάνηψη κάποιου ».

Ο Forte, εκτός της ενετικής κοινωνίας, αναπόφευκτα όφειλε να συνευρίσκεται με τους συμπατριώτες του, που μετανάστευσαν σε μεγάλο αριθμό στην πόλη της  Βενετίας, μετά την καταστροφή της Κέρκυρας. Σίγουρα ήξερε τον  Αντώνιο Έπαρχο 16 (περ. 1492 - περίπου 1570), ο οποίος είχε την ευκαιρία να  επισκεφτεί τη Βενετία το 1521 για να παρακολουθήσει την κηδεία του Doge Leonardo Loredan, ως πρεσβευτής του νησιού. Από το 1537 ο Έπαρχος αναγκάστηκε να εγκατασταθεί εκεί μόνιμα για να αντιμετωπίσει την οικονομική καταστροφή που είχε υποστεί η οικογένειά του από την τουρκική εισβολή. Ο Κερκυραίος στην πραγματικότητα, σε μια επιστολή προς τον Pietro Bembo με ημερομηνία 9 Δεκεμβρίου 1537,έγραψε ότι είχε χάσει όλα τα υπάρχοντά του και ότι είχε ανοίξει για το λόγο αυτό, ένα ελληνικό σχολείο στη Βενετία παρακαλώντας τον να αναζητήσει μερικούς σπουδαστές . Από την άλλη, ο Έπαρχος είχε ήδη την ευκαιρία να διδάξει  ελληνικά στο σχολείο που ιδρύθηκε στο Μιλάνο το 1520 από τον Ιανό Λάσκαρη (1445-1534), έναν γνωστό βυζαντινό ανθρωπιστή στην υπηρεσία του Lorenzo de'Medici. Μαθητής του Λάσκαρη μαζί με τον Έπαρχο ήταν και ο Λεονάρντο Forte,   μικρότερος αδερφός του Angelo. Ο Έπαρχος κέρδισε τη φήμη του ειδικευμένου μελετητή των ελληνικών γραμμάτων. Ήταν επίσης σε επαφή με κορυφαίες προσωπικότητες που σχετίζονταν με τα γεγονότα της  Λουθηρανικής  Μεταρρύθμισης και πρώτα απ 'όλα με τον Μελάχθωνα,17 με τον οποίο είχε μια επιστολική σχέση μεταξύ του 1542 και  1544. Τα κρίσιμα αυτά χρόνια υπήρξε και  μια σχέση με τον Κερκυραίο  Νικόλαο Σοφιανό 18 που προέρχονταν κι  αυτός από οικογένεια  ευγενών και ήταν μαθητής του Λάσκαρη. Οι σχέσεις αυτές δεικνύουν ένα σεβασμό που ο  Forte απολάμβανε μεταξύ των συμπατριωτών του στη Βενετία. 

Γεωγράφος και ανθρωπιστής, ο Σοφιανός διακρίθηκε για την επιθυμία: «να κρατήσει ζωντανό το πνεύμα του Ελληνισμού, που ακόμα ευρίσκεται σε δυσμένεια».  Ένας από τους τρόπους που ο  πνευματικός αυτός Κερκυραίος αποσκοπούσε στην επίτευξη αυτού του στόχου ήταν η μετάφραση στα νέα ελληνικά, της πραγματείας του Ψευτοπλούταρχου  De liberis educandis (Περί παίδων αγωγής) .Η μετάφραση αυτή  δημοσιεύθηκε στη Βενετία στις 2 Ιανουαρίου του 1544, από το τυπογραφείο του Bartolomeo Zanetti με τον τίτλο του Paidagogos (Παιδαγωγός) συνοδευόμενη από μια αφιερωματική επιστολή προς τον επίσκοπο Dionisio Zanettini, που ονομάζονταν και «Grechetto» λόγω τη κρητικής καταγωγής  του. Σε αυτή την επιστολή ο Σοφιανός αναφέρει φίλους που διαμένουν στη Βενετία και που τον υποστήριξαν στο έργο του. Οι πιο ονομαστοί, εκτός από τους Κερκυραίους  Έπαρχο, Δεβάρη και Τριβόλη,  είναι  ο  Αντώνιος Καλλιέργης, κρητικός λόγιος όπως αναφέρθηκε  από τον Giraldi Cinzio στους διαλόγους του, ο Μιχαήλ Ερμόδωρος-Λήσταρχος  από τη Ζάκυνθο, ο  Κόντες Γεώργιος  Κορινθιακός, εγγονός του Αρσενίου Απόστολου και  συνεργάτης του Παύλου Μανούτιου. Ανάμεσα σε όλα αυτά τα ονόματα  αναφέρει κι αυτό του Angelo Forte, που τον ονομάζει «νέο Ιπποκράτη» και τον επαινεί για τις γνώσεις του σαν γιατρό .

Εν  τω μεταξύ, ο Forte σε ηλικία πενήντα ετών, εξακολούθησε να φτιάχνει  συνταγές , να επικαλείται και  να στηρίζει τις εναλλακτικές θέσεις του για  τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών. Εκτίμησή του επίσης  είναι ότι πρέπει οπωσδήποτε να στηρίξει εναλλακτικές λύσεις σχετικά με την παθολογία.

Ωστόσο, για μεγάλο χρονικό διάστημα, μετά την έκδοση του «Trattato della prisca medicina»  (Πραγματεία περί αρχαίας ιατρικής) τυπωμένο όπως αναφέρθηκε ήδη στη Μάντοβα το 1545, δεν υπάρχουν νέα για περαιτέρω δημοσιεύσεις στο όνομά του. Τον βρίσκουμε όμως ενεργό το 1556, όταν στη Βενετία ξέσπασε  επιδημία πανούκλας. Εκεί  ανέλαβε καθήκοντα συντονισμού για την καταπολέμηση της μετάδοσης της  επιδημίας.  Έγραψε σχετικά με το θέμα αυτό το «Trattato de la peste»( Συνθήκη για την πανώλη)   εξηγώντας  τα οφέλη της μεθόδου του για την θεραπεία της νόσου.

Παρά το μποϋκοτάζ του Κολλεγίου των  Ιατρών, συνέχισε να αντιμετωπίζει τους αρρώστους σύμφωνα με τη μέθοδό του, μέχρι και που ο ίδιος αρρώστησε και πέθανε μάλλον πριν από το τέλος του έτους. Άφησε ένα παιδί σε νεαρή ηλικία, με το όνομα Valerio. Επίσης είναι σημαντικό να τονίσουμε εδώ, ότι έμεινε να πλανάται ένας μεγάλος  ενδοιασμός: αν είναι αλήθεια ότι ο μαθητής του Simone  Arborsello ήταν σε θέση να λάβει, τον Ιανουάριο του 1565 την άδεια για φαρμακευτική αγωγή, μυστικά από τούς Provveditori di Sanità, χωρίς να έχει πάρει μέρος στις προβλεπόμενες εξετάσεις από το νόμο.

Υπήρξε μια μεταθανάτια αναγνώριση της αξίας των θεωριών του Forte, ο οποίος  βρέθηκε να ζει σε μια πολυετή «κατάσταση πολέμου» εναντίον των συναδέλφων του .

Εξαιτίας των εξτρεμιστικών του θέσεων, γράφει ο Garosi  : «Πολύ ιδιαίτερη η εντύπωση που λαμβάνει κανείς κατά την ανάγνωση του έργου του Forte.Η πραγματικότητα είναι ότι σκόπευε να καθιερώσει τη μεταρρύθμιση της ιατρικής της εποχής του, ανιχνεύοντας τις ιστορικές της πράξεις». Ήταν μια ιστορία ιδεών που αντέκρουαν εν μέρει εκείνες του Ιπποκράτη, του Galeno και του Avicenna.Είδε ένα ιστορικό λάθος στο φάρμακο για το οποίο προσπαθεί να ανακαλύψει τις πραγματικές αιτίες και να εντοπίσει την προέλευσή του. Ήταν  περισσότερο από ποτέ φιλόδοξος για την επιτυχία αυτήν, την οποία πίστευε τόσο πολύ μέχρι το τέλος, ώστε να επικολλήσει στο πορτρέτο του, σε ένα από τα τελευταία του βιβλία, τη φράση :«veritas odium parit»( η αλήθεια του μίσους).

Τα βιβλία του


(1/14)
[M] De_Forte, Angelo De calamitoso errore Auicennae, unde communium medicorum orrenda malefitia inter homines cotidie pullulant. - (Venetiis, die XIII Mai 1542). Immagini legate: 2

(2/14)
[M] De_Forte, Angelo De medica inuentione. - (Venetijs : in aedibus Ioan. Ant. & Petri fratrum de Nicolinis Sabiensium, mense Maij 1544).

(3/14)
[M] De_Forte, Angelo De mirabilibus vitae humanae naturalia fundamenta incipiunt. - (Impressum Venetiis : per Bernardinum de Vianis de Lexona Vercellensem, 1543). Immagini legate: 2

(4/14)
[M] De_Forte, Angelo Dialogo de gli incantamenti e strigarie con le altre malefiche opre, quale tutta via tra le donne e huomini se esercitano, piaceuole e molto vtile a qualunque persona. Composto dal eccellentissimo dotVisualizza titolo completo - (Stampata in Venetia : per Augustino de Bendoni, 1533 adi 26 ottobrio). Immagini legate: 2

(5/14)
[M] De_Forte, Angelo Dialogo de le comete & loro effetti nel mondo, secondo la scientia de natura ... Composto per lo eccellentissimo dottor de le arte & medico aureato messer Angelo De Forte. - (Stampato in Venetia : per maestro Augustino de Bindoni, 1533 del mese de zugno). Immagini legate: 2

(6/14)
[M] De_Forte, Angelo Diuo Francisco primo Gallorum regi christianissimo opressaeque virtutis defensori vndequaque splendidissimo, Angelus Fortius naturae inuestigator foelicitatem. - (Venetiis : per Petrum de Nicolinis de Sabbio, die vero 2 mensis Augusti 1540).

(7/14)
[M] De_Forte, Angelo Incomincia lo libro nominato Lunaccione qual fa adsapere la coniunctione, appositione, quadre & intermedij de la luna, solamente guardandola, senza libro o uero figuratione alcuna, cosa molto facile aVisualizza titolo completo - [15..]. Immagini legate: 2

(8/14)
[M] De_Forte, Angelo Opera nuoua molto utile et piaceuole, oue si contiene quattro dialogi composti per l'eccellentissimo dottor delle arte et medico aureato messer Angelo de Forte. - 1532 (Stampata in Vinegia : per Nicolo d'Aristotile detto Zoppino, del mese d'agosto 1532). Immagini legate: 2 Copia digitale: accesso da Localizzazioni. Il link segue la denominazione della Biblioteca proprietaria.

(9/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato de la peste, doue si fa conoscere, con chiara breuità l'esser suo, e de le proprie spetie, ancora tutto quello che per cio conuiene operare uniuersalmente. Composto dal eccellentiss. dotVisualizza titolo completo - In Vinetia, 1556. Immagini legate: 1

(10/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato della medicinal inuentione. - (In Vinegia : per Venturino Roffinello, 1544 adi 27 di octubrio). Immagini legate: 2

(11/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato della prisca medicina, nel quale apertamente, si dimostra la cagione del anticho errore, dalli primi inuentori, fin a questi tempi nostri, e perche si diuise, e moltiplicò, in tante setteVisualizza titolo completo - In Mantoua : [Venturino Ruffinelli], 1545. Immagini legate: 1

(12/14)
[M] De_Forte, Angelo Incomincia lo libro nominato Verita de la alchimia: in loquale ragioneuolmente se narrano quasi tutti li modi excellenti (secondo la vera intentione de philo. & magistri de questa arte) per fare lo eVisualizza titolo completo - [Venezia : Stefano Nicolini da Sabbio] (Impresso in Venetia : per Stephano de Sabio, 1525 a li 10 del mese di zenaro).

(13/14)
[M] De_Forte, Angelo Veritatis rediuiuae militia. - (Impressum Venetiis : per Augustinum de Bindonis, 1539). Immagini legate: 2

(14/14)
[M] De_Forte, Angelo Veritatis rediuiuae militia. - (Impressum Venetijs : per Bartholomaeum de Zanetis, 1539).

Σημειώσεις

1   GIACOMO del Balzo (-Ταράντο 7 Ιουλ 1383). Principe di Taranto. Βρήκε καταφύγιο στην Ελλάδα αφού ο πατέρας του διώχθηκε από τη Νάπολη το 1374 από τη βασίλισσα Ζανή Α. Διαδέχθηκε τη μητέρα του ως κύριος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, πρίγκιπας Αχαΐας, Δεσπότης της Ρουμανίας, Άρχοντας της Αλβανίας και της Κέρκυρας. Δεν ήταν σε θέση να αναλάβει τον έλεγχο της Αχαΐας και της Κέρκυρας, καθώς οι βαρώνοι δήλωσαν ότι ήταν υποκείμενοι της Ζανής Α  Βασίλισσας της Σικελίας. Hεπίθεση στην Αχαΐα από τις δυνάμεις της βασίλισσας, το 1380 η οποία προσέλαβε την Navarrese Company, υπό τη διοίκηση των Mahiot de Coquerel και Pedro Borgo de San Superán, που κατέλαβαν την Κέρκυρα, τη Vostitza και το Zonklon (μετονομάστηκε Navarino).  Από  διαθήκη  ονόμασε τον Louis de France Duc d'Anjou Duca di Calabria ως διάδοχό της. Ήταν ο δεύτερος σύζυγός της AGNES di Durazzo.  Ο πρώτος ξάδερφος της, ο Κάρολος Γ ' Βασιλιάς της Σικελίας, χορήγησε την Κέρκυρα ως μέρος της προίκας της.

  2 Giovanna d'Aragona, η Δούκισσα του Αμάλφι (1478-1510) ήταν  Ιταλίδα αριστοκράτισσα, αντιβασιλέας του δουκάτου του Αμάλφι από το 1498 έως το 1510

 3 Ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε από τους διασημότερους ελληνιστές του 16ου αιώνα και διακρίθηκε κυρίως ως δάσκαλος, ποιητής, αντιγραφέας, συλλέκτης και μεταπράτης χειρογράφων. Γόνος ευπρεπούς κερκυραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1491. Πατέρας του ήταν ο λόγιος και επίσημος άντρας Γεώργιος και μητέρα του η θυγατέρα του Ιωάννη Μόσχου του Λάκωνα.

 4 Ο τίτλος του παλατινού κόµητα, στην Κέρκυρα, χρονολογείται από την Ανδηγαυική περίοδο. Ο τίτλος εδίδετο από το βασιλιά και αφορούσε την άσκηση εξουσίας σε µία περιοχή. Μεταξύ δε των αρμοδιοτήτων των παλατινών κοµήτων ήταν και το δικαίωµα του αναγορεύειν συμβολαιογράφους: ΒΡΟΚΙΝΗΣ, Προνοµιακὰ δικαιώµατα, σ. 113. Ήταν σύνηθες οι ανώτατοι άρχοντες να προβαίνουν κατά καιρούς σε διορισμούς  συμβολαιογράφων.

 5 Η Αλχημεία ήταν αποκρυφιστική επιστημονική τεχνουργία και πρακτική που εφαρμόστηκε κυρίως κατά τους αρχαίους χρόνους και τον Μεσαίωνα. Οι Αλχημιστές επεδίωκαν την ανακάλυψη της φιλοσοφικής λίθου, μιας μυθικής ουσίας, μέσω της οποίας θεωρούσαν ότι θα πετύχαιναν τους δύο βασικούς τους σκοπούς: την μετατροπή των μη πολύτιμων μετάλλων σε χρυσό και την παρασκευή του ελιξίριου της ζωής που θα εξασφάλιζε την αθανασία. Η Αλχημεία συνδυάζει την φιλοσοφική θεώρηση και συγκεκριμένη πρακτική μέθοδο με στόχο την κατάκτηση της απόλυτης Σοφίας και της Αθανασίας. Οι Αλχημιστές αποσκοπούσαν σε προσωπική βελτίωση και δημιουργία διάφορων υλικών με ασυνήθιστες ιδιότητες. Οι σημαντικότεροι στόχοι των αλχημιστών ήταν η μετατροπή των κοινών μετάλλων σε χρυσό ή ασήμι και η δημιουργία του ελιξιρίου της Ζωής (πανάκεια). Η Πανάκεια ήταν ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας (ή βοτανοθεραπείας) επί πάσας νόσου. Ένας από τους στόχους των αλχημιστών ήταν η δημιουργία του ελιξιρίου της Ζωής (πανάκεια) Η Πανάκεια ήταν ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας (ή βοτανοθεραπείας) επί πάσας νόσου, το οποίο θα θεράπευε όλες τις ασθένειες και θα παρέτεινε τη ζωή επ' αόριστον.  Η Αλχημεία ήταν επίσης γνωστή και ως "χημική ιατρική" και εξασκούνταν ανοιχτά και επίσημα από εξέχοντες ιατρούς που συχνά εργάζονταν υπό την προστασία και την ενθάρρυνση βασιλέων. Σύμφωνα με τα δόγματα της αλχημείας, η γυναίκα ήταν απαραίτητη για να εξισορροπήσει την αρσενική επιρροή του άντρα αλχημιστή.

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CF%87%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1

6 Καπετάνιος της τύχης θεωρείται ο αρχηγός των στρατευμάτων μισθοφόρων .

7  Ο πόλεμος της Κοινωνίας των Cambrai ήταν μία από τις μεγάλες συγκρούσεις των πολέμων του δέκατου έκτου αιώνα στην Ιταλία , και πυροδοτήθηκε με σκοπό να σταματήσει την επέκταση των ισχυρών της Δημοκρατίας της Βενετίας στην ηπειρωτική χώρα . Ήταν ένας πόλεμος τεράστιας κλίμακας για την εποχή κατά την οποία όλα τα μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη της  ενώθηκαν ενάντια στη Δημοκρατία της Βενετίας σε μια προσπάθεια να την καταστρέψουν και να χωρίσουν τα πλούσια απομεινάρια.

8 Τζιρόλαμο Φρακαστόρο (Girolamo Fracastoro, 1476/1478 - 6 Αυγούστου1553) ήταν Ιταλός γιατρός, ποιητής, αστρονόμος και γεωλόγος. Πρότεινε μια θεωρία μικροβίων για τη μετάδοση διαφόρων ασθενειών

9  Αβικέννας ήταν Πέρσης μουσουλμάνος ιατροφιλόσοφος του 11ου αιώνα. . Σε ηλικία 16 ετών είχε μελετήσει το Κοράνι,ισλαμικό δίκαιο, γεωμετρία, λογική, ιατρική, φυσική και μαθηματικά, και εξασκούσε ήδη το επάγγελμα του ιατρού. Έγραψε το Ο Κανών της Ιατρικής  που αποτέλεσε σημείο αναφοράς της ιατρικής επιστήμης επί σειρά αιώνων.

10 Ο Θεόφραστος Παράκελσος (11 Νοεμβρίου ή 17 Δεκεμβρίου 1493 - 24 Σεπτεμβρίου 1541) ήταν ένας από τους μεγαλύτερους αλχημιστές, αστρολόγους, και αποκρυφιστές όλων των εποχών

11 Απόσταξη είναι ο φυσικός διαχωρισμός ενός υγρού μίγματος στα συστατικά του

12 Προμετωπίδα είναι συγκεκριμένο διακοσμητικό στοιχείο που χρησιμοποιούσαν οι τυπογράφοι στο πρώτο φύλο του έργου.

 

13 Ο Ανδρέας Βεσάλιος (Andreas Vesalius ή Andries van Wesel, 31 Δεκεμβρίου 1514 - 15 Οκτωβρίου 1564) ήταν Φλαμανδός ανατόμος. Διάσημη είναι η πραγματεία του De humani corporis fabrica libri septem (1543 (Περί της κατασκευής του ανθρώπινου σώματος, το οποίο πιθανολογείται ότι εικονογραφήθηκε από τον ζωγράφο Γιαν Γιουστ ή Γιαν φαν Κάλκαρ

14 Ο Πιέτρο Αρετίνο (Pietro Aretino[1]Αρέτσο20 Απριλίου 1492 - Βενετία21 Οκτωβρίου 1556) ήταν Ιταλός συγγραφέας, ο οποίος επηρέασε σημαντικά την τέχνη και την πολιτική της εποχής του και εφηύρε τη σύγχρονη λογοτεχνική πορνογραφία. Έγινε γνωστός σε όλη την Ευρώπη για τις τολμηρές λογοτεχνικές επιθέσεις του εναντίον των ισχυρών της εποχής του. Οι πύρινες επιστολές και οι διάλογοί του παρουσιάζουν μεγάλο βιογραφικό ενδιαφέρον

 

15 O Τιτσιάνο Βετσέλλιο (Tiziano Vecellio ή Vecelli, π. 1485/90 - 27 Αυγούστου 1576), ευρύτερα γνωστός και ως Τισιανός ή Τιτσιάνο, ήταν Ιταλός ζωγράφος της Αναγέννησης. Ανήκει στη σχολή της Βενετίας και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους της, του οποίου το έργο αντιπροσωπεύει τη μετάβαση από την παράδοση του 15ου αι. στην τεχνοτροπία που υιοθετήθηκε κατά τον 16ο αι.

16 Ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε από τους διασημότερους ελληνιστές του 16ου αιώνα και διακρίθηκε κυρίως ως δάσκαλος, ποιητής, αντιγραφέας, συλλέκτης και μεταπράτης χειρογράφων. Γόνος ευπρεπούς κερκυραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1491. Πατέρας του ήταν ο λόγιος και επίσημος άντρας Γεώργιος και μητέρα του η θυγατέρα του Ιωάννη Μόσχου του Λάκωνα. Από το 1519 ως τον θάνατό του περίπου 1570, ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε μέλος του συμβουλίου των ευγενών του νησιού. Με την ιδιότητα αυτή, ταξίδεψε πολλές φορές στη Βενετία για να στηρίξει διάφορα αιτήματα των συμπατριωτών του

17 Ο Φίλιππος Μελάγχθων (Philipp Melanchthon), με πραγματικό όνομα: Φίλιπ Σβάρτσερντ (Philipp Schwartzerdt16 Φεβρουαρίου 1497 - 19 Απριλίου 1560), ήταν Γερμανός καθηγητής θεολόγος, βασικός ηγέτης της Λουθηρανικής Μεταρρυθμίσεως, και φίλος και σύντροφος του Μαρτίνου Λούθηρου

 

18 Ο Νικόλαος Σοφιανός ήταν Έλληνας λόγιος του 16ου αιώνα(περίπου 1500 - μετά το 1552),. Γεννήθηκε στην Κέρκυρα και εκπαιδεύτηκε στο Ελληνικό Γυμνάσιο της Ρώμης.

 

 

 

                                    

Τζούλιο Κα΄ί΄μη

Εβραϊκής καταγωγής διανοούμενος από την Κέρκυρα

 

 

«Κάτι μου λέει ότι πέρα από την Κέρκυρα δεν υπάρχει βλάστηση και ζωή»

Ο Τζούλιο Καΐμη ή Καΐμης (επίσης Ιούλιος Καΐμης ή Χαΐμης, ιταλικά`Giulio Caimi), ήταν Ρωμανιώτης[1] (ελληνόφωνος Εβραίος) ζωγράφος και διανοούμενος, συγγραφέας, κριτικός και μελετητής του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού και της εβραϊκής παράδοσης. Υπήρξε ακόμη ιστορικός τέχνης, τεχνοκριτικός και μεταφραστής κυρίως ποιητικών κειμένων.To πως είναι δυνατόν να συγκεντρώνονται όλες αυτές οι ιδιότητες σε ένα πρόσωπο, δηλώνει την ικανότητα του αν και  θεωρείται αποσιωπημένος Προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε το φαινόμενο αυτό  μέσα από τις πιο κάτω γραμμές.

Γεννήθηκε στην πόλη της Κέρκυρας το 1897, από γονείς Ρωμανιώτες, σε ένα αρχοντικό σπίτι δίπλα από την εβραϊκή συναγωγή «Γκρέκα». Πατέρας του ήταν ο διαπρεπής εβραιολόγος και δάσκαλος Μωυσής Χαΐμης (1864-1929) και μητέρα του η Φανή Γιασουλά (†1951), Κερκυραία, απόγονος εμπορικής οικογένειας από τα Ιωάννινα. Ο Τζούλιο ήταν το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας, που είχε άλλα δυο, τον Αιμίλιο, και τη Ραχήλ.
Το οικογενειακό περιβάλλον του Καΐμη, από το οποίο επηρεάστηκε σημαντικά, ήταν άνετο από οικονομική άποψη και με πολλά πνευματικά ερεθίσματα. Ο πατέρας του Μωυσής Χαΐμης, όπου χρημάτισε στην Κέρκυρα πρόεδρος και σύμβουλος της Ισραηλιτικής Κοινότητας, είχε συναναστροφή με σπουδαίους ανθρώπoυς των γραμμάτων (όπως ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης, Λορέντζος Μαβίλης, Αλέξανδρος Πάλλης, Βλάσης Γαβριηλίδης, Ανδρέας Καρκαβίτσας και Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης). Εξέδιδε στην Κέρκυρα το μηνιαίο περιοδικό «Ο Ισραηλίτης Χρονογράφος» και αργότερα στη Αθήνα, έπειτα από την εγκατάσταση της οικογένειας στην πρωτεύουσα (το 1906),

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Εβραίοι ή Ισραηλίτες ονομάζονται τα μέλη του εβραϊκού λαού, επίσης γνωστού ως Ιουδαϊκό έθνος ή γιοι του Ισραήλ, μιας εθνικοθρησκευτικής ομάδας που κατάγεται από τους αρχαίους Ισραηλίτες και τα μέλη της οποίας ασκούν κατά παράδοση τον Ιουδαϊσμό. Η Βίβλος, η οποία γράφτηκε από Εβραίους, καταγράφει κατά κύριο λόγο την εθνική και θρησκευτική τους ιστορία. Ρωμανιώτες¨Οι ελληνόφωνοι «Γραικοί» Εβραίοι, οι οποίοι διατηρούσαν το βυζαντινό τυπικό, εγκαταστάθηκαν στην Κέρκυρα τον 12ο αι. μ.Χ. Λόγω της μακράς ενετικής κατοχής του νησιού (1386-1797) και της διεύρυνσης της ιταλόφωνης κοινότητας με την άφιξη των υπόλοιπων Εβραίων, επιβλήθηκε στην Κέρκυρα ως μητρική γλώσσα η ιταλική. Παρόλα αυτά, η Ελληνική Συναγωγή (η αρχαιότερη του νησιού) διακρίνετο, μέχρι και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, από την Απουλιανή ή την Απουλιανή-Ισπανική.  Ανεξάρτητα όμως από τις διαφορές που υπήρχαν ανάμεσα στις εβραϊκές κοινότητες, αλλά και ανάμεσα σε αυτές και τη χριστιανική κοινότητα, η παρουσία τους στην Κέρκυρα  προίκισε το νησί με έναν θρησκευτικό και πολιτισμικό πλουραλισμό, βασικός υποστηρικτής του οποίου ήταν ο Μωυσής Χαΐμης.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

το περιοδικό χαρακτηριστικό αυτών των δύο εντύπων είναι ότι τα θέματά τους δεν ήταν αποκλειστικά εβραϊκά–σιωνιστικά.  Η Ισραηλιτική Επιθεώρησις φέρει ως υπότιτλο: «Μηνιαία Κοινωνική Φιλολογική Ειδησεολογική», ενώ οι συνεργάτες του περιοδικού δεν ήταν μόνο Εβραίοι, αλλά και χριστιανοί (ορθόδοξοι και καθολικοί). Και στα δύο, ο Μωυσής Χαΐμης πραγματευόταν συχνά θέματα που αφορούσαν στους διαχρονικούς δεσμούς του ελληνικού και του εβραϊκού στοιχείου,  ένα ζήτημα που, όπως θα δούμε, απασχόλησε τον πρωτότοκο γιο του σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Υπήρξε ένθερμος δημοτικιστής, από τους πρώτους στην Κέρκυρα. Μεταξύ πολλών άλλων, όπως πιο πάνω αναφέραμε, γνωρίστηκε και με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη (1851-1911), μια παρουσία που θα επηρεάσει βαθιά τον μικρό τότε Τζούλιο. Την περίοδο εκείνη, από το 1909-1913, ο Μωυσής Χαΐμης δίδασκε ιταλικά στην Ανωτάτη Εμπορική Σχολή, ενώ παράλληλα συνεργαζόταν με πολλές ξένες εφημερίδες και περιοδικά ως πολιτικός ανταποκριτής –μεταξύ άλλων: La Tribuna και Epoca της Ρώμης, Il Secolo του Μιλάνου, L’ Ora του Παλέρμο, Il Piccolo και Il Piccolo della Sera της Τεργέστης, Les Archives Israélites και L’ Univers Israélite του Παρισιού, L’ Aurore της Κωνσταντινούπολης, The Jewish Chronicle του Λονδίνου και La Bourse Égyptienne του Καΐρου.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1]Ισραηλιτική Επιθεώρησις (1912-1916), Βασικό

[1] ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΤΟ ΖΩΓΡΑΦΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑЇΜΗ (1897-1982) ∆Ι∆ΑΚΤΟΡΙΚΗ ∆ΙΑΤΡΙΒΗ

Στην Κορακιάνα. <Οι Δημοτικιστές> Από αριστερά  όρθιοι* Κων.Θεοτόκης, Σ.Δεσύλλας,Λορ.Μαβιλης,Α.Κεφαλληνος .Καθιστοί από αριστερά * Μαρτζούκος, Η.Σταύρος, Ειρ.Δενδρινού, Αλεξ.Πάλλης, Μωυσής Χα΄ί΄μης.

 

Ως ακραιφνής δημοτικιστής συνεργαζόταν με το περιοδικό Ο Νουμάς, ενώ ενδέχεται να είχε εμπλοκή και στα Ευαγγελικά,[1] τα αιματηρά επεισόδια της Αθήνας (1901) με αφορμή την απόδοση των Ευαγγελίων στη δημοτική γλώσσα από τον Αλ. Πάλλη. Πολιτικά, ο Μωυσής Χαΐμης είχε συνταχθεί με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ξεκόβοντας από τη συντηρητική παράδοση των ομοθρήσκων του αστών. Στο περιοδικό «Χρονικά» ο Σιακκή Ιωσήφ δημοσίευσε «Φιλολογικός καυγάς δύο Κερκυραίων Εβραίων ¨του Λ. Βελέλη και  Μ. Χαΐμη».[2]

Πρώτος πνευματικός δάσκαλος του Τζούλιο Καΐμη υπήρξε ο πατέρας του, τον οποίο ο ίδιος θεωρούσε ως «αξεπέραστο» και «αλησμόνητο»: «Δάσκαλος στην υψηλή περιέργεια για τον κόσμο, δάσκαλος στον ίσιο δρόμο για πνευματικά και ψυχικά ζητήματα».
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1]  «Ευαγγελικά», ή Ευαγγελιακά, έχουν καταγραφεί τα αιματηρά επεισόδια που έλαβαν χώρα στην Αθήνα στις 8 Νοεμβρίου του 1901 με αφορμή τη δημοσίευση από την εφημερίδα Ακρόπολις των Ευαγγελίων μεταφρασμένων (στην πραγματικότητα μεταγλωττισμένων ή, αλλιώς, παραφρασμένων, κατά την τρέχουσα τότε άποψη) στη δημοτική γλώσσα από τον Αλέξανδρο Πάλλη στις 9 Σεπτεμβρίου 1901.

 
[2] Κοίτα σημ. 2. Ο καυγάς αφορούσε τη χρήση της Δημοτικής γλώσσας

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Γίνεται έτσι κατανοητό γιατί φύλαγε τα περιοδικά που εξέδιδε ο πατέρας του στην Κέρκυρα και στην Αθήνα σαν «ιερά κειμήλια».[1]

Να σημειώσουμε ότι στην Κέρκυρα, στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού, υπάρχει μια «παράδοση» ενασχόλησης με τη σανσκριτική φιλολογία. Ο Κων/νος Θεοτόκης, ο οποίος ανήκε στο ευρύτερο περιβάλλον της οικογένειας του Καΐμη, ξεκινάει να μεταφράζει από τα σανσκριτικά  το 1896. Η πνευματική κληρονομιά του πατέρα του ανιχνεύεται βαθύτερα σε δύο σημεία: στην αναζήτηση των δεσμών του ελληνικού και του εβραϊκού στοιχείου και στον τρόπο που ο Καΐμης αντιλαμβάνεται τη δημοτική γλώσσα. Υπογραμμίζει ότι ο πατέρας του ήταν από τους πρώτους διανοουμένους δημοτικιστές στην Κέρκυρα. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο νεαρός Τζούλιο δεν αργεί να εκδηλώσει το ενδιαφέρον του για την καλλιέργεια του πνεύματος.

 Ο Τζούλιο Καΐμης δεν υπήρξε κοσμικός τύπος είτε ως καλλιτέχνης είτε ως λόγιος.

Γίνεται έτσι κατανοητό γιατί φύλαγε τα περιοδικά που εξέδιδε ο πατέρας του στην Κέρκυρα και στην Αθήνα σαν «ιερά κειμήλια».[1]

Να σημειώσουμε ότι στην Κέρκυρα, στα τέλη του 19ου αι. και στις αρχές του 20ού, υπάρχει μια «παράδοση» ενασχόλησης με τη σανσκριτική φιλολογία. Ο Κων/νος Θεοτόκης, ο οποίος ανήκε στο ευρύτερο περιβάλλον της οικογένειας του Καΐμη, ξεκινάει να μεταφράζει από τα σανσκριτικά  το 1896. Η πνευματική κληρονομιά του πατέρα του ανιχνεύεται βαθύτερα σε δύο σημεία: στην αναζήτηση των δεσμών του ελληνικού και του εβραϊκού στοιχείου και στον τρόπο που ο Καΐμης αντιλαμβάνεται τη δημοτική γλώσσα. Υπογραμμίζει ότι ο πατέρας του ήταν από τους πρώτους διανοουμένους δημοτικιστές στην Κέρκυρα. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο νεαρός Τζούλιο δεν αργεί να εκδηλώσει το ενδιαφέρον του για την καλλιέργεια του πνεύματος.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1] Κοίτα σημ. 2.

 

 Εβραίος της Κέρκυρας με μητρική την Ιταλική, ενεργός στις Δελφικές Εορτές του Σικελιανού,

Ο Τζούλιο Καΐμης στους Δελφούς κατά την διάρκεια των Δελφικών Εορτών.

 με δυναμικό παρών στο Άσυλο Τέχνης του Βέλμου, περιπλανώμενος στοχαστής στην Παλαιστίνη, μοναχικός μελετητής της τέχνης του Καραγκιόζη (όταν δεν υπήρχε βιβλιογραφία). Αδιάφορος για τα πρακτικά ζητήματα της ζωής, ένας μαιτρ της αυτοεγκατάλειψης που γυρνούσε με μια τσάντα έμβλημα, σκισμένη και στερεωμένη με πινέζες, που δεν και την οποία δεν αποχωριζότανε ποτέ , σχεδόν κουφός από νεαρή ηλικία, αντάλλαζε πίνακες για ένα πιάτο φαγητό. Ήταν μια μορφή του ’30 μέσα στη γενιά του ’30, δυσεξιχνίαστος και μυθολογικός, είναι μόνο κάποια από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του διανοούμενου Τζούλιο Καϊμη. Τη δεκαετία του 1920 ταξιδεύει στη Ρώμη και διαδέχεται τον πατέρα του στην εφημερίδα La Tribuna. Την ίδια εποχή μέσω του Αγγέλου Σικελιανού γνωρίζει τον Νίκο Καζαντζάκη, ενώ ξεκινά η μακρόχρονη φιλία του με τον Φώτη Κόντογλου. Ο πατέρας του τον παρατηρούσε πώς αυτά πού έκανε δεν ήταν της τάξεώς τους, ούτε της ηλικίας του κι εκείνος απαντούσε με την αναίδεια της σιγουριάς, της πίστης για κάτι πού τον ευχαριστούσε και το αναγνώριζε ως σπουδαίο.[1]

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 [1] Σπύρου Κουτρουλή * Ο νεοελληνιστής ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑΙΜΗ* http://koutroulis-spyros.blogspot.com/2010/02/blog-post_2387.html44

 

Πολύμορφος στις αναζητήσεις του ξεχώριζε ως προσωπικότητα.

 

    O Καΐμης αγαπούσε με πάθος τις εικαστικές τέχνες, που είχε - άλλωστε – σπουδάσει στην Σχολή Καλών Τεχνών στο Πολυτεχνείο της Αθήνας. Φιλοτέχνησε πολλούς ζωγραφικούς πίνακες που χάριζε στους φίλους του και σπάνια πουλούσε. Ήταν εκτός από ζωγράφος, λαογράφος, συγγραφέας και μελετούσε μέχρι το τέλος της ζωής του την ελληνική αλλά και την εβραϊκή παράδοση. Μοναχικός τύπος και λιτός μετήλθε στον 20ό αιώνα αφήνοντας ένα ευρέος φάσματος έργο που αξιολογήθηκε ελάχιστα. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα, επίσης, με τη Βίβλο, το Ταλμούδ και την Καμπάλα[1] στην προσπάθειά του να βρει κοινά σημεία, μεταξύ του ελληνισμού και του εβραϊσμού. Όπως ο ίδιος έγραφε: "Η ιουδαϊκή γραφή σώθηκε, παραδόξως, από τους Έλληνες και όχι από τους Εβραίους. Καθώς οι Έλληνες βρήκαν την Πεντάτευχο, αυτό που είχανε χάσει: τη γραφή - το συμβολισμό δηλαδή της σκέψης και των μορφών. Ενώ οι Εβραίοι, βλέποντας τους 'Ελληνες πανθεϊστές να λατρεύουν την Πεντάτευχο, άρχισαν να την ερμηνεύουν και αυτοί στην ελληνική γλώσσα, γι' αυτό και η εβραϊκή γραφή λησμονήθηκε".

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Καμπαλά, Καμπάλα ή Καββάλα (κυριολεκτικά «παραλαβή/παράδοση», μεταγραφή: Cabala, Qabbālâ) ονομάζεται η απόκρυφη παράδοση των Εβραίων. Διαδόθηκε και στο ευρύτερο κοινό από τον φιλόσοφο και ουμανιστή Τζοβάννι Πίκο ντελλά Μιράντολα τον 15ο αιώνα. Η Καμπάλα έχει ρίζες στην Τορά της Εβραϊκής Βίβλου και στο Ταλμούδ, και περιλαμβάνει στοιχεία προφορικών παραδόσεων πολλών αιώνων, μεταξύ των οποίων και γνωστικισμού, νεοπλατωνισμού και Χριστιανισμού.

Ο Τέρπος Πηλείδης έγραφε ( Ελεύθερος Κόσμος, 9.3.1980): "Τον είδα, τυχαία, στο δρόμο, χαμένον μέσα στο ανώνυμο πλήθος, να περιφέρει το μειλίχιο βλέμμα του, πάνω από την τύρβη του αθηναϊκού δρόμου, αυτόν τον παράξενο, τον αλλόκοσμο θα έλεγα, Ιούλιο Καΐμη... Ποιοί άραγε και πόσοι τον ξέρουν; Σε πόσους λέει κάτι το όνομά του; Και όμως, είναι από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις των γραμμάτων μας. Με απέραντες γνώσεις (ξέρει δώδεκα γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης και της σανσκριτικής!).

 

Ο Τζούλιο Καΐμης και ο Καραγκιόζης

   Η μεγάλη προσφορά του: Ο ελληνικός Καραγκιόζης.  

 Η πρώτη του επαφή με τον Καραγκιόζη ανάγεται στην παιδική του ηλικία, στην Κέρκυρα: «Θυμάμαι κάποιες κωμωδίες του Καραγκιόζη, που είδα να παίζονται, όταν ήμουν παιδί στο όμορφο νησί όπου γεννήθηκα, και οι οποίες μου άφησαν μια ανάμνηση γεμάτη γοητεία, φαντασία και χαρά».

 Όλη η ζωή του Καΐμη αφιερώθηκε στη μελέτη και παρουσίαση του ελληνικού Καραγκιόζη δεδομένου ότι πάντα θεωρούσε ότι το θέατρο σκιών είναι συνέχεια της αρχαίας τραγικής παράδοσης με το σατιρικό και ηρωολατρικό χαρακτήρα που εκφράζει. Το πρώτο του σχετικό βιβλίο εκδόθηκε το 1935 γαλλικά, στην Αθήνα, με τίτλο "Karaghiozis ou la comédie grecque dans l' âme du thêatre des ombres". (Έκδοση «Hellinikes Technes". Η ίδια μελέτη εκδόθηκε το 1990, στα ελληνικά με μετάφραση των Κώστα Μέκκα - Τάκη Νήλια από τις εκδόσεις Γαβριηλί - δη). Ακολούθησε, το 1937, το μικρό σε έκταση βιβλίο του Η ιστορία και η τέχνη του Καραγκιόζη (Τυπογραφείο του «Κύκλου»). Για να γράψει αυτά τα βιβλία ο Καΐμης ξεκίνησε από το μηδέν δεδομένου ότι δεν υπήρχε βιβλιογραφία. Στο βιβλίο του παρουσιάζει επίσης 66 καραγκιοζοπαίχτες που έπαιξαν από το 1860 μέχρι το 1935. . Έτσι, με τη μέθοδο της συνέντευξης -ασυνήθιστης ίσως την εποχή εκείνη- αντλεί χρήσιμες πληροφορίες για τη ζωή τους, για τις ασχολίες τους, για την άποψη που είχαν γι' αυτό το παρεξηγημένο θέατρό τους. Αν και αγράμματοι οι περισσότεροι, μπόρεσαν με τον αυθορμητισμό τους, το ταλέντο τους και την ευαισθησία τους, να δημιουργήσουν ένα πραγματικό λαϊκό Ελληνικό θέατρο. Τα βιβλία του Καΐμη κοσμήθησαν με ξυλογραφίες και ζωγραφιές του Αθαν. Δεδούσαρου και του Ολλανδού Κλάους Φρισλάντερ. Ο Καΐμης, στη σύγχρονη εποχή, θεωρείται ο πρώτος που μελέτησε, μίλησε, ανέλυσε και παρουσίασε τον Καραγκιόζη, την ιστορία και τους ανθρώπους του, στα πλαίσια της λαϊκής παράδοσης. Η άποψή του ήταν ότι: "Από τότε που το ελληνικό κράτος ανασυστάθηκε, στα πρώτα μισά του περασμένου αιώνα, μια πλούσια άνθηση από τα ποικίλα στοιχεία, ειδύλλια, σάτιρες, βουκολικά τραγούδια κ.ά., έδωσαν τη γέννηση στο λαϊκό θέατρο. Και, πράγμα παράξενο, η παράδοση αυτή, που διατηρήθηκε στο πνεύμα και στην ψυχή του λαού, συγχωνεύτηκε και μορφοποιήθηκε σε μια θαυμαστή ενότητα, πάνω στη σκηνή του θεάτρου σκιών του Καραγκιόζη".

Το 1935 δημοσιεύτηκε από τις "Ελληνικές Τέχνες" η μελέτη του Καΐμη για τον Καραγκιόζη -γραμμένη στα γαλλικά ως συνήθιζε να γράφει η τότε ελίτ- η οποία αποτελεί το βασικότερο ερευνητικό του εγχείρημα. Ερευνά την καταγωγή του θεάτρου σκιών και την εξέλιξη του και συνομιλεί με τους δασκάλους αυτής της τέχνης. Ο Ηλίας Πετρόπουλος αναφέρει στο βιβλίο του "Υπόκοσμος και Καραγκιόζης" ότι ο Καΐμης ήταν ο μελετητής που έγραψε για τον Καραγκιόζη τα πιο όμορφα πράγματα. Η πίστη του Καΐμη για αυτήν του τη μελέτη, τον οδήγησε σε επιτόπια λαογραφική έρευνα, μέσω της οποίας συγκέντρωσε και επεξεργάστηκε πρωτογενές υλικό, περιπλανώμενος σε χωριά της 

Αττικής και της Πελοποννήσου. Ήρθε σε επαφή με καραγκιοζοπαίχτες, κατέγραψε μαρτυρίες, συνέλεξε πληροφορίες για τη ζωή τους, κατανοώντας έτσι τον τρόπο που χρησιμοποιούν τη σάτιρα για να διακωμωδήσουν την πραγματικότητα της εποχής τους .Έτσι, ο Καΐμης μπορεί να θεωρηθεί ως ο πρώτος Έλληνας μελετητής που ασχολήθηκε συστηματικά με την ιστορία και την εξέλιξη του ελληνικού θεάτρου σκιών, συλλαμβάνοντας το ως ένα πολύπλευρο πολιτιστικό φαινόμενο, με διαστάσεις ιστορικές, κοινωνιολογικές και αισθητικές.[1] Αυτός ο άνθρωπος λοιπόν με το διδακτικό χιούμορ, που αγαπούσε τους ατέλειωτους περιπάτους και τις δαιδαλώδεις συζητήσεις περί τέχνης, προτείνει, στον άνθρωπο που λαμβάνει μεγάλα ερείσματα της τότε σύγχρονης ζωής , σαν παραμύθι, την οικουμενική δύναμη της λαϊκής τέχνης και την ηθική δομή του ωραίου.

Στην ελληνική σκηνή, ο Καραγκιόζης ενσαρκώνει τον ελληνικό λαό. Είναι το πλαστικό σύμβολο της καθολικής αντίθεσης, και το χαρακτήρα αυτόν τον διατηρεί πάντοτε και σε ηρωικά επεισόδια και σε κωμωδίες. Ο Καραγκιόζης δεν είναι μόνο ο αντίθετος τύπος απ’ τον συμπαίκτη του, όσον αφορά τον χαρακτήρα του. Είναι ακόμα σε διαρκή αντίθεση με τον ίδιο του τον εαυτό.

 

Το εικαστικό του έργο

Ο Καΐμης είχε σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών και φιλοτέχνησε πολλούς ζωγραφικούς πίνακες που χάριζε στους φίλους του και σπάνια πουλούσε. Χρησιμοποιούσε, λόγω έλλειψης μέσων, ευτελή εικαστικά υλικά, ζωγράφιζε σε καφενεία, ταβέρνες. Τα  λιγοστά του λάδια - ακουαρέλες, εβδομήντα έργα συνολικά, εκτέθηκαν, το 1995, στο  εβραϊκό Μουσείο της Νέας Υόρκης. Κυκλοφόρησε τότε ένα λεύκωμα, που έκανε γνωστό τον ζωγράφο στο εξωτερικό ενώ - αντίθετα - στην Ελλάδα παραμένει σχεδόν άγνωστος! Σύμφωνα με τη διατύπωση του Τσαρούχη, ήταν «υπεράνω ψόγου ή επαίνου», θυμίζοντας αυτό που ο Καΐμης είχε πει για τον αγαπημένο του ήρωα, τον Καραγκιόζη: ότι είναι «πέρα από το καλό και το κακό». Τα τοπία που, ως επί το πλείστον, απεικονίζει ο Καΐμης είναι αυτά της Αττικής, της Κέρκυρας

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1]https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A4%CE%B6%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B9%CE%BF_%CE%9A%CE%B1%CE%90%CE%BC%CE%B7

Κερκυραϊκό τοπίο

και της Ιερουσαλήμ. Το μοτίβο που κυριαρχεί στις εικόνες του είναι οι λόφοι, σε συνδυασμό, συχνά, με το υγρό στοιχείο-κυρίως θάλασσα.[1]

Επιλογή από τους σωζόμενους πίνακες του εκθέτουμε πιο κάτω**

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Κοίτα Σημ.2

 

 

 

 

 

 

 

Στο Άγιο ‘Ορος 1927

Μαρτυρίες[1]

Δημήτρης Καλαμάρας:

-Μου έλεγε «έχω να φάω τρεις μέρες». Ο χρόνος δηλαδή, γι’ αυτόν είχε άλλο περιεχόμενο.

-Ήταν γαλήνιος πάνω από όλα . Η φύση του ήταν ασκητική.Μου μιλούσε για κάποια αγάπη που είχε. Έναν πλατωνικό δεσμό με μια Ιταλίδα. Αναφέρονταν συχνά σ’ αυτή την ιδανική περίπτωση.

Μιχάλης Κατσαρός:

-….Ο Τζούλιο μάλιστα μπόρεσε και έχτισε το σπίτι του από τις επιγραφές που σκάλιζε σε μάρμαρο στα μνήματα…. Με την ικανότητά του να αναπαράγει ζωγραφικά, με απόλυτη πιστότητα, πρόσωπα από μικρές φωτογραφίες (ταυτότητας, διαβατηρίου) αυξάνονταν το πενιχρό του εισόδημα .

Το σπίτι αυτό λεηλατήθηκε μετά τον θάνατό του με αποτέλεσμα να χαθούν αρκετοί πίνακές του[1]

Μια παραστατική περιγραφή του σπιτιού του μας δίνει η Αλίκη Ξένου-Βενάρδου: «Ένα παλιό μοναχικό σπίτι δύο δωματίων αγκαλιασμένο από ένα μικρό χορταριασμένο κήπο. Το εσωτερικό του σπιτιού μοιάζει με τον ιδιοκτήτη του, αλλά καθόλου με τα συνηθισμένα βολικά αστικά σπίτια: Τα “έπιπλα” του είναι κυρίως πνευματικής φύσεως. Το ένα δωμάτιο γεμάτο βιβλία, χειρόγραφα, ιταλικές εφημερίδες και μερικά ρούχα. Το άλλο γεμάτο έγχρωμους πίνακες ζωγραφικής και σχέδια. Ένα ατελιέ...

 

[1] Κοίτα σημ 2

 

 [1] ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑ΄Ι ΄ΜΗ: ΕΝΑΣ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΕΝΟΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΊΔΗΣ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Eργα του ίδιου του καλλιτέχνη, κρεμασμένα τα περισσότερα χωρίς κορνίζα. Μια αίσθηση πνευματικού πλούτου και υλικής ανέχειας, καλλιτεχνικής ακαταστασίας αλλά και αυτοεγκατάλειψης. Η χρωματική ευαισθησία ζεσταίνει το γυμνό τσιμέντο που παγώνει από το αγιάζι καθώς μπαίνει ακάθεκτο από ένα τεράστιο χάσμα κάτω από την πόρτα».[1]

-….Ήταν αληθινός άνθρωπος. Και δημιουργούσε παλαιού τύπου αισθήματα. Ο πατέρας του …….ήταν δημοσιογράφος σε διάφορες ιταλικές εφημερίδες . Ήταν πλουσιότατος και είχε έναν θαυμάσιο πύργο στο Θησείο, με υπηρέτες…….

-…Ο Τζούλιο ήταν ένα φρούριο για την τέχνη. ¨Όχι όπως είναι στη κοσμική ζωή. Αλλά για την τέχνη, σαν ύπαρξη, σαν αλήθεια,σαν 

 πραγματικότητα. Δεν προσπαθούσε να λύσει κανένα πρόβλημα. Ήταν μονολεκτικός ή σιωπηλός…..

Γιώργος Μανουσάκης:

-….Στην ερώτηση  του ζωγράφου Δ.Διαμαντόπουλου, αν ο Χριστός αμάρτησε, εκείνος μετά από μια σύντομη περισυλλογή απάντησε: «…..αμάρτησε γιατί δεν αμάρτησε.»……

-….¨Ήταν ψηλός, αδύνατος και μελαχρινός, αγριωπή αλλά αγαθή όψη…. Περιφέρετο ντυμένος με ένα παλιό σκούρο κουστούμι, με μια εφθαρμένη καμπαρτίνα και φόραγε πάντα γραβάτα μαύρη πλεκτή. Ζούσε μόνος του…..

Είχε πάντα μαζί του μια τσάντα με πινέζες .Μέσα εκεί φύλαγε ό,τι πολυτιμότερο είχε: χειρόγραφα, βιβλία, σχέδια, χρώματα, μολύβια, ακόμα και μερικές μικρές υδατογραφίες του ή έργα άλλων καλλιτεχνών, όπως του Κόντογλου, του Τσαρούχη και του Πικιώνη.[1]

 

[1] Κοίτα σημ.2

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑ΄Ι ΄ΜΗ: «ΕΝΑΣ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΕΝΟΣ» ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΊΔΗΣ

[1] Κοίτα σημ 2

[1] Κοίτα σημ.2

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Γιάννης Μόραλης:

-…..Ήταν  ένας άνθρωπος που δεν μπορούσες να μαντέψεις από το παρουσιαστικό του τα ενδιαφέροντα του……

Χρύσα Ρωμανού:

-…..Στον πόλεμο του ‘40, μετά από κάποια παρεξήγηση των πρώτων ημερών, λόγω ονόματος, επιστρατεύτηκε….

Σίγουρα τον βοήθησε η ιδιότητά του ως ανταποκριτή της La Tribuna, η οποία ήταν όργανο του φασιστικού κόμματος της Ιταλίας, αλλά και το γεγονός ότι δέχθηκε να αλλάξει ταυτότητα, η οποία έγραφε χριστιανός ορθόδοξος.[1]

Γιάννης Τσαρούχης:

…Από τότε άρχισε ένας διάλογος μεταξύ μας που μου έμαθε πάρα πολλά….. Ελεύθερο και ανεξάρτητο πνεύμα, δεν λογάριαζε τίποτε μπροστά στην αλήθεια.  Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς…

Νίκος Χατζηκυριάκος – Γκίκας :

-….Κάναμε συζητήσεις. ΄Ηταν παθιασμένος με ότι τον ενδιέφερε….

-….Ζούσε πολύ λιτά, φτωχικά. Κυκλοφορούσε σχεδόν ρακένδυτος. Αλλά δεν τον ένοιαζε. Ήταν πραγματικά φιλόσοφος, υπ’ αυτήν την έννοια. Ήταν σεμνός, ευγενέστατος και αξιοπρεπής. Ήταν ένας γλυκύτατος άνθρωπος μ’ ένα απροσδιόριστο μειδίαμα. Επομένως είχε όλα τα γνωρίσματα που λείπουν από εμάς τους Έλληνες……

Τον Μάρτιο 1929 ο Φώτης Κόντογλου (1896-1965) συστήνει τον Καΐμη στον χώρο των γραμμάτων. Στο περ. Ελληνικά Γράμματα, 34 στη στήλη «Για μια συνεργασία», γράφει: «...Ο Τζούλιο Καΐμη, εβραϊκής καταγωγής, είναι γιός του Μωϋσή Καΐμη που πέθανε τελευταίως, και που υπήρξε ένας άνθρωπος της σκέψης [...] Ο νέος Καΐμης συνεχίζει την πνευματική παράδοση του πατέρα του. Προικισμένος με λεπτό γούστο, με παρατηρητικότητα και διείσδυση, ιδιότητα κατ’ εξοχήν εβραϊκή [...] Χάρις στη συνεργασία του θάχωμε την ευχαρίστηση να προσφέρουμε στους αναγνώστες μας ωραία και δυσεύρετα πράγματα...». Η γνωριμία τους ανάγεται στα χρόνια του Πολυτεχνείου. Ο Κόντογλου ήταν προφανώς ήδη ένα χρόνο φοιτητής (γράφεται το 1913), όταν ο Καΐμης ξεκίνησε τις σπουδές του στο Σχολείο Καλών Τεχνών.  Η σχέση τους εξελίχθηκε σε μια δυνατή και μακροχρόνια φιλία : «Με τον Κόντογλου έχω συνδεθή με στενή φιλία και μάλιστα αδελφική με τρόπο που

μπορώ να υποδείξω όλα τα διάφορα σπίτια που άλλαξε». Ο Κόντογλου “μύησε” τον Καΐμη στην κοινωνία του Άθω[1]

 [1] Κοίτα σημ.2

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ο άνθρωπος

Από νεαρή ηλικία παρουσιάζει προβλήματα ακοής τα οποία μετά τον πόλεμο εξελίσσονται σε κώφωση. Εξαιτίας της πάθησής του απομονώνεται από τους φίλους του και τον υπόλοιπο κόσμο .  Ο home perdu,( χαμένος άνθρωπος) όπως περιπαικτικά τον φώναζαν οι φίλοι του από τον Πειραιά, ζωγράφιζε μέχρι το τέλος της ζωής του, χωρίς ποτέ ωστόσο να κατορθώσει να εκθέσει τα έργα του. «Ήταν πολύ αγαπητός κι ευγενέστατος, ποτέ δεν ζητούσε κάτι για τον εαυτό του. Ήταν ένας άνθρωπος με μεγάλη ευαισθησία και με ποιότητα στη σκέψη του. Μιλούσε πολύ για τον Κόντογλου τον Φώτη. Κοντινοί του άνθρωποι ήταν ο Πικιώνης κι ο Τσαρούχης. Δεν άκουγε καλά, δεν μίλαγε πολύ κι όταν μιλούσε, μιλούσε σιγά, δεν τόνιζε καλά κι έκοβε τις φράσεις του».[1]

 Ο Τζούλιο το 1934 περιπλανήθηκε πεζός στην Παλαιστίνη και στην Αίγυπτο. Τις εντυπώσεις του από αυτή τη μοναχική περιπλάνηση 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Με αυτά τα λόγια συστήνει τον  Καΐμη ο Γιάννης Μοραληςς στον κατάλογο της έκθεσης Αυτοπροσωπογραφία ενός άλλου Τζούλιος Καΐμης

έγραψε σε άρθρα του. Ο Καΐμης δημοσίευσε άρθρα και μελετήματα πάνω στα θέματα των άμεσων ενδιαφερόντων του στα περιοδικά Ελληνικά Γράμματα, Νέα Εστία, η Νεολαία κ.λπ.  Το 1978 (αρ. 8) δημοσιεύτηκε, άρθρο του με θέμα: "Φίλων: Ιουδαίος ελληνιστής".

Από όσα εκτέθηκαν μέχρι τώρα, δημιουργείται ένα ερώτημα–κενό. Σε κανένα σημείο της βιογραφίας του Καΐμη δεν αναφέρονται οι σχέσεις με τους ομοθρήσκους του και την Εβραϊκή κοινότητα. Οι ελάχιστες μαρτυρίες που έχουμε είναι έμμεσες και αποσπασματικές. Από τη ζωή του Καΐμη γίνεται αντιληπτό ότι δεν τόνιζε την εβραϊκότητά του. Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για το έργο του, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται μόνιμα ο λόγος περί ιουδαϊσμού και η σχέση του με την ελληνική παράδοση και τον χριστιανισμό.[1]

Μελέτες του σε βιβλία, εκτός από τα δύο που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι: Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα (1934 και β ́ έκδοση με πρόλογο Άρη Κωνσταντινίδη - 1997), Βιβλικές Ιστορίες - Συντεταγμένα κατά παράδοσιν (1954), Ελληνικά Τοπία (1973, και β ́ έκδοση 1993), Παραδόσεις (2η έκδοση με αρχεία σχέδια των Φ. Κόντογλου, Γ. Γιάλτα, Γ. Παπαδέλλη, Σπ. Βασιλείου, Μ. Κοφινά και Καΐμη - 1975), Μύθοι (1979), Συναντήσεις (με τους Φ. Κόντογλου, Γιαννούλη Χαλεπά, Ν. Χατζηκυριάκο - Γκίκα - 1992). Επίσης έχει μεταφράσει, κυρίως από τα ιταλικά, διάφορα κείμενα δημοσιευμένα σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής του. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές από τις μεταφράσεις του είναι φροντισμένες γλωσσικά ή εικονογραφημένες από τους Φ. Κόντογλου και Φοίβο Δέλφη.

Στο  κείμενο του –«Το νησί του Οδυσσέα»–, τα φυσικά στοιχεία και τα αρχαία μνημεία–ερείπια πλάθουν τον μύθο της ελληνικής γης, ο οποίος συμπλέκεται με την ιστορία του τόπου, αλλά και την προσωπική ιστορία του Καΐμη. Είναι μια από τις ελάχιστες φορές που συναντάμε αυτοβιογραφικά στοιχεία, έστω και έμμεσα, σε δικό του κείμενο. Ανακαλεί μνήμες από την παιδική του ηλικία στην Κέρκυρα. Δεν περνά, ωστόσο, απαρατήρητο το γεγονός της απουσίας οποιασδήποτε μνείας που παραπέμπει στην εβραϊκή καταγωγή του. Όπως αναφέραμε γεννημένος δίπλα στην κερκυραϊκή συναγωγή «Γκρέκα», με πατέρα επιφανή εβραιολόγο της εποχής, δεν μνημονεύει τίποτα για τη ζωή της εβραϊκής κοινότητας, η ύπαρξη της οποίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη –τουλάχιστον μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο– με τη συναγωγή.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Κοίτα σημ.2

 

Αντίθετα αναφέρει χριστιανικά ήθη και έθιμα, όπως η λιτανεία του Αγίου Σπυρίδωνα, του πολιούχου του νησιού.

Καλλιτεχνικά, ο πρώτος δάσκαλός του υπήρξε ο Σπύρος Βικάτος[1]. Η άποψη του δασκάλου του για τις πρώτες σχεδιαστικές του προσπάθειες είχε καταλυτική επίδραση στο ξεκίνημά του: «Τον καθηγητή Βικάτο τον πρωτογνώρισα όταν ήμουν παιδί, στο σπίτι μου, όταν ένας Κερκυραίος οικογενειακός φίλος μου μας τον έφερε επίτηδες για να κρίνει τα πρώτα μου σχέδια».

Χωρίς περιστροφές: ο Τζ. Καΐμης αποσιωπήθηκε διότι ο στοχασμός του δεν εξυπηρετούσε κανενός τις πολιτισμικές σκοπιμότητες του μεσοπολέμου. Το άγχος του μπροστά στον καλπάζοντα τεχνολογικό νεοτερισμό της κοινωνίας και της τέχνης, τον σκιαγραφεί στα μάτια των μοντέρνων του καιρού του ως ένα ηθογράφο που έρχεται από τα παλιά. Ο λαϊκός τρόπος που προσλαμβάνει τα νέα κύματα, τον καθιστούν ανενεργό στις  βλέψεις των Ελλήνων καλλιτεχνών της εποχής του. Τέλος, ο μυστικισμός και ο αυθόρμητος απομονωτισμός του τον θέτουν εκτός, τόσο από τις επιδιώξεις μιας δογματικής αριστεράς όσο και από την κλειστοφοβική αγκάλη της ισχνής μεταπολεμικά εβραϊκής κοινότητας. Ο Καΐμη επικρίνει τον ορθολογισμό , τον μηχανικό πολιτισμό ως στοιχεία «μιας τραγικής αλήθειας της ανθρώπινης παρακμής από την νευρική αναζήτηση του ολοένα τελειότερου, πού καταλήγει να σκοτώνει το απλό»[2]

Ο ίδιος γράφει «: «Αναγνωρίζουμε πώς στις σημερινές συνθήκες είναι αστείο να θέλουμε να τα βγάλουμε πέρα με το σύγχρονο τέρας. Δεν μπορούμε με τα αδύνατα χέρια μας να γκρεμίσουμε όλες τις σημερινές μεγαλουπόλεις, αυτά τα μιάσματα της ακαλαισθησίας. Μα ένα επιτακτικό καθήκον μας επιβάλλει να φανερώνουμε και να 
εκτιμούμε αυτό πού, παρ' όλη τη σημερινή κακοδαιμονία, κρατιέται αγνό στη ζωή μας, δηλαδή, τη σχέση του αγνού ανθρώπου με τη φύση και πού άφορα τις λίγες ψυχές, πού βρίσκονται μέσα στο χάος του μοντερνισμού. Η φωνή αυτών των ψυχών αντιλαλεί σε τούτο το βιβλίο. Αφήνουμε την εξέλιξη του χρόνου να μεταμορφώσει τα τραγικά πράγματα της ανθρωπότητας, ως που να φθάσει στο αγνό και στο απλό. Αφήνουμε τούς αρχιτέκτονες με την ατομική τους αντίληψη να εξυπηρετούνε το κοινωνικό κακό. Εδώ εμείς δεν κάνουμε άλλο παρά να δείξουμε το θαύμα αυτό της απλότητας, την πρωτόγονη επαφή τής

φύσης και του ανθρώπου». . Συγκρίνει όμως την πατρική του γη, την Κέρκυρα, με την μεγαλούπολη - δηλαδή την Αθήνα της εποχής του- και γράφει: «Φεύγοντας παιδί ακόμα απ' εκεί, έπεσα στη νεκρική ερημιά μιας μεγαλουπόλεως, κι αντίκρισα στα περίχωρά της το απονεκρωμένο σαν πτώμα χώμα της, αισθάνθηκα ευθύς, με κάποια ανέκφραστη απογοήτευση, κάτι που μου έλεγε ότι πέρα από την Κέρκυρα δεν υπάρχει βλάστηση και ζωή».
Ο Καίμη είναι ιδιαίτερα επικριτικός προς τον σύγχρονο «διανοούμενο», πού εκτός εξαιρέσεων «είναι κυριολεκτικά διεφθαρμένος, έχασε την ευγένεια της ανθρώπινης ψυχής. Κλέβει τις αξίες του λαού, τις παραμορφώνει και τις λέει "νέα τέχνη”, ανταποδίδει το καλό με το κακό. Δηλαδή μαθαίνει στο λαό να μηχανοποιεί το πνεύμα, του μαθαίνει τη μόδα, πούναι η χειρότερη αδυναμία της ανθρωπότητας, και την κρύβει πίσω από κολακευτικές λέξεις, όπως ομορφιά, υγιεινή, "κομφόρ”»[1]. Ο Καΐμη επικρίνει τον νεώτερο πολιτισμό διότι «όλοι γινήκαμε αριθμοί μέσα στους αριθμούς», αλλά και τον Ρωμιό διότι στραβώθηκε και δεν βλέπει την «συμμετρία της ελληνικής φύσης και τα χαρίσματατουλαού»[2]

Γιάννης Τσαρούχης για τον Καΐμη .»Ήταν τόσο ανεξάρτητος. Είχε ξεπεράσει τόσο τις ανθρώπινες ανάγκες, που το να τον βοηθήσεις ήταν σαν να τον προσβάλλεις. Ήταν υπεράνω του ψόγου και του επαίνου.»

¨Ένας άνθρωπος, συνειδητά αδιάφθορος,  όπου η μοναχικότητα, η αγάπη για τη γνώση, η αυθεντικότητα του έργου του, ήταν αυτά που τον χαρακτήριζαν  . Καλοαναθρεμμένος σαν παιδί , νέος με ανησυχίες και αναζητήσεις, εγκαταλείπεται συχνά από την καθημερινότητα της ζωής. Εκεί που απευθύνεται είναι σε συνάδελφους, αποζητά φιλίες, δεν του δίνονται! Μπορώ να υποστηρίξω ότι με όσους συναναστράφηκε ήταν απλά γνωστοί του ,μα όχι φίλοι του .Άνθρωποι που τον λυπόνταν μεγάλοι καλλιτέχνες, που ταυτόχρονα τον σνομπάριζαν γιατί υπήρχε και ο ανταγωνισμός.  Έμεινε μόνος γιατί είχε την πολυτέλεια να επιλέξει ανάμεσα στη μοναξιά και στην κοινωνική κατάσταση που επικρατούσε δίπλα του. Επέλεξε τη μοναξιά, βοηθούμενος, όπως ήδη αναφέραμε, και από την κωφότητά του. Είχε πιστεύω και αυτά τα στήριξε μέχρι το τέλος της ζωής του. Ρακένδυτος κυκλοφορούσε, δεν προσπάθησε να το διορθώσει, φτωχός ήταν, ζωγράφισε σε παλιόχαρτα που εύρισκε, χάριζε

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] Καθηγητής στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας

[2] Κοίτα σημ.6

 

τους πίνακές του. Είναι πιο ζωντανή η μοναξιά από ένα ζωντανό κόσμο ουσιαστικά πεθαμένο. Έτσι οι μελέτες του αφορούσαν το παρελθόν, την καταγωγή του, την Ανατολή, τον έρωτά του προς τον Καραγκιόζη. Στο θέατρο των σκιών  έβλεπε τον Αριστοφάνη αλλά και τον  τραγικό Ευριπίδη. Η ελληνικότητα για τον Καΐμη δεν σημαίνει ταύτιση με το παρελθόν ούτε συμπίπτει με τα γεωγραφικά σύνορα της Ελλάδας. Συνδέεται με το ελληνικό πνεύμα, με τις διαχρονικές αξίες του ελληνικού πολιτισμού. Αντιλαμβάνεται τον ελληνικό πολιτισμό ως πολιτισμική μήτρα, που εγγυάται την ιστορική συνέχεια του ελληνισμού –τη σχέση με το παρελθόν και τη συνέχεια στο μέλλον. Οι πανανθρώπινες αξίες του συνιστούν μια αρχετυπική μορφή έκφρασης, και ως τέτοια λαμβάνει οικουμενικό χαρακτήρα. Το ελληνικό πνεύμα, ως παγκόσμιο κληροδότημα, αίρει τους τοπικούς και φυλετικούς προσδιορισμούς: η καθολικότητα του τοπικού συναντά την καθολικότητα του οικουμενικού.[1] Προσπαθούσε να ερμηνεύσει τις δράσεις του Καραγκιόζη μέσα από την εποχή του. Δεν ήθελε να έχει το ρόλο του Καραγκιόζη αλλά το ρόλο ενός ντελάλη που θα διαφήμιζε τις αρχές του Θεάτρου σκιών για να αναγεννηθεί το Ελληνικό θέατρο. Ο ήρωας θα πρέπει να ήταν κομμάτι του λαού με τις γκάφες του και τις επιτυχίες του. Με αυτές τις σκέψεις του θεωρήθηκε από πολλούς αναρχικός. Είχε αρχές μέσα του ο Τζούλιο Καΐμη τις οποίες δεν δίσταζε να τις εκθέτει αδιαφορώντας για το εφήμερο. Έμεινε στο περιθώριο. Εκεί ήθελε να είναι, στην εποχή  του και εκεί έμεινε πιστός. Πέθανε τις 31/1/1983. Ο Καΐμη βρέθηκε νεκρός στο δρόμο ίσως από το κρύο ή από την πείνα ή από τη μοναξιά [2]Σεβασμός στην μνήμη του!!

 

[1] Κοίτα σημ.2

[2] Κοίτα σημ.2

                                                                 

Εργογραφία

(1934) Το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα. Με τον Klaus Vrieslander. Αθήνα. Επανέκδοση: Ακρίτας, Αθήνα 1997. (Πρόλογος: Άρης Κωνσταντινίδης. Επιμέλεια: Μισέλ Φάις). 

(1935) (στα γαλλικά) Karaghiozi: ou, La comédie grecque dans l΄âme du théâtre d΄ombres. Με 42 γκραβούρες του Klaus Vrieslander. Αθήνα: Ελληνικές Τέχνες.Νέα έκδοση στα ελληνικά: Γαβριηλίδης, Αθήνα 1990 (1937) (pdf) Η ιστορία και η τέχνη του Καραγκιόζη. Αθήνα: Τυπογραφείο του “Κύκλου”. Ανακτήθηκε στις 19.03.2017.

(1948) Βασικές θεωρίες γύρω από τις αρχές της τέχνης, εμπνευσμένες από δέκα σονέτα του Μιχαήλ Αγγέλου. Αθήνα.

(1954) Βιβλικές ιστορίες. Αθήνα: Εργαστήριο Γραφικών Τεχνών Στέφανου Ταρουσόπουλου

(1973) Ελληνικά τοπία. Εικονογράφηση: Τζ. Καΐμη, Γιάννης Τσαρούχης, Γιώργος Γλιάτας, Κλέαρχος Λουκόπουλος, Γιώργος Χαρίδημος. Αθήνα: Τυπογραφείο Κώστα Κουλουφάκου. Επανέκδοση (ως Ελληνικά τοπία): Γαβριηλίδης, Αθήνα 1993.

(1975) Παραδόσεις. Εικονογράφηση: Τζ. Καΐμη, Φώτης Κόντογλου, Γιώργος Γλιάτας, Γιάννης Παπαδέλλης, Σπύρος Βασιλείου, Μ. Κοφινάς. Αθήνα. (Εμπλουτισμένη επανέκδοση των Βιβλικών ιστοριών).

(1979) Μύθοι. Αθήνα: Τυπογραφείο Κώστα Κουλουφάκου. (Με εικονογράφηση από διάφορους καλλιτέχνες).

 (2005) Γύρω στο αίσθημα του ωραίου. Εισαγωγή: Σάββας Μιχαήλ. Επίμετρο: Μισέλ   Φάις. Αθήνα 1944-46.

    

Επιλογή άρθρων του[1]:

-Η ιστορία της μάσκας/Ελληνικά Γράμματα, έτος Γ. τ.Δ,αρ.42 , 1 Μαρτίου 1929

-Ο Μπερτόλντο ο ιταλός Καραγκιόζης/ Ελληνικά Γράμματα,4 (1929) 337-340

-Ο Βιτσέντσο Τζέμιτο :Γιαννούλης Χαλεπάς της Ιταλίας/ Ελληνικά Γράμματα, 11.5.19129

- Η τέχνη στα εβρα’ι’κά χειρόγραφα ου Μεσαίωνα-επί τη βάση νέων ερευνών-/Νέα Εστία 10 91931) 1191-1194.

-Ο Ζωγράφος Στέρης /Στέρης, 18 κριτικά άρθρα γύρω από μία έκθεση, Αθήνα 1931.

-Η πεντάτευχος και η αισθητική/ Νέα Εστία, 17 (1935) 475-478.

-Γύρω από τη Βυζαντινή Εικονογραφία/Νεοελληνική Λογοτεχνία, χρόνος Α! Μάης 1938, φύλλο 6.

-Οι διαφορετικές τάσεις της νέας ζωγραφικής στην Αθήνα. Επιδράσεις απ’ το Παρίσι-βυζαντινή τεχνική-Αναγεννησιακή τέχνη.

-Για να μάθετε ζωγραφική./ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 19, 18 Φεβρουαρίου 1934-Δ!

-Η τέχνη του Αιγαίου/ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 32, 20 Μαΐου 1939, Δ!

- Σπίτια του Αιγαίου/Ηώς, 25 Μαΐου 1939 (τ.16ον)

-Έκθεση παιδικών σχεδίων Ε! Γυμνασίου αρρένων/ Το παιδί μηνιαίο όργανο του ΠΙΚΠΑ περίοδος Β!, αρ.55, Ιούνιος 1939.

- Μακεδονικός και ηπειρωτικός ρυθμός/  Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 49, 16 Σεπτεμβρίου 1939- Δ!

- Η αγγειοπλαστική στην Αρχαία Ελλάδα/ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 7(58) 18 Νοεμβρίου 1939- Δ!

-Η ζωγραφική των αγγείων/ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 9(60). 2 Δεκεμβρίου 1939-Δ!

-Ο «ποιητής» του μαρμάρου ΠΩΣ ΕΙΔΑ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΟΥΛΗ ΧΑΛΕΠΑ ΣΤΗΝ ΤΗΝΟ ΤΟ 1931/ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου ΤΧ.3ΟΝ, 29 Οκτωβρίου 1939

- Η Κόμμωση στην Αρχαία Ελλάδα/Ηώς 1939

-Τα αετώματα των αρχαίων ναών/ Η Νεολαία,2 (1940) 976

-Τοιχογραφίες της Δημαρχίας του Φ.Κόντογλου/Νεοελληνική Λογοτεχνία, 3 (1940) 22-23

-Οι πρόδρομοι του θεάτρου/ Η Νεολαία, αριθ, φύλλου 21 (72), 24 Φεβρουαρίου 1940-Ε!

-Ο Μόλλας/ Νέα Εστία, τ.45, 15 Μαρτίου 1949, τχ. 521[2]

- Η ζωγραφική του Καραγκιόζη/ Νέα Εστία, τχ 527, 15 Ιουνίου 1949

-Οι  τοιχογραφίες του Giotto/Ζυγός 2 (1056) 7-8, 28

-Συνομιλίες  με τον Πειραιώτη ζωγράφο Γιάννη Τσαρούχη/Ο Δημότης, 18 Μαΐου 1960, αρ.φύλλου 45

-Σπύρος Παπαλουκάς/ Ο Δημότης, 3 Ιουνίου 1960. Αρ.φύλλου 47

-Το αρχιτεκτονικό έργο του καθηγητή Πικιώνη/ Ο Δημότης, 8 Ιουνίου 1960 αρ. φύλλου 48

-Από τον Αριστοφάνη στον Καραγκιόζη/Στοά 1971

-Ο Καραγκιόζης συνέχεια στην εθνική παράδοση του ελληνικού λαού/Γράμματα ,3 (1976) 160-162

Κ.λ.π.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑiMH ΕΝΑΣ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΈΝΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΜΙΣΕΛ ΦΑ΄Ι΄Σ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗ

[2] ο Λ. Χρηστάκης γράφει: «Παρατηρώ ότι ή πλέον μακρόχρονη συνεργασία υπήρξε αυτή του περιοδικού "Νεολαία” - ένα περιοδικό της δικτατορίας του Ιωάννου Μεταξά. Διευκρίνηση του συγγραφέα του παρόντος: Η συνεργασία του Τζούλιο Καίμη με το περιοδικό “Νεολαία” ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ». ΤΖΟΥΛΙΟ ΚΑiMH ΕΝΑΣ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΈΝΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΜΙΣΕΛ ΦΑ΄Ι΄Σ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΗ

 

 

 

Αναζήτηση

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

Μετρητής

Εμφανίσεις Άρθρων
2251688