Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Ιστορικές

Angelo Forte (Φορτίος):   Κερκυραίος ιστορικός της Ιατρικής και γιατρός  του 16ου αιώνα 

Αντί Προλόγου

Το άρθρο έχει μια  μικρή απόκλιση  από την μελέτη :Angelo Forte da Corfù a Venezia: pratica medica, divulgazione culturale e identità greca nel primo Cinquecento της Dott.ssa Francesca Lotti.Η μετάφραση των Λατινικών τίτλων είναι περιφραστική για να γίνονται  περισσότερο αντιληπτοί.  Στόχος μου είναι να αναδείξω έναν αξιόλογο Kερκυραίο γιατρό, που έζησε σε μια εποχή σύγκρουσης, αυτή της πρακτικής  εμπειρίας  και της επιστημονικής γνώσης. Θεωρώ τη συμβολή του καθοριστική.

 

Μεταξύ Κέρκυρας και Βενετίας: Εκπαίδευση και οι πρώτες επαγγελματικές εμπειρίες

Το άρθρο που αφιερώνεται  στον Angelo Forte, στο Βιογραφικό Λεξικό των ιταλών δεν αναφέρει ουσιαστικά βιογραφικά στοιχεία. Η  έλλειψη πληροφοριών σχετικά με τη ζωή του πρέπει να ήταν ένα ιδιαίτερα δύσκολο θέμα για τους μελετητές που τον έχουν προσεγγίσει. Για τον Forte, o Garosi , έκανε ένα λακωνικό προφίλ αφιερωμένο σε αυτόν, το οποίο δημοσιεύθηκε το 1965, αρχίζοντας  με την φράση «λυπούμαι που πρέπει να μιλήσουμε, γνωρίζοντας σχεδόν τίποτα για τον Forte. Η στενόχωρη  αυτή κατάσταση μετριάζεται  από το ό,τι είναι δυνατόν  να μάθουμε  για τα χαρακτηριστικά του, από την προέλευση και το πρόγραμμα των σπουδών του».

    Ωστόσο, παρά τις απαιτήσεις των Garosi και Peruzzi, είναι δυνατόν να ανακατασκευαστεί μια βιογραφία του γιατρού, στηριζόμενη  σε ορισμένες αρχειακές πηγές και πληροφορίες .

      Ο Άντζελο Φόρτε γεννήθηκε στα τέλη του 15ου αιώνα στην Κέρκυρα, η οποία τότε ήταν συνδεδεμένη με τον Τάραντα1 που ήταν υπό την ενετική κατοχή. Οι πολλές παραλλαγές του ονόματός του  εμφανίζονται στη βιβλιογραφία ως (λατινικά De Fortibus και διάφορα όπως Φόρτιο, Fortius, De Forte, De Fortis).

Ορισμένα μέλη της οικογένειάς του είχαν στην πραγματικότητα μεταναστεύσει στη νότια Ιταλία γύρω στο 1412,  την εποχή που κόντες του φέουδου  Tricarico, στην Lucania έγινε ο Φραντζέσκο Σφόρτσα από τον βασιλιά της Νάπολης  Λατισλάβο. Από εκεί, κάποια μέλη της μετανάστευσαν στην Κέρκυρα, η οποία είχε πωληθεί από τον Λατισλάβο στη Βενετία το 1402. Μόλις εγκαταστάθηκαν στο νησί, ονομάστηκαν στα ελληνικά  Fortìas ή, όπως έγραψε ο Émile Legrand, στη μνημειώδη βιβλιογραφία του το 1885, «Φορτίος» . Στην Ιστορία της Κέρκυρας του  Ανδρέα Μάρμορα που δημοσιεύθηκε στη Βενετία [i]σε οκτώ τόμους το 1672, η οικογένεια, με την ορθογραφία «Φορτίο» εμφανίζεται στη λίστα των οικογενειών  που απολαμβάνουν το προνόμιο των Ευγενών . Οι  Forte σαν επώνυμο, ήταν μέλος  της  χρυσής βίβλου, η οποία απαριθμούσε τις εκατόν πενήντα πατριωτικές οικογένειες, που αποτέλεσαν ένα «Συμβούλιο» και κυβερνούσαν το νησί. Η θέση τους σε αυτό, εγγυάται διαφορετικά προνόμια, (αιρετά αξιώματα,  αξιοπρέπεια, και ιδιαίτερα να εκλέγουν κάθε χρόνο τρεις Δικαστές, τέσσερις Συνδίκους, δύο Λογοκριτές και τρεις επικεφαλείς, που αποτελούσαν το κονκλάβιο, ή το πραγματικό διοικητικό κέντρο, από το οποίο ωριμάζουν τα συμφέροντα της Κοινότητας) . Όλα αυτά χορηγήθηκαν από τη Δημοκρατία της Γαληνοτάτης. Πολλά από τα φέουδα περιήλθαν στα χέρια των Βενετσιάνων. Ο ίδιος ο  Μάρμορας  εξηγεί πώς συνέβη αυτό.

     «Κατά τη διάρκεια της Ενετοκρατίας, πολλά από τα είκοσι τέσσερα φέουδα όπου ιστορικά διαιρέθηκε το νησί και τα οποία ανήκαν μόνο σε ευγενείς  Κερκυραίους, ήρθαν με  το χρόνο σε μη ελληνικές οικογένειες. Δεν υπάρχει νόμος στο νησί, ο οποίος αποκλείει την κληρονομία των γυναικών, κυβερνώντας σύμφωνα με το φεουδαρχικό καταστατικό της Νάπολης, το οποίο παραδέχεται τα θηλυκά για τη συμμετοχή στο Φέουδο και δίδει αυτό στον απόγονο με τη μεγαλύτερη ηλικία και όχι στον πρωτογενή γιο . [...] Για τους νόμους αυτούς, λοιπόν, πολλά από τα Κερκυραϊκά  φέουδα έχουν περάσει, μέσω γάμου, στους ευγενείς της Βενετίας.»

Είναι αυτή ακριβώς η περίπτωση του κλάδου της οικογένειας στην οποία ανήκε o Angelo δηλ.  μια εκτεταμένη και ολοκληρωμένη παρουσία στον  πυρήνα της πολιτιστικής και διοικητικής  ζωής του νησιού, που ανήκε και ο  Gerolamo Forte, ένας διάσημος γιατρός που είχε παντρευτεί  γυναίκα Κερκυραϊκής καταγωγής που ονομάζονταν Diamantina .Εξ αιτίας της διατηρείται στο Κρατικό Αρχείο της Κέρκυρας με ημερομηνία  29η Ιανουαρίου 1546, αρχείο   από το οποίο λαμβάνεται το  μεγαλύτερο μέρος των πληροφοριών που έχουμε για την περίπλοκη δομή της οικογένειας Forte. Ο Gerolamo και η Diamantina είχαν πέντε γιους: Τον Cesare,  Gerolamo , Angelo, Camillo, Prospero και Leonardo. Όπως θα δούμε, ενώ ο Cesare, ο Camillο και ο Prospero παρέμειναν δεμένοι με το νησί, ο Άντζελο και ο Λεονάρντο κατάφεραν να απομακρυνθούν και να βρουν μια θέση στην Ιταλία, κυρίως χάρη στην ικανότητά τους να προσελκύουν προστάτες. Ο Camillo, πιθανώς ο μεγαλύτερος γιος, μελέτησε και με επιτυχία εξασφάλισε κι άσκησε την φαρμακευτική στην Κέρκυρα, αποκτώντας από το Συμβούλιο τη θέση του επικεφαλής ιατρού το 1548. Πέθανε το επόμενο έτος, αφήνοντας έναν  γιο τον Alessandro Forte που στην  Ιταλία  είχε  φήμη στον λογοτεχνικό τομέα, τόσο πολύ ώστε να τον καλέσουν να συνεισφέρει στη σύνταξη  ενός περίεργου όγκου επιγραφών αφιερωμένων στην ευγενή Ιωάννα Giovanna d’Aragona 2που επιμελήθηκε ο  πολυγραφότατος από το Βιτέρμπο Jerome Ruscelli.

Το 1547 ο Camillo  συνέταξε μία διαθήκη, στην οποία διαβάζουμε: "Αφήνω στον γιο μου Αλέξανδρο, fiollo o no fiollo, την  ψυχή μου και όλα αυτά που έχω σταθερά και κινητά». Από αυτή την άποψη, ο Legrand εξηγεί ότι ο τύπος "fiollo o no fiollo" ήταν  η επίσημη φράση που γράφονταν στις διαθήκες της εποχής, για να ορίσει και να ξεχωρίσει ένα νόμιμο παιδί  από ένα παράνομο.

  Στον τόμο του Ruscelli, που περιέχει  πάνω από τριακόσια ποιήματα στην ιταλική, τη Λατινική, Ελληνική και Ισπανική, ο Alessandro Forte είναι παρόν με πέντε επιγράμματα στα Ελληνικά και  δύο σονέτα στα ιταλικά, μαζί με μερικούς από τους σημαντικότερους εκπροσώπους στο πολιτιστικό πανόραμα της εποχής, συμπεριλαμβανομένων των Pietro Aretino, Annibal Caro, Girolamo Fracastoro, Giovan Battista Giraldi Cinzio, Celio Magno, Bernardo Tasso και Benedetto Varchi, με μερικούς από τους οποίους, όπως θα δούμε, ήταν σε επαφή ο θείος του Αngelo.

Δεν υπάρχουν ειδήσεις  για τον Prospero, εκτός από μια αναφορά σε ένα συμβολαιογραφικό έγγραφο που μας πληροφορεί ότι πέθανε το 1551 χωρίς να αφήσει κληρονόμους.

Ο Cesare, επίσης επικεφαλής γιατρός στην Κέρκυρα μεταξύ 1560 και 1562, παντρεύτηκε το 1560 την Στεφανίνα Κουαρτάνο, κόρη του Νικολάου, μέλος μιας σημαντικής οικογένειας του νησιού.

 Το 1536 ο αδελφός του Giovanni ήταν μαζί με έναν άλλο πολύ γνωστό πολίτη της Κέρκυρας, τον  Αντώνιο Έπαρχο, 3 πρεσβευτή στην Serenissima. Ο Έπαρχος ανέλαβε το αίτημα των κατοίκων της πόλης της Κέρκυρας να διασώσουν τα σπίτια του μπόργκου, τα οποία ήθελαν οι Βενετοί  να καταστραφούν και να κατεδαφιστούν για να δημιουργηθεί χώρος  για νέες οχυρώσεις των λιμένων.

Ο Leonardo, ο μικρότερος αδελφός του Angelo, είναι σίγουρα ο πιο γνωστός από την οικογένεια, κυρίως χάρη σε ένα ποίημα στην ελληνική γλώσσα για τη στρατιωτική τέχνη, που δημοσιεύθηκε το 1531 στη Βενετία.

 Άσκησε για πολλά χρόνια το επάγγελμα του συμβολαιογράφου στην Κέρκυρα, και του απονεμήθηκε ο τίτλος του Conte Palatino4( Από τον συμπατριώτη του Giovanni Condrommatis) (στα κρατικά αρχεία της πόλης υπάρχει στο μητρώο των πράξεων του το όνομά του «Notajo Leonardo Forcigo»). Ο Leonardo κρίθηκε το 1544 για να αποτελέσει μέρος του Συμβουλίου των εκατόν πενήντα. Στο μεταξύ παντρεύτηκε την Κερκυραία Stammata Guizzi, με την οποία απέκτησε  πέντε παιδιά, τον Αγκοστίνο, Θεόφιλο,Gerolamo, Giovanni Battista και Eleonora. Στο Κρατικό Αρχείο της Κέρκυρας υπάρχει έγγραφο, με ημερομηνία Σεπτέμβριος 1581, σχετικά με την κατανομή της κληρονομιάς του Leonardo, μεταξύ των γιων του Agostino, Gerolamo και Giovanni Battista. Ενώ από τα παιδιά  ο μεγάλος πέθανε πρόωρα, ο τελευταίος παντρεύτηκε το 1556  την Αντωνία Δεληγκώτη. Τιμήθηκε από τον πατέρα του με τον τίτλο του Conte Palatino στις 22 Απριλίου 1563. Ήταν ο μόνος  ανάμεσα στους αδελφούς που άφησε άνδρες απογόνους. Το τελευταίο γνωστό μέλος της οικογένειας, σύμφωνα με τον Legrand, είναι στην πραγματικότητα ο ανιψιός του Dimitrio Forte, συμβολαιογράφος  στην Κέρκυρα τον δέκατο έβδομο αιώνα. Ωστόσο, ένα έγγραφο που προέρχεται από το ιδιωτικό αρχείο του Γιάννη Πιέρρη, προέδρου της Αναγνωστικής Εταιρίας της Κέρκυρας, βεβαιώνει την συνέχιση του κλάδου του  Giovanni Battista για αρκετές ακόμη γενιές. Μετά από μια μακρά επαγγελματική και διοικητική σταδιοδρομία (6 Νοεμβρίου 1560 ονομάστηκε «Zudese Latin», ένας τίτλος που αποδεικνύει την εξάρτηση της οικογένειάς του από την ρωμαιοκαθολική θρησκεία, και στις 30 Οκτωβρίου 1568 εξελέγη  Provveditore alle Tolelle). Την 1η Αυγούστου 1570, ο Leonardo, σοβαρά άρρωστος, υπαγόρευσε τη δική του διαθήκη στον συμβολαιογράφο Arsenio Bublia. Πέθανε μάλλον μετά από λίγες ημέρες.

Ο Angelo ήταν πιθανόν ο τρίτος γιος κατά σειρά ηλικίας, υποθέτουμε την ημερομηνία γέννησής του  στα τέλη του δέκατου πέμπτου αιώνα με αρχές του δέκατου έκτου , κυρίως με βάση τη χρονολόγηση του πρώτου γνωστού έργου του πιθανώς τυπωμένο στη Βενετία γύρω στο 1520. Στη σελίδα του  τίτλου έχει ήδη το δικαίωμα να χαρακτηρίζεται ως ιππότης  και γράφει:   «artium medicinaeque doctor ac eques aureatus», « Ιατρού ιατρικής  τέχνης και χρυσοειδής ιππότης». Λέξεις που θα βρούμε σε όλα τα έργα του. Ήταν μάλλον  η περίπτωση, που ο Angelo ήταν ο μόνος γιος που εγκατέλειψε την Κέρκυρα σε νεαρή ηλικία, ίσως για να ολοκληρώσει τις σπουδές του και σίγουρα να ασκήσει το επάγγελμα του γιατρού στην Βενετία .Υποθέτει ο Legrand ότι είχε εγκατασταθεί στη Βενετία για να αφήσει ελεύθερο το πεδίο στο νησί για τον αδελφό του Cesare.

Το ζήτημα αν ο νεαρός γιατρός είχε λάβει νόμιμο ή όχι τίτλο, ήταν το πλέον συζητούμενο μεταξύ των λίγων μελετητών που ασχολήθηκαν με αυτόν. Σε μια σύντομη σημείωση που εμφανίστηκε στο ενημερωτικό δελτίο της βιβλιοθήκης Osler, ο Nutton  έγραψε «στην Ιστορία της Ιατρικής» που δημοσιεύτηκε στο Μόντρεαλ του Καναδά: «Αν είχε ποτέ  παρακολουθήσει ιατρική σχολή είναι ασαφής» και προσθέτει ότι, «όταν του ζητήθηκε να δείξει το πτυχίο του, ισχυρίστηκε ότι το είχε χάσει στην Κέρκυρα ή στη Συρία», χωρίς δυστυχώς να μας παράσχει την πηγή αυτής της πληροφορίας.

Επιπλέον, σε αντίθεση με ό, τι υποστηρίζει ο Conforti, σύμφωνα με τον οποίο "παρόλο που ο ίδιος ο  Forte αυτοπροσδιορίστηκε  γιατρός, δεν είχε λάβει κανονική πανεπιστημιακή εκπαίδευση. "Ο Troncarelli,  από το γεγονός ότι  ο Forte ασκούσε τακτικά το επάγγελμα του γιατρού στη Βενετία εδώ και χρόνια,  συμπεραίνει ότι απέκτησε το πτυχίο  της φαρμακευτικής –ιατρικής  με νόμιμους τρόπους, διαφορετικά, σύμφωνα με τους νόμους της Βενετίας, δεν μπορούσε να εργαστεί ή να εγγραφεί στο Κολλέγιο Χειρουργών ή κάτι παρόμοιο του φαρμακοποιού. Ο Troncarelli υποθέτει επίσης ότι ο Forte είχε αποφοιτήσει  από τη Βενετία και όχι από την Πάδοβα και ότι το όνομά του βρίσκονταν σε ένα από τα "πολλά" έγγραφα του πανεπιστημίου που έχουν χαθεί, εμποδίζοντας την εξακρίβωσή της καριέρας πολλών φοιτητών . Πράγματι, ο ίδιος ο Nutton τονίζει:  "Μπορεί να υπάρχουν άλλοι που δεν έχουν καταγραφεί που προέρχονται από την Ανατολή". Αυτό δεν μπορεί να εξακριβωθεί από πού κι αν ο Forte  είχε επίσημο πτυχίο ιατρικής. Η υπόθεση ότι διέθετε νόμιμο πτυχίο, το οποίο ήταν  χαμένο , είναι ουσιαστικά κοινή δικαιολογία για την εποχή. Θα δούμε όμως πόσο ισχυρή ήταν η θέση του Forte ώστε να μπορεί να προμηθευτεί αυτό που ήθελε και πώς λόγω της φήμης του, οι μαθητές του απολάμβαναν διάφορες παροχές.

 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην πραγματικότητα οι Provve ditori  di Sanità, ήταν το δικαστικό εκείνο σώμα που είχε στη Βενετία αρμοδιότητα σε όλα αυτά που αφορούσαν τη δημόσια υγεία, συμπεριλαμβανομένης της χορήγησης αδειών για  την παραγωγή και  πώληση φαρμάκων . Σε ορισμένες περιπτώσεις, δεν είχαν υπερβολικούς δισταγμούς για να λειτουργήσουν και να εμφανιστούν  λιγότερο συνεπείς βάσει των επίσημων διπλωμάτων, στηριζόμενοι, για παράδειγμα, στη φήμη ενός συγκεκριμένου προσώπου ή στο πολιτικό βάρος των προστατών τους. Απέφευγαν να ανταγωνιστούν με το Collegio dei Medicι κι έτσι δημιουργήθηκε προσαρμοσμένη φαρμακοποιία χρησιμοποιώντας  συστατικά των «τσαρλατάνων». Με  βάση λοιπόν την άποψη αυτή, από την οποία προκύπτει η εικόνα του  επαγγέλματος «τσαρλατάνου»,  η συμβολή του Gentilcore είναι πολύ διαφωτιστική. Αυτοί ήταν ένας αριθμός ατόμων  που λειτουργούσαν  αυτόνομα και σε ορισμένες περιπτώσεις με τρόπο πλανόδιου και με άλλους κανόνες, συχνά απολάμβαναν  τον μέγιστο σεβασμό μεταξύ των αρχών που ασχολούνταν με τον έλεγχο της περίθαλψης. Τους βλέπουμε πολλές φορές να συνεργάζονται με τους επίσημους φαρμακοποιούς οι οποίοι πουλούσαν τα σκευάσματά τους και μερικές φορές επεξεργάζονταν θεραπείες ιατροχημικής προέλευσης, σε ανοιχτή αντίθεση με την παραδοσιακή ιατρική. Στάση που τους έθεσε σε μια σφαίρα δράσης συναφή με αυτή των αλχημιστών.5 Αυτό ακριβώς συμβαίνει με τον Forte και όπως θα δούμε, συνεργάστηκε επιμελώς με έναν γνωστό φαρμακοποιό από τη Βενετία, τον Sabba Franceschi, και από εκεί πήρε μια πολύ προσεκτική γνώση στην αλχημεία, όντας ανήλικος. Διατήρησε  τις πεποιθήσεις του για την ανθρώπινη φυσιολογία, ιδιαίτερα κοντά σε εκείνες των «Εκτελεστών Αλχημείας» «alchimici speculatori».Έτσι, ακόμα κι αν είναι τελικά αδύνατο να εξακριβωθεί αν o Forte κατέχει επίσημο πτυχίο ή όχι, το γεγονός παραμένει ότι αυτός θα μπορούσε να διεκδικήσει τον τίτλο:  «Γιατρός στην τέχνη της Ιατρικής και των φαρμάκων » «artium medicinaeque doctor». Τίτλος που σίγουρα χορηγείται από έναν Conte Palatinο και πιθανότατα από τον ίδιο κερκυραίο πολίτη «Conte Palatinο»,  Giovanni Condrommatis. Στην πραγματικότητα είναι γνωστό ότι ένας  Conte Palatino, μεταξύ των πολλών προνομίων που απορρέουν από τον τίτλο του, είχε  το δικαίωμα της δημιουργίας σχολής: «Δόκτορες γιατροί της θεωρητικής ιατρικής τέχνης» (artiumque  omnium  liberalium medicinaeque),καθώς και για να ονομάσει "Χρυσοειδείς  ιππότες"«equites aureatos»,, δηλαδή, ιππότες του Sperone d’Oro(Χρυσό σπιρούνι) .

Όχι τυχαία, ο γιατρός μας, από την πρώτη σελίδα του πρώτου έργου του,  αναφέρει  και τους δύο τίτλους που του απονεμήθηκαν . Αυτό αποτελεί  περαιτέρω επιβεβαίωση της θέσης, της σχετικής άνεσης, της οικογενειακής προέλευσής του, που του επέτρεψε μια αξιοπρεπή ζωή τουλάχιστον μέχρι την καταστροφή της Κέρκυρας το 1537. Πολλές άλλες οικογένειες κερκυραϊκής  καταγωγής  επλήγησαν από την απώλεια του ασφαλούς εισοδήματος που προέρχονταν από ιδιοκτησίες στο νησί.

 Δημιουργία προγράμματος σπουδών

 

Στην αρχή της δεύτερης δεκαετίας του δέκατου έκτου αιώνα, βρίσκουμε τον Forte στην  Βενετία προφανώς ασχολούμενο με φιλοσοφικές εικασίες για τη φύση, βασιζόμενος στα πιο διάσημα κλασικά κείμενα. Με βάση το σύντομο φυλλάδιο De causis formarum(Η αιτία των μορφών), που συνδέεται με ένα ακόμη μικρότερο Amoris salutation (το χαιρετισμό της αγάπης), το πρώτο αποτέλεσμα αυτών των προβληματισμών ήταν γι’ αυτόν αμφίβολο. Τα δύο αυτά κείμενα, γραμμένα στη λατινική γλώσσα, δεν παρέχουν σημαντικές λεπτομέρειες για τη βιογραφία του εκείνη την εποχή.  Δείχνουν  όμως τη σχέση του με διάσημους συναδέλφους αλλά και τις επαφές του με το νησί της Κέρκυρας. (Η πρώτη πραγματεία είναι στην πραγματικότητα αφιερωμένη στον γιατρό Bartolomeo Montagnana, ο οποίος έζησε μεταξύ 1453 και 1525, ανιψιό του πιο διάσημου ανώτερου καθηγητή της ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Πάντοβα και συγγραφέα της «Ιατρικής Συμβουλής» Bartolomeo Montagnana που έζησε μεταξύ 1380  και 1452). Είναι ενδεικτική η περίπτωση στο πρόσωπο του Κερκυραίου πολίτη Andrea Danaso, που ονομάζεται « εύγλωττος ρήτορας», στον οποίον είναι επίσης αφιερωμένο το De causis formarum. Εκτός από αυτό το κείμενο, τίποτα άλλο δεν είναι γνωστό για το πρόσωπο του Andrea Danaso . Μπορούμε να υποθέσουμε ότι ήταν ένας νεαρός άνδρας, όπως ο Άντζελο, που ενδιαφερόταν για τα μυστήρια της φύσης τόσο πολύ, ώστε ζήτησε από τoν Forte, τη γνώμη του σε αυτό το  περίπλοκο ζήτημα. Η απάντηση στηρίζονταν στην αιτία της ποικιλομορφίας των ειδών των ζώων και των φυτών που κατοικούν στη γη, όχι μόνο σε περιοχές μακράν μεταξύ τους, αλλά και στον ίδιο τόπο.

Από την αφιερωμένη επιστολή που απευθύνονταν στο Montagnana επισημαίνεται ο βαθύς σεβασμός του νεαρού γιατρού προς έναν αδιαμφισβήτητο καθηγητή, και ταυτόχρονα η επιμέλεια στη σχέση μεταξύ των δύο. Ταυτόχρονα είναι εμφανές από το κείμενο της επιστολής πώς οι δύο Κερκυραίοι επρόκειτο να επιστρέψουν  μέσα σε λίγες μέρες κατά πάσα πιθανότητα  στην πατρίδα τους, «orientalibus in partibus ".

Η στενή σχέση  με τις χώρες προέλευσης, χαρακτηρίζει την ιστορία όλων των μελών της ελληνικής κοινότητας που εγκαταστάθηκε εκείνη την εποχή στη Βενετία και είναι προφανές το σύμπτωμα της έντονης αίσθησης της εθνότητας  που διέκρινε τους Ανατολίτες, δηλαδή τους μετανάστες από τα Βαλκάνια και τα ελληνικά νησιά, σε σύγκριση με άλλες μειονότητες που βρίσκονταν στην πόλη της λιμνοθάλασσας.

Το 1525 βρίσκουμε τον Forte στη Βενετία, όπου εκδίδει το πρώτο του έργο σύμφωνα με τα βιβλιογραφικά στοιχεία, με τον τίτλο «Η αλήθεια της Αλχημείας»  (Verità de la alchimia).Τυπώθηκε στις 10 Ιανουαρίου 1525 από τον Stefano Nicolini da Sabbio στο εργαστήριο τυπογραφίας που βρίσκονταν στο χώρο της Santa Maria Formosa, όπου ήταν και το κατάστημα με μπαχαρικά του Sabba Franceschi, με τον οποίο συνήθως ο Forte συνεργαζόταν. Το σύντομο κείμενο παρουσιάζει τη σημαντική εξοικείωση του γιατρού με την πρακτική στην αλχημεία αλλά, σύμφωνα με αυτό που γράφει στην αφιερωματική επιστολή, απευθύνεται  γενικά στους (alchimici speculatori ) «κερδοσκόπους αλχημιστές». Μετά από σχολαστική μελέτη  σε διάφορες πρακτικές  που ήταν ήδη γνωστές  για να αποκτηθεί το περίφημο «ελιξίριο», το  υγρό δηλαδή που κάνει την εξαιρετική δουλειά,  ανακάλυψε μία εξαπάτηση που αποσκοπούσε στην καταστρατήγηση των απλών μεθόδων. «Η πρόβλεψη της αξιοθαύμαστης φύσης» θα τον χαρακτηρίζει σε όλη του τη ζωή.

Μετά τις έρευνές του, ο Forte άρχισε να ασκεί την ιατρική στη Βενετία. Η ευκαιρία  να αποκτήσει κάποια φήμη και να προσελκύσει επιφανείς προστάτες επετεύχθη το 1530, όταν ανέλαβε τη φροντίδα της νέας Camilla d'Acquaviva d'Aragona.

Η Camilla ήταν  κόρη του Gianfrancesco d'Acquaviva d'Aragona,  Μαρκήσιο του Bitonto, παπικού στρατηγού, και της ευγενούς Dorotea Gonzaga της Sabbioneta (κόρη του Gianfrancesco Gonzaga, λόρδου της Sabbioneta και της Αντωνίας Balzo dei Duchi d'Andria) . Ο μεγαλύτερος αδελφός του Gianfrancesco, ήταν ο Andrea Matteo ΙΙΙ, Μαρκήσιος του Ugento, στην πόλη Puglia, την οποία επισκέφθηκε o Forte, σίγουρα πριν από το 1532, καθώς το ταξίδι αυτό αντιπροσωπεύει το έργο του «Νέο έργο»  Opera nuova , που τυπώθηκε τον Αύγουστο του ιδίου έτους από τον  γνωστό τυπογράφο  Nicolò d'Astistotile de 'Rossi, τoν ονομαζόμενο Zoppino.

Εκεί αποδεικνύεται ότι ακολούθησε την οικογένεια ως προσωπικός γιατρός για μερικά χρόνια πριν τη φροντίδα της νεαρής γυναίκας Camilla, γιατί στη σελίδα του τίτλου ενός αχρονολόγητου φυλλαδίου, που εκδόθηκε με τον τίτλο Lunaccione, στο Amoris salutatio και στο Verità de la alchemy (που προφανώς ανήκουν στη νεανική παραγωγή του Forte).Ο αναφερόμενος στην αφιέρωση, πέθανε το 1531. Η Lunaccione, παρά το μάλλον «πρακτικό» περιεχόμενο, που σίγουρα δεν θα μπορούσε να προκαλέσει το ενδιαφέρον ενός ευγενή, είναι αφιερωμένο στον γνωστό βενετσιάνο ευγενή Valerio Marcello (1463-1531) , που ήταν ίσως ασθενής του, και σίγουρα προστάτης του. Η εκτεταμένη επιρροή που είχε η όλη οικογένεια Marcello δεν συνδέεται με τους προστάτες του Forte. Όποια κι αν είναι η περίπτωση, ο γιατρός θα συνεχίσει να δείχνει την επιτυχία του στη θεραπεία της ευγενούς Camilla  για μεγάλο χρονικό διάστημα ως απόδειξη της εμπειρίας του στον ιατρικό τομέα. Σε μια επιστολή που απευθύνεται στον Francis I της Γαλλίας το 1540, γράφει ότι μεταξύ των πολλών ασθενών που θεραπεύει, του αρκεί να αναφέρει την Camilla.

Η Opera nuova του 1532 είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κείμενα που παρήγαγε ο Forte. Αποτελείται από τέσσερις σύντομους διαλόγους που εκτός από την επιβεβαίωση της απόρριψης της αλχημικής πρακτικής που εκφράζεται στο σύγγραμμά του verita de la alchimia, περιγράφει τις δικές του θέσεις σχετικά με την ιατρική και την αστρολογία.  Με τιμητική επιστολή, απευθυνόμενη στον Δόγη Andrea Gritti, ο Forte παίρνει άδεια  από τα βενετική διοίκηση όπου ανακοίνωσε την πρόθεσή του να εγκαταλείψει την πόλη. Πήγε στο Καμερίνο, όπου εκεί  θα περίμενε το πέρασμα του Πάπα Κλήμεντα VII, με σκοπό να του δώσει το χειρόγραφο του νέου έργου του, του Dialogo de le comete(Ο διάλογος του κομήτη), που συντάχθηκε προς το τέλος του 1532. Η πρόθεση του γιατρού, κατόπιν σύστασης της Dorotea Gonzaga της Sabbioneta, μητέρας της Camilla, ήταν κατά πάσα πιθανότητα να εισέλθει στις  χάρες του Κλήμεντος VII και να λάβει τη θέση του παπικού αρχιτέκτονα.  Μεσίτης θα ήταν ο  «καπετάνιος της τύχης» (il capitano di ventura ) Luigi Gonzaga που ονομάζονταν«Rodomonte» (καπετάνιο της τύχης)  6 Η Gonzaga, που συνδέθηκε με την Dorotea  με ένα δεσμός συγγένειας,  είχε κερδίσει την γενναιοδωρία του Πάπα όταν τον έφερε με ασφάλεια στο Ορβιέτο μετά τη λεηλασία της Ρώμης (6 Μαΐου 1527).

Ο «καπετάνιος της  τύχης» στις 19 Σεπτεμβρίου 1532 ήταν  στην Ανκόνα επικεφαλής της παπικής πολιτοφυλακής. Κατέκτησε την πόλη, στερώντας την  από τους δημοκρατικούς θεσμούς της. Ο  Luigi Gonzaga δεν μπόρεσε να εκπληρώσει την αποστολή του να συστήσει τον Forte στον Πάπα, επειδή σκοτώθηκε λίγους μήνες αργότερα, στα μισά Νοεμβρίου, κατά την πολιορκία του Vicovaro. Είναι την περίοδο που έγραψε τον Dialogo de le comete , (διάλογος του κομήτη) όπως ο ίδιος αφηγείται στον επίλογο του κειμένου . Στην πραγματικότητα όμως, γράφτηκε  κατά την εποχή  του περάσματος του κομήτη τον Οκτώβριο του 1532  που ήταν ακόμα στη Βενετία.

  1. Μια χαμένη καριέρα

Ο γιατρός, λοιπόν, απέτυχε να εισέλθει στην υπηρεσία του Clement VII. Επιστρέφει στη Βενετία κατά τους πρώτους μήνες του 1533 έχοντας  το χειρόγραφο του Dialogo de le comete εμπλουτισμένο με τις νέες πληροφορίες  που στο μεταξύ συνέλλεξε. Τον Ιούνιο του ιδίου έτους το σύγγραμμα αυτό τυπώνεται από τον Agostino de 'Bindoni, τον ίδιο εκδότη που τον Οκτώβριο θα δημοσιεύσει το il Dialogo degli incantamenti.

Στο ίδιο υστερόγραφο αναφέρει : «Σήμερα, επέστρεψα από το ιερό συμβούλιο των σοφών και είμαι επικεφαλής αυτών που υποφέρουν συχνά... ».Στην  αφιερωματική επιστολή στο Dialogo degli incantamenti  (Διάλογος των μαγικών) ομοίως γράφεται « [...] από τότε που επιστρέφω σε αυτή την πόλη, όπου η  ψυχή διευθύνει την ιερή πρόνοια της ζωής, τη δικαιοσύνη, την ελευθερία και την ειρήνη» . Αυτό το περίεργο κείμενο, το οποίο με τη μορφή του διαλόγου οδηγεί σε μια περιπλοκότητα εναντίον εκείνων που πιστεύουν στην πραγματικότητα της μαγείας, αναφέρει την αφοσίωση του στην Φλωρεντία και τον  πατριώτη Giovanni Francesco della Stufa. Το  κύριο μέρος του συγγράμματος, ωστόσο, είναι και πάλι αφιερωμένο στον Δόγη Andrea Gritti, ο οποίος εκλέχθηκε το 1523 και παρέμεινε στη θέση του μέχρι το 1538.

Ο  Δόγης  αυτός διατηρούσε πάντοτε καλές σχέσεις με την ελληνική κοινότητα, ίσως και επειδή είχε προηγηθεί της εκλογής του η αντιμετώπιση προβλημάτων, λόγω των Τούρκων. Στην πραγματικότητα ο Forte  σε ηλικία των τριάντα ετών είχε φύγει από τη Γαληνοτάτη για να μετακομίσει στην Κωνσταντινούπολη όπου εκτός από τη φροντίδα των δικών του υποθέσεων, είχε γίνει σημαντικός πληροφοριοδότης της Δημοκρατίας. Γι’ αυτό φυλακίστηκε το 1499, αλλά χάρη στη φιλία του με τον Βεζίρη κατάφερε να αποφύγει την εκτέλεση. Απελευθερώθηκε μετά από λίγα χρόνια. Κατείχε ένα σημαντικό ρόλο στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ του σουλτάνου και της Βενετίας. Το ευχαριστώ λοιπόν για το ρόλο του μεσολαβητή, που μπόρεσε να πραγματοποιήσει ακόμη και κατά τη δύσκολη περίοδο του πολέμου κατά του Cambrai , 7 έλαβε την εμπιστοσύνη των εκλεκτόρων ακόμα και κατά τη διάρκεια  που ο Δόγης  μπόρεσε να κρατήσει τη Βενετία ουδέτερη σε σχέση με τους αγώνες που εξακολουθούσαν να αναδεύονται.

Στη Βενετία ο Forte  συνέχισε τις δραστηριότητές του ως γιατρός και παραγωγικός συγγραφέας. Το 1535 βγήκε το «Spechio della vita humana»  (Καθρέφτης της ανθρώπινης ζωής) , το οποίο και πάλι  εκδόθηκε από τον  Bindoni,αφιερωμένο στον Guido Rangoni,  παπικό στρατηγό και στη συνέχεια αρχηγό  του γαλλικού στρατού στην Ιταλία το 1535 και Γάλλο πρεσβευτή στη Βενετία το 1537.

Στο έργο, με τη μορφή διαλόγου, ο Forte επαναλαμβάνει το ρόλο της κεντρικής θερμότητας ως πηγή ζωής, σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρίες του Girolamo Fracastoro 8 Μεταξύ των συνομιλητών του διαλόγου, εκτός από έναν μη αναγνωρίσιμο έμπορο τον Rocco, έχουμε τον καγκελάριο Giovanni Stella, κατά πάσα πιθανότητα πατέρα του Domenico Stella,  γραμματέα του δουκάτου  της Βενετίας. Μια εναλλακτική υπόθεση, αλλά σίγουρα λιγότερο πιθανή δεδομένης της  χρονολογικής απόστασης, είναι ότι ο Forte θέλησε κάπως να θυμηθεί τον γνωστό Τζιοβάνι Στέλλα ο οποίος πέθανε το 1435, με τον τίτλο του Γενουάτη αρχιγραμματέα και χρονικογράφο στην υπηρεσία της οικογένειας Fregoso, οικογένεια με την οποία ο Forte είχε πολυάριθμες επαφές .

Ο Cesare Fregoso, ο οποίος πέθανε το 1541, ήταν αφοσιωμένος  στο έργο του Forte.Το 1536 ο Forte παρέδωσε στην Dorotea Gonzaga, μέσω του Simonetto Fregoso της Sant'Agata το χειρόγραφο της  (Πραγματεία περί αρχαίας ιατρικής) « Trattato della prisca me dicina»

Το έργο αυτό θα δημοσιευθεί,  τυπωμένο αργότερα,  το 1545 στη Mάντοβα  στο τυπογραφείο του Venturino Ruffinelli. Ο Simonetto Fregoso, αναφέρεται από τον Forte «εγκάρδιος και  αληθινός φίλος ». Ανήκε σε ένα παράπλευρο κλάδο της οικογένειας του  Cesare και ήταν κυβερνήτης της Savona μεταξύ 1514 και 1528.

Το Trattato della prisca medicina, είναι ένα είδος επιτομής των διαφόρων ιατρικών δογμάτων που  αρχίζει να παίρνει μορφή η σκληρή κριτική Forte προς τα κλασσικά φάρμακα, και ιδιαίτερα προς τις θεωρίες  του Αβικέννα9

Εκτός από την επανένταξη στην ιατρική σταδιοδρομία του, ο Forte στη Βενετία αφιερώθηκε και  στη φαρμακευτική. Σταδιακά η ενασχόλησή του ήταν, οι διδασκαλίες της ανθρωπιστικής ιατρικής και η διατύπωση μιας φαρμακευτικής βασισμένη ουσιαστικά στην ιατροχημεία που στηρίζονταν στις θεωρίες του Παράκελσου. 10

Στην πραγματικότητα, από εδώ και πέρα, σε όλα τα έργα του παρατηρούμε μια αποφασιστική απόσταση σε σχέση με τις θέσεις της ιατρική μελέτης της Φεράρα που εκπροσωπείται από γιατρούς όπως ο Niccolò Leoniceno και του μαθητή του Αντόνιο Musa Brasavola, οι οποίοι υποστήριζαν την ανάγκη να προσκολλούνται άμεσα στα κείμενα της κλασσικής ιατρικής . Αντίθετα, η συνεχής θέση  του Forte στην υπεροχή της εμπειρίας με σεβασμό στη μελέτη των κειμένων - και όχι μόνο των μεσαιωνικών, αλλά και των κλασικών- εκτιμήθηκε από τους ανθρωπιστές, όπως αναφέρεται στα έργα του Celso και του Galeno. Η καταδίκη του «βιβλιογραφικού χαρακτήρα της εκπαίδευσης του γιατρού»  και  η απόφασή του για την κριτική του κολλεγίου ιατρών του Veneto, είναι πολύ κοντά στις θέσεις που υποστήριξε ο Παράκελσος, ο οποίος απέρριψε την κλασσική φυσιολογία και φαρμακολογία και  τις αντικατέστησε με φάρμακα αλχημικής προέλευσης, με βάση την απόσταξη και τον διαχωρισμό. 11 Είναι βέβαιο ότι γνώριζε πολύ καλά τα έργα του Παράκελσου, [...] Έτσι ο Forte παρήγαγε φάρμακα βασισμένα σε μια ουσία παραγόμενη μέσω της απόσταξης, που αναζωογονεί το σώμα και δεν το εξασθενεί, όπως, κατά τη γνώμη του, συνέβαινε με παραδοσιακές θεραπείες και φάρμακα . Ωστόσο, ακόμη κι αν ο Forte δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να έρθει σε προσωπική επαφή με τον Παράκελσο, προφανώς εισήχθη σε ένα περιβάλλον το οποίο προσφέρονταν για τη συνάντηση με αυτά τα δόγματα.

Τα φάρμακα που παράχθηκαν από τον Forte, όπως ήδη αναφέρθηκε, πωλήθηκαν στη Βενετία από το φαρμακείο του Sabba di Franceschi, ο οποίος συνεργάστηκε με το γνωστό Leonardο  Fioravanti ,  έναν εμπειρικό γιατρό  που γνώριζε τα έργα του Παράκελσου και τον επαινούσε επανειλημμένα στα πολυάριθμα γραπτά του για ιατρικά θέματα. Για τον Sabba di Franceschi-που  ο Fioravanti βαθιά εκτιμούσε - ο εκ Μπολόνιας φυσικός γράφει στην «χειρουργική» του: «Στην αρωματική τέχνη είναι τόσο σωστός και πρακτικός, που λίγοι υπάρχουν,  να τον ξεπερνούν, έτσι ώστε να κάνουμε όλα τα φάρμακα της εφεύρεσής μας μοναδικά και σπάνια στον κόσμο, με μεγάλη εμπειρία στη διάθεσή τους. Μαζί του αντιλαμβανόμαστε τις σαφείς δοκιμές που γίνονται σε διαφορετικούς τόπους όπως  είναι γνωστό σε όλους ».

Στο εμπόριο της ιατρικής, η Βενετία ήταν ιδιαίτερα ευημερούσα καθώς και στην παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων, με σκοπό την εξοικονόμηση πόρων. Την παραγωγή και την εμπορία των φαρμακευτικών προϊόντων την ήλεγχε το Διοικητικό Συμβούλιο των εποπτικών αρχών της Υγείας σύμφωνα με τη παλιά Δικαιοσύνη (Giustizia Vecchia). Ένα δεύτερο στάδιο της οργάνωσης της Βενετικής ιατρικής έγινε από τη Σύγκλητο  το 1440. Προέβλεπε να  προστίθενται στο Διοικητικό Συμβούλιο τρεις επί  πλέον ευγενείς, που αρχικά είχαν καθήκον να συντονίζουν τις παρεμβάσεις στον τομέα της υγείας.  Όταν εμφανίζονταν  επιδημία  πανώλης, μετά τη σοβαρή εξάπλωση της  το 1556, να προστίθενται δύο επί πλέον , με ρόλο υπέρ-ελεγκτών, για να βοηθήσουν  σε σοβαρές καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

 Με την πάροδο του χρόνου, οι τότε Υγειονομικοί Ελεγκτές ανέλαβαν επίσης το ρόλο του χειρισμού της ιατρικής περίθαλψης- και ως εκ τούτου και  τις φαρμακευτικής- μέσω του περιοδικού ελέγχου σε καταστήματα, για την επαλήθευση της τήρησης των αρχών,  των φαρμακευτικών ενώσεων,  των υλικών και της κανονικότητας στην αγορά με την τήρηση λογιστικών βιβλίων . Ήταν σύνηθες, η δικαστική εξουσία να παίρνει  πίσω άδειες με συγκεκριμένα ένδικα μέσα ή με φαρμακευτικά μυστικά, που ήταν  προνόμιο των παρόχων ιατρικής και φαρμακευτικής  περίθαλψης. Αυτοί προσπαθούσαν  με κάθε τρόπο να διατηρηθούν με τη συνεργασία του Collegio dei Medicι. Έλαβαν επίσης την εξουσία να επικυρώσουν τα προσόντα στον τομέα που ο τίτλος «γιατρός» δεν αποκτήθηκε στη Βενετία ή την Πάδοβα και ως εκ τούτου, να επιτρέψει στους γιατρούς και τους χειρούργους να εξασκήσουν  το επάγγελμα στο έδαφος της Γαληνοτάτης. Ο Forte όπως θα δούμε,  βρίσκονταν συχνά σε σύγκρουση με αυτά τα θεσμικά όργανα ,τόσο για  την απόλυτη άρνησή του από τις επίσημες θεωρίες του κολλεγίου ,όσο και για την ικανότητά του να θεραπεύει με χρήση ενώσεων ορυκτής προέλευσης. Σε μία πράξη από τους Υγειονομικούς παρόχους της 3ης  Δεκεμβρίου 1547 διαβάζουμε ότι ο Sabba di Franceschi, τιμωρήθηκε κατά τη διάρκεια μιας επιθεώρησης για τη διατήρηση  κατεστραμμένων φαρμάκων προς  πώληση και ότι  κατείχε επίσης στο κατάστημα του θεραπείες στηριζόμενες στον Forte. Όλα αυτά κατασχέθηκαν από τους δικαστές για να επαληθευθεί  η  ποιότητά τους και να βεβαιωθεί  ότι υπάρχει εξουσιοδότηση για το εμπόριο.

 

«Tουρκική  μανία του στόλου».

 Η μέχρι το 1537 κοινωνική ζωή του Angelo Forte υπέστη μια δραματική αλλαγή λόγω της αυτοεξορίας του, όταν ο στρατός των Τούρκων κατέστρεψε την Κέρκυρα. Ο γιατρός έχασε,  την ασφαλή απόδοση που προέρχονταν από το πλούσιο  αγρόκτημά του, που πιθανότατα βρίσκονταν στην περιοχή του προαστίου των Μαμάλων στην Αλεπού, κοντά στην πόλη της Κέρκυρας. Αυτό παρήγαγε  το λάδι και το κρασί σε αφθονία, όπως αποδεικνύεται από τη μητρική διαθήκη και από ορισμένα έγγραφα σχετικά με τις πωλήσεις και τις αγορές που πραγματοποίησε ο αδελφός του Leonardo.

Το χρονικό της πολιορκίας βρίσκεται στο έργο του  Forte «Veritatis redivivae militia» (Η αληθινή  εκστρατεία για μια ανανεωμένη ζωή), που εκτυπώνεται στη Βενετία το 1539 από δύο διαφορετικούς εκδότες, τον Agostino de 'Bindoni και τον Bartolomeo Zanetti.

Στην αφιερωματική επιστολή της έκδοσης του Zanetti , που απευθύνονταν στον Παύλο ΙΙΙ Farnese και με ημερομηνία 1 Φεβρουαρίου 1539 διαβάζουμε: «Παρ 'όλα αυτά, εύκολα και λόγω της τύχης, καθότι  τα πράγματα που  αφορούν  εμένα ως Κερκυραίο κι έχουν σχέση με  ένα τεράστιο τουρκικό στόλο που η οργή του και ο θυμός του, εκδηλώθηκε με έναν αγώνα ολοκληρωτικής, με φωτιά, καταστροφής ,μπόρεσα να αποκτήσω τις δραστηριότητες που αφορούν μια στάση της ζωής, έτσι ώστε να ταιριάζει με την άσκηση και να αποκτήσω την ικανότητα στο ιατρικό επάγγελμα ».

Μετά την πολιορκία, ξεκινά  τις  διδαχές των ιατρικών απόψεών  του. Τα ιατρικά σκευάσματά του έγιναν γνωστά με τη δημοσίευση διαφόρων φυλλαδίων. Αυτά απευθύνονταν σε διάφορες αρχές και συνδέονταν με μια σειρά μέτρων που αποσκοπούσαν στο να «διαφημίζουν» το έργο του. Για παράδειγμα, στην προμετωπίδα12 του Veritatis redivivae militia, το οποίο επαναλαμβάνει ουσιαστικά κι εμβαθύνει τις έννοιες που έχουν ήδη διατυπωθεί στην Trattato della prisca medicina, όπου για πρώτη φορά εμφανίζεται το πορτρέτο ξυλογραφίας του Forte με το σύνθημα «Vita Μea Μultorum Salus» (H Μεγαλύτερη Ασφάλεια της Ζωής  μου).Αποτελεί σαφή σύνθεση μιας στάσης ζωής προς το φάρμακο που πέρασε από το επαγγελματικό στάδιο για να γίνει αληθινό. Αυτό είναι η δική του αποστολή. Η φράση αυτή από εδώ και στο εξής, θα συνοδεύει όλα τα έργα του.

 Χαρακτηρίζεται από μια σφαίρα με οπλισμό στην κάτω αριστερή γωνία, για να υποδείξει επίσης τα αστρολογικά ενδιαφέροντα του συγγραφέα.  

Η τραγική εμπειρία της καταστροφής της Κέρκυρας περιγράφεται από τον Forte και στη δική του επιστολή στον Francis I της Γαλλίας, τυπωμένη από τον Pietro Nicolini da Sabbio  με ημερομηνία 2 Αυγούστου 1540. Σε αυτό το σύντομο δοκίμιο σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, ο Forte δίνει μια περιγραφή των γεγονότων: « Η τεράστια τουρκική οργή , που έφτασε στο σημείο να γίνει εισβολή, με βιασμούς, χάλυβα, φλόγα και μια πληθώρα ενεργειών στην Κέρκυρα, καταπολέμησης του πλούτου  καθώς και για την περιουσία μου, γιατί είμαι από αυτούς που του κατέστρεψαν την άνθησή της». Ξεκινά ο εναγκαλισμός του με  την αλχημεία και την επιστήμη, κυρίως όμως με  τις απόκρυφες επιστήμες και τη μελέτη των κλασικών της ιατρικής, που  τον οδήγησαν στην  καταδίκη της ανάγκης της άμεσης εμπειρίας, για να ξεχωρίσει το αληθινό από το ψεύτικο, αποδίδοντας μεγάλη αξία για την εκπαίδευσή του στο " sapientissimum patrem meum»( Σοφότατος Πατέρας μου). 

Ως εκ τούτου, αποφάσισε να υποβάλει αίτηση στον βασιλιά της Γαλλίας με την προτροπή της Camilla d'Acquaviva d'Aragona, για να πάρει τη βασιλική υπόσχεση, που θα του επέτρεπε να συνεχίσει τις σπουδές του για τους «τεράστιους φυσικούς θησαυρούς» ,όπως ο ίδιος αναφέρει, χωρίς να εξαρτάται από την υποστήριξη της γενέτειράς του. Από αυτό το σημείο  ο Forte οδηγούμενος από οικονομικούς περιορισμούς , θα προσπαθήσει με κάθε τρόπο να κερδίσει τη βοήθεια των προστατών και των θεσμών μέσω της τεράστιας παραγωγής  δημοσιευμάτων του.

Στις 13 Μαΐου 1542 δημοσιεύθηκε το «De calamitoso errore Avicennae» (Το ολέθριο σφάλμα του Avicennae), αφιερωμένο σε δύο Βενετούς ευγενείς τον Pietro Donato και τον Niccolò Mocenigo, όπου επανέλαβε την αποφασιστική του απόρριψη προς τις ιατρικές θεωρίες των τότε κλασικών συγγραφέων και ειδικότερα του Avicennae.

Στις 28 Αυγούστου 1543, ωστόσο, στον Paolo III Farnese αφιέρωσε την πραγματεία  «De mirabilibus vitae humanae fundamenta»( Θαύματα της ανθρώπινης θεμελίωσης), ένα είδος συλλογής των θεωριών της ιατρικής και αστρολογίας, με το εύγλωττο σύνθημα στη σελίδα τίτλου «Lippientibus lux inimica est» ( Πόσο εχθρικό είναι το φως). Στο έργο αυτό συνδέονται από τον Άγγελο τα όργανα και οι λειτουργίες του σώματος με τους πλανήτες, τα σταθερά αστέρια, ο Γαλαξίας, το κεφάλι και η ουρά του δράκου. Το παλλόμενο αίμα συγκρίνεται με τον ήλιο στον κύκλο του έτους. Σημειώνουμε, ότι το 1543 δημοσιεύτηκαν και τα έργα του Κοπέρνικου και του Βασάλιου.

Ένα άλλο παράδειγμα αναζήτησης είναι «η συνθήκη των φαρμακευτικών εφευρέσεων» που αναφέρεται στους   «Σημαιοφόρους  της Lucca», στους οποίους ο Forte θα αφιερώσει την «Trattato della medicinal invention» (Πραγματεία περί της εφεύρεσης των φαρμάκων ) ,που  δημοσίευσε στην Βενετία στο τυπογραφείο Venturino Ruffinello στις 17 Οκτωβρίου 1544.

Η λατινική έκδοση αυτού του εγγράφου,  είχε εκδοθεί λίγους μήνες πριν τον Μάιο, από το τυπογραφείο Nicolini da Sabbio, σε απάντηση  μιας επιστολής που του απεύθυνε ο Simone Arborsello, ένας ευγενής από την Κρεμόνα, που ήταν πρύτανης της Σχολής Τεχνών και Ιατρικής στην Πάντοβα το 1540 με 1542.  Ήταν μαθητής του Φλαμανδού γιατρού Andrea Vesalio  13 ιδρυτή της τότε σύγχρονης ανατομίας και συγγραφέα σημαντικών ιατρικών γραπτών, συμπεριλαμβανομένου και του De humanis corporis fabrica (Ο τρόπος  λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού). Τυπώθηκε στη Βασιλεία, πριν από την αλληλογραφία των Forte και Arborsello.  Στο γραπτό του ,που  ίσως εκδόθηκε το 1543, ο καθηγητής από την  Κρεμόνα «εκφράζει τη λύπη του για το γεγονός ότι το φάρμακο της εποχής του δεν σημειώνει πρόοδο και δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών». Προσεύχεται  ώστε ο Forte, τον οποίο θεωρεί πολύ έμπειρο, να του δώσει συμβουλές για την τέχνη της θεραπείας .

Ο  Arborsello φοίτησε  αρχικά στο Ticinese Gymnasium της Παβίας. Λέγεται ότι ήταν αποπροσανατολισμένος εν όψει της ποικιλίας των σχολών και των απόψεών τους, στις οποίες  χωρίστηκε  το έργο του:"Totius medicinæ ambitum"(Το  όλο κύκλωμα της ιατρικής) και ζήτησε από τον Forte,  « ένα μικρό κέρδος, να μου διδάξει πώς να θεραπεύω τη νόσο» Σαν μελετητής της« magistralia , ζήτησε  να του δείξει,  όσα αφορούν την τέχνη της παρασκευής φαρμάκων. Σε απάντηση, στην επιστολή ο Forte αναφέρει :«Έγραψα ένα μικρό βιβλίο, που τα  θαυμαστά έργα στηρίζονται στα θεμέλια της ανθρώπινης ζωής. Το έντονο φως εμφανίζεται σε φυσικά πράγματα, τα οποία, αν ένας άνθρωπος είναι  σε θέση να τα εξετάσει, τουλάχιστον  έναν κύριο όγκο από αυτά, θα άνοιγε στα μάτια του μια λαμπρή λάμψη, η οποία είναι ευνοϊκή για όλους τους ανθρώπους   να  αποκτήσουν την ευφυΐα . Έτσι αντίο, στο καλύτερό μου φίλο Simon και να έχει μια ζωή μακρά και ευτυχισμένη.»

Ας  μιλήσουμε για τον Simon Arborsello. Είναι σαφές ότι ο δεσμός μεταξύ των δύο χαρακτήρων ήταν ιδιαίτερα στενός, τόσο πολύ ώστε μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Forte είχε ορίσει τον Arborsello  κληρονόμο των μυστικών του για τα φάρμακα. O Simon, βεβαίως αρκετά χρόνια μικρότερος από τον δάσκαλο, έλαβε το 1557 την άδεια να ασκεί ιατρική στη Βενετία από τη Giustizia Vecchia. Αλλά, το 1564,  αρκετά χρόνια μετά το θάνατο του Forte,  θα παρουσιαστεί μπροστά στους Επιθεωρητές Υγείας, για να λάβει την επίσημη εξουσιοδότηση και να χρησιμοποιήσει τις συνταγές του δασκάλου, που «Μετά το θάνατο του εξαιρετικού γιατρού, άφησε  όλα τα μυστικά του, που είχα προβλέψει εγώ ο Simon,  ως κληρονόμο και τα oποία έχω εγώ γραμμένα». Το να αφήσει τις πολύτιμες ενδείξεις  για την παρασκευή των φαρμάκων ως κληρονομιά στους μαθητές του, ήταν στην πραγματικότητα μια πράξη που βοήθησε να είναι πλέον σε κοινή χρήση μεταξύ των γιατρών, κι όχι μόνο στη Γαληνοτάτη. Η καριέρα του Arborsello πήγε ούτως ή άλλως εξαιρετικά, αφού τον βρίσκουμε, αρκετά χρόνια αργότερα, γιατρό εμπιστοσύνης του Vespasiano I Gonzaga, δούκα της Σαμπιόνετα (1531-1591), γιο του Luigi Gonzaga "Rodomonte", τον οποίο  συναντήσαμε και πιο πάνω, και ως εκ τούτου δισέγγονος της Dorotea που ήταν ασθενής και προστάτης του Angelo Forte .

Εκτός από τους ιατρικούς συναδέλφους του, ο Forte τα τελευταία χρόνια έκανε πολυάριθμες πνευματικές σχέσεις , ιδιαίτερα με  δύο εξέχουσες προσωπικότητες στο ενετικό πολιτιστικό πανόραμα καθώς και με τους μεγαλύτερους εκπροσώπους της ελληνικής μειονότητας που μετανάστευσαν  στην πόλη της  λιμνοθάλασσας. Οι δεσμοί που ενώνουν τον Forte με τον κύκλο των καλλιτεχνών και των διανοουμένων,  περιστρέφονται  γύρω από τον Pietro Aretino 14 και τον Tiziano Vecellio .15

Tiziano Vecellio

 

Pietro Aretino

Παράλληλα γνωρίζουμε ότι βρίσκεται σε επαφή με τον Aretino, μελετητή της Τοσκάνης, καθότι υπάρχει  πιο ενδιαφέρουσα τεκμηρίωση, δηλαδή μια επιστολή του τον Ιανουάριο του 1546  που βρίσκεται στον τρίτο τόμο της αλληλογραφίας του, που δημοσιεύτηκε στη Βενετία  από το τυπογραφείο του Giolito το 1546. Είναι μια επιστολή  που στην πραγματικότητα απευθύνεται προς τον Angelo Forte. Ο Aretino επαινεί την ιατρική του τέχνη και ταυτόχρονα εκμεταλλεύεται την ευκαιρία να αναπτύξει μια καυστική ύβρη κατά του ιατρικού επαγγέλματος, που αποτελείτο από  «κόλακες των αρρώστων, ανόητους , αχρείους και  εχθρούς της ζωής» και  με το οποίο ο Angelo ήταν αντίθετος ως «Φυσικός». Το περιεχόμενο του πρώτου μέρους της επιστολής είναι μάλλον ασαφές, γιατί μιλάει για μια αγνώστων στοιχείων «γυναίκα» που θα διαβιβάσει αναφορά στον Cosimo I της Τοσκάνης. Ο Aretino διαβεβαιώνει τον  Forte  ότι έγραψε ο ίδιος στον Μεγάλο Δούκα. Ωστόσο, είναι πιο ενδιαφέρον για την έρευνά μας να επικεντρωθούμε στο δεύτερο μέρος της επιστολής, όπου ο Aretino σε λίγες γραμμές, σκιαγραφεί το πορτραίτο του γιατρού μιας και είναι πολύ κοντά στην εικόνα που ο ίδιος ο Forte δίνει για τον εαυτό του. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, γράφει αρκετές φορές για την πικρία που τον διακατέχει ,εξαιτίας της διαφοράς του ως εμπειρικού και οπαδού της παρακελσικής ιατροχημείας και των γιατρών του κολεγίου, του Galeno αλλά και  των υποστηρικτών μιας «θεωρητικής» γνώσης μακριά από την πραγματική εμπειρία της θεραπείας των ασθενειών.

Ο Aretino φαίνεται να αναγνωρίζει αυτή τη διάκριση, όπως είναι προφανές από τη αντίθεση των όρων ιατρική / φυσική.  Στην πραγματικότητα, για τον  εκ Τοσκάνης μελετητή, που κάνει σε πολλές περιπτώσεις  επιθέσεις και σάτιρες για την ιατρική τέχνη, είναι πολύ ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πώς, παρά τους σαρκαστικούς τρόπους του , επαινεί τον Forte, μόνο για την  «πνευματική ειλικρίνεια» και  γράφει: «εσείς φυσικά στην πρακτική του κρεβατιού αποφασίζετε πιο γρήγορα και λέτε "Ο Θεός να μας στείλει το καλό" παρά να  υποσχεθείτε την ανάνηψη κάποιου ».

Ο Forte, εκτός της ενετικής κοινωνίας, αναπόφευκτα όφειλε να συνευρίσκεται με τους συμπατριώτες του, που μετανάστευσαν σε μεγάλο αριθμό στην πόλη της  Βενετίας, μετά την καταστροφή της Κέρκυρας. Σίγουρα ήξερε τον  Αντώνιο Έπαρχο 16 (περ. 1492 - περίπου 1570), ο οποίος είχε την ευκαιρία να  επισκεφτεί τη Βενετία το 1521 για να παρακολουθήσει την κηδεία του Doge Leonardo Loredan, ως πρεσβευτής του νησιού. Από το 1537 ο Έπαρχος αναγκάστηκε να εγκατασταθεί εκεί μόνιμα για να αντιμετωπίσει την οικονομική καταστροφή που είχε υποστεί η οικογένειά του από την τουρκική εισβολή. Ο Κερκυραίος στην πραγματικότητα, σε μια επιστολή προς τον Pietro Bembo με ημερομηνία 9 Δεκεμβρίου 1537,έγραψε ότι είχε χάσει όλα τα υπάρχοντά του και ότι είχε ανοίξει για το λόγο αυτό, ένα ελληνικό σχολείο στη Βενετία παρακαλώντας τον να αναζητήσει μερικούς σπουδαστές . Από την άλλη, ο Έπαρχος είχε ήδη την ευκαιρία να διδάξει  ελληνικά στο σχολείο που ιδρύθηκε στο Μιλάνο το 1520 από τον Ιανό Λάσκαρη (1445-1534), έναν γνωστό βυζαντινό ανθρωπιστή στην υπηρεσία του Lorenzo de'Medici. Μαθητής του Λάσκαρη μαζί με τον Έπαρχο ήταν και ο Λεονάρντο Forte,   μικρότερος αδερφός του Angelo. Ο Έπαρχος κέρδισε τη φήμη του ειδικευμένου μελετητή των ελληνικών γραμμάτων. Ήταν επίσης σε επαφή με κορυφαίες προσωπικότητες που σχετίζονταν με τα γεγονότα της  Λουθηρανικής  Μεταρρύθμισης και πρώτα απ 'όλα με τον Μελάχθωνα,17 με τον οποίο είχε μια επιστολική σχέση μεταξύ του 1542 και  1544. Τα κρίσιμα αυτά χρόνια υπήρξε και  μια σχέση με τον Κερκυραίο  Νικόλαο Σοφιανό 18 που προέρχονταν κι  αυτός από οικογένεια  ευγενών και ήταν μαθητής του Λάσκαρη. Οι σχέσεις αυτές δεικνύουν ένα σεβασμό που ο  Forte απολάμβανε μεταξύ των συμπατριωτών του στη Βενετία. 

Γεωγράφος και ανθρωπιστής, ο Σοφιανός διακρίθηκε για την επιθυμία: «να κρατήσει ζωντανό το πνεύμα του Ελληνισμού, που ακόμα ευρίσκεται σε δυσμένεια».  Ένας από τους τρόπους που ο  πνευματικός αυτός Κερκυραίος αποσκοπούσε στην επίτευξη αυτού του στόχου ήταν η μετάφραση στα νέα ελληνικά, της πραγματείας του Ψευτοπλούταρχου  De liberis educandis (Περί παίδων αγωγής) .Η μετάφραση αυτή  δημοσιεύθηκε στη Βενετία στις 2 Ιανουαρίου του 1544, από το τυπογραφείο του Bartolomeo Zanetti με τον τίτλο του Paidagogos (Παιδαγωγός) συνοδευόμενη από μια αφιερωματική επιστολή προς τον επίσκοπο Dionisio Zanettini, που ονομάζονταν και «Grechetto» λόγω τη κρητικής καταγωγής  του. Σε αυτή την επιστολή ο Σοφιανός αναφέρει φίλους που διαμένουν στη Βενετία και που τον υποστήριξαν στο έργο του. Οι πιο ονομαστοί, εκτός από τους Κερκυραίους  Έπαρχο, Δεβάρη και Τριβόλη,  είναι  ο  Αντώνιος Καλλιέργης, κρητικός λόγιος όπως αναφέρθηκε  από τον Giraldi Cinzio στους διαλόγους του, ο Μιχαήλ Ερμόδωρος-Λήσταρχος  από τη Ζάκυνθο, ο  Κόντες Γεώργιος  Κορινθιακός, εγγονός του Αρσενίου Απόστολου και  συνεργάτης του Παύλου Μανούτιου. Ανάμεσα σε όλα αυτά τα ονόματα  αναφέρει κι αυτό του Angelo Forte, που τον ονομάζει «νέο Ιπποκράτη» και τον επαινεί για τις γνώσεις του σαν γιατρό .

Εν  τω μεταξύ, ο Forte σε ηλικία πενήντα ετών, εξακολούθησε να φτιάχνει  συνταγές , να επικαλείται και  να στηρίζει τις εναλλακτικές θέσεις του για  τη θεραπεία διαφόρων ασθενειών. Εκτίμησή του επίσης  είναι ότι πρέπει οπωσδήποτε να στηρίξει εναλλακτικές λύσεις σχετικά με την παθολογία.

Ωστόσο, για μεγάλο χρονικό διάστημα, μετά την έκδοση του «Trattato della prisca medicina»  (Πραγματεία περί αρχαίας ιατρικής) τυπωμένο όπως αναφέρθηκε ήδη στη Μάντοβα το 1545, δεν υπάρχουν νέα για περαιτέρω δημοσιεύσεις στο όνομά του. Τον βρίσκουμε όμως ενεργό το 1556, όταν στη Βενετία ξέσπασε  επιδημία πανούκλας. Εκεί  ανέλαβε καθήκοντα συντονισμού για την καταπολέμηση της μετάδοσης της  επιδημίας.  Έγραψε σχετικά με το θέμα αυτό το «Trattato de la peste»( Συνθήκη για την πανώλη)   εξηγώντας  τα οφέλη της μεθόδου του για την θεραπεία της νόσου.

Παρά το μποϋκοτάζ του Κολλεγίου των  Ιατρών, συνέχισε να αντιμετωπίζει τους αρρώστους σύμφωνα με τη μέθοδό του, μέχρι και που ο ίδιος αρρώστησε και πέθανε μάλλον πριν από το τέλος του έτους. Άφησε ένα παιδί σε νεαρή ηλικία, με το όνομα Valerio. Επίσης είναι σημαντικό να τονίσουμε εδώ, ότι έμεινε να πλανάται ένας μεγάλος  ενδοιασμός: αν είναι αλήθεια ότι ο μαθητής του Simone  Arborsello ήταν σε θέση να λάβει, τον Ιανουάριο του 1565 την άδεια για φαρμακευτική αγωγή, μυστικά από τούς Provveditori di Sanità, χωρίς να έχει πάρει μέρος στις προβλεπόμενες εξετάσεις από το νόμο.

Υπήρξε μια μεταθανάτια αναγνώριση της αξίας των θεωριών του Forte, ο οποίος  βρέθηκε να ζει σε μια πολυετή «κατάσταση πολέμου» εναντίον των συναδέλφων του .

Εξαιτίας των εξτρεμιστικών του θέσεων, γράφει ο Garosi  : «Πολύ ιδιαίτερη η εντύπωση που λαμβάνει κανείς κατά την ανάγνωση του έργου του Forte.Η πραγματικότητα είναι ότι σκόπευε να καθιερώσει τη μεταρρύθμιση της ιατρικής της εποχής του, ανιχνεύοντας τις ιστορικές της πράξεις». Ήταν μια ιστορία ιδεών που αντέκρουαν εν μέρει εκείνες του Ιπποκράτη, του Galeno και του Avicenna.Είδε ένα ιστορικό λάθος στο φάρμακο για το οποίο προσπαθεί να ανακαλύψει τις πραγματικές αιτίες και να εντοπίσει την προέλευσή του. Ήταν  περισσότερο από ποτέ φιλόδοξος για την επιτυχία αυτήν, την οποία πίστευε τόσο πολύ μέχρι το τέλος, ώστε να επικολλήσει στο πορτρέτο του, σε ένα από τα τελευταία του βιβλία, τη φράση :«veritas odium parit»( η αλήθεια του μίσους).

Τα βιβλία του


(1/14)
[M] De_Forte, Angelo De calamitoso errore Auicennae, unde communium medicorum orrenda malefitia inter homines cotidie pullulant. - (Venetiis, die XIII Mai 1542). Immagini legate: 2

(2/14)
[M] De_Forte, Angelo De medica inuentione. - (Venetijs : in aedibus Ioan. Ant. & Petri fratrum de Nicolinis Sabiensium, mense Maij 1544).

(3/14)
[M] De_Forte, Angelo De mirabilibus vitae humanae naturalia fundamenta incipiunt. - (Impressum Venetiis : per Bernardinum de Vianis de Lexona Vercellensem, 1543). Immagini legate: 2

(4/14)
[M] De_Forte, Angelo Dialogo de gli incantamenti e strigarie con le altre malefiche opre, quale tutta via tra le donne e huomini se esercitano, piaceuole e molto vtile a qualunque persona. Composto dal eccellentissimo dotVisualizza titolo completo - (Stampata in Venetia : per Augustino de Bendoni, 1533 adi 26 ottobrio). Immagini legate: 2

(5/14)
[M] De_Forte, Angelo Dialogo de le comete & loro effetti nel mondo, secondo la scientia de natura ... Composto per lo eccellentissimo dottor de le arte & medico aureato messer Angelo De Forte. - (Stampato in Venetia : per maestro Augustino de Bindoni, 1533 del mese de zugno). Immagini legate: 2

(6/14)
[M] De_Forte, Angelo Diuo Francisco primo Gallorum regi christianissimo opressaeque virtutis defensori vndequaque splendidissimo, Angelus Fortius naturae inuestigator foelicitatem. - (Venetiis : per Petrum de Nicolinis de Sabbio, die vero 2 mensis Augusti 1540).

(7/14)
[M] De_Forte, Angelo Incomincia lo libro nominato Lunaccione qual fa adsapere la coniunctione, appositione, quadre & intermedij de la luna, solamente guardandola, senza libro o uero figuratione alcuna, cosa molto facile aVisualizza titolo completo - [15..]. Immagini legate: 2

(8/14)
[M] De_Forte, Angelo Opera nuoua molto utile et piaceuole, oue si contiene quattro dialogi composti per l'eccellentissimo dottor delle arte et medico aureato messer Angelo de Forte. - 1532 (Stampata in Vinegia : per Nicolo d'Aristotile detto Zoppino, del mese d'agosto 1532). Immagini legate: 2 Copia digitale: accesso da Localizzazioni. Il link segue la denominazione della Biblioteca proprietaria.

(9/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato de la peste, doue si fa conoscere, con chiara breuità l'esser suo, e de le proprie spetie, ancora tutto quello che per cio conuiene operare uniuersalmente. Composto dal eccellentiss. dotVisualizza titolo completo - In Vinetia, 1556. Immagini legate: 1

(10/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato della medicinal inuentione. - (In Vinegia : per Venturino Roffinello, 1544 adi 27 di octubrio). Immagini legate: 2

(11/14)
[M] De_Forte, Angelo Il trattato della prisca medicina, nel quale apertamente, si dimostra la cagione del anticho errore, dalli primi inuentori, fin a questi tempi nostri, e perche si diuise, e moltiplicò, in tante setteVisualizza titolo completo - In Mantoua : [Venturino Ruffinelli], 1545. Immagini legate: 1

(12/14)
[M] De_Forte, Angelo Incomincia lo libro nominato Verita de la alchimia: in loquale ragioneuolmente se narrano quasi tutti li modi excellenti (secondo la vera intentione de philo. & magistri de questa arte) per fare lo eVisualizza titolo completo - [Venezia : Stefano Nicolini da Sabbio] (Impresso in Venetia : per Stephano de Sabio, 1525 a li 10 del mese di zenaro).

(13/14)
[M] De_Forte, Angelo Veritatis rediuiuae militia. - (Impressum Venetiis : per Augustinum de Bindonis, 1539). Immagini legate: 2

(14/14)
[M] De_Forte, Angelo Veritatis rediuiuae militia. - (Impressum Venetijs : per Bartholomaeum de Zanetis, 1539).

Σημειώσεις

1   GIACOMO del Balzo (-Ταράντο 7 Ιουλ 1383). Principe di Taranto. Βρήκε καταφύγιο στην Ελλάδα αφού ο πατέρας του διώχθηκε από τη Νάπολη το 1374 από τη βασίλισσα Ζανή Α. Διαδέχθηκε τη μητέρα του ως κύριος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, πρίγκιπας Αχαΐας, Δεσπότης της Ρουμανίας, Άρχοντας της Αλβανίας και της Κέρκυρας. Δεν ήταν σε θέση να αναλάβει τον έλεγχο της Αχαΐας και της Κέρκυρας, καθώς οι βαρώνοι δήλωσαν ότι ήταν υποκείμενοι της Ζανής Α  Βασίλισσας της Σικελίας. Hεπίθεση στην Αχαΐα από τις δυνάμεις της βασίλισσας, το 1380 η οποία προσέλαβε την Navarrese Company, υπό τη διοίκηση των Mahiot de Coquerel και Pedro Borgo de San Superán, που κατέλαβαν την Κέρκυρα, τη Vostitza και το Zonklon (μετονομάστηκε Navarino).  Από  διαθήκη  ονόμασε τον Louis de France Duc d'Anjou Duca di Calabria ως διάδοχό της. Ήταν ο δεύτερος σύζυγός της AGNES di Durazzo.  Ο πρώτος ξάδερφος της, ο Κάρολος Γ ' Βασιλιάς της Σικελίας, χορήγησε την Κέρκυρα ως μέρος της προίκας της.

  2 Giovanna d'Aragona, η Δούκισσα του Αμάλφι (1478-1510) ήταν  Ιταλίδα αριστοκράτισσα, αντιβασιλέας του δουκάτου του Αμάλφι από το 1498 έως το 1510

 3 Ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε από τους διασημότερους ελληνιστές του 16ου αιώνα και διακρίθηκε κυρίως ως δάσκαλος, ποιητής, αντιγραφέας, συλλέκτης και μεταπράτης χειρογράφων. Γόνος ευπρεπούς κερκυραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1491. Πατέρας του ήταν ο λόγιος και επίσημος άντρας Γεώργιος και μητέρα του η θυγατέρα του Ιωάννη Μόσχου του Λάκωνα.

 4 Ο τίτλος του παλατινού κόµητα, στην Κέρκυρα, χρονολογείται από την Ανδηγαυική περίοδο. Ο τίτλος εδίδετο από το βασιλιά και αφορούσε την άσκηση εξουσίας σε µία περιοχή. Μεταξύ δε των αρμοδιοτήτων των παλατινών κοµήτων ήταν και το δικαίωµα του αναγορεύειν συμβολαιογράφους: ΒΡΟΚΙΝΗΣ, Προνοµιακὰ δικαιώµατα, σ. 113. Ήταν σύνηθες οι ανώτατοι άρχοντες να προβαίνουν κατά καιρούς σε διορισμούς  συμβολαιογράφων.

 5 Η Αλχημεία ήταν αποκρυφιστική επιστημονική τεχνουργία και πρακτική που εφαρμόστηκε κυρίως κατά τους αρχαίους χρόνους και τον Μεσαίωνα. Οι Αλχημιστές επεδίωκαν την ανακάλυψη της φιλοσοφικής λίθου, μιας μυθικής ουσίας, μέσω της οποίας θεωρούσαν ότι θα πετύχαιναν τους δύο βασικούς τους σκοπούς: την μετατροπή των μη πολύτιμων μετάλλων σε χρυσό και την παρασκευή του ελιξίριου της ζωής που θα εξασφάλιζε την αθανασία. Η Αλχημεία συνδυάζει την φιλοσοφική θεώρηση και συγκεκριμένη πρακτική μέθοδο με στόχο την κατάκτηση της απόλυτης Σοφίας και της Αθανασίας. Οι Αλχημιστές αποσκοπούσαν σε προσωπική βελτίωση και δημιουργία διάφορων υλικών με ασυνήθιστες ιδιότητες. Οι σημαντικότεροι στόχοι των αλχημιστών ήταν η μετατροπή των κοινών μετάλλων σε χρυσό ή ασήμι και η δημιουργία του ελιξιρίου της Ζωής (πανάκεια). Η Πανάκεια ήταν ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας (ή βοτανοθεραπείας) επί πάσας νόσου. Ένας από τους στόχους των αλχημιστών ήταν η δημιουργία του ελιξιρίου της Ζωής (πανάκεια) Η Πανάκεια ήταν ανθρωπόμορφη δευτερεύουσα θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας (ή βοτανοθεραπείας) επί πάσας νόσου, το οποίο θα θεράπευε όλες τις ασθένειες και θα παρέτεινε τη ζωή επ' αόριστον.  Η Αλχημεία ήταν επίσης γνωστή και ως "χημική ιατρική" και εξασκούνταν ανοιχτά και επίσημα από εξέχοντες ιατρούς που συχνά εργάζονταν υπό την προστασία και την ενθάρρυνση βασιλέων. Σύμφωνα με τα δόγματα της αλχημείας, η γυναίκα ήταν απαραίτητη για να εξισορροπήσει την αρσενική επιρροή του άντρα αλχημιστή.

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CF%87%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%B1

6 Καπετάνιος της τύχης θεωρείται ο αρχηγός των στρατευμάτων μισθοφόρων .

7  Ο πόλεμος της Κοινωνίας των Cambrai ήταν μία από τις μεγάλες συγκρούσεις των πολέμων του δέκατου έκτου αιώνα στην Ιταλία , και πυροδοτήθηκε με σκοπό να σταματήσει την επέκταση των ισχυρών της Δημοκρατίας της Βενετίας στην ηπειρωτική χώρα . Ήταν ένας πόλεμος τεράστιας κλίμακας για την εποχή κατά την οποία όλα τα μεγάλα ευρωπαϊκά κράτη της  ενώθηκαν ενάντια στη Δημοκρατία της Βενετίας σε μια προσπάθεια να την καταστρέψουν και να χωρίσουν τα πλούσια απομεινάρια.

8 Τζιρόλαμο Φρακαστόρο (Girolamo Fracastoro, 1476/1478 - 6 Αυγούστου1553) ήταν Ιταλός γιατρός, ποιητής, αστρονόμος και γεωλόγος. Πρότεινε μια θεωρία μικροβίων για τη μετάδοση διαφόρων ασθενειών

9  Αβικέννας ήταν Πέρσης μουσουλμάνος ιατροφιλόσοφος του 11ου αιώνα. . Σε ηλικία 16 ετών είχε μελετήσει το Κοράνι,ισλαμικό δίκαιο, γεωμετρία, λογική, ιατρική, φυσική και μαθηματικά, και εξασκούσε ήδη το επάγγελμα του ιατρού. Έγραψε το Ο Κανών της Ιατρικής  που αποτέλεσε σημείο αναφοράς της ιατρικής επιστήμης επί σειρά αιώνων.

10 Ο Θεόφραστος Παράκελσος (11 Νοεμβρίου ή 17 Δεκεμβρίου 1493 - 24 Σεπτεμβρίου 1541) ήταν ένας από τους μεγαλύτερους αλχημιστές, αστρολόγους, και αποκρυφιστές όλων των εποχών

11 Απόσταξη είναι ο φυσικός διαχωρισμός ενός υγρού μίγματος στα συστατικά του

12 Προμετωπίδα είναι συγκεκριμένο διακοσμητικό στοιχείο που χρησιμοποιούσαν οι τυπογράφοι στο πρώτο φύλο του έργου.

 

13 Ο Ανδρέας Βεσάλιος (Andreas Vesalius ή Andries van Wesel, 31 Δεκεμβρίου 1514 - 15 Οκτωβρίου 1564) ήταν Φλαμανδός ανατόμος. Διάσημη είναι η πραγματεία του De humani corporis fabrica libri septem (1543 (Περί της κατασκευής του ανθρώπινου σώματος, το οποίο πιθανολογείται ότι εικονογραφήθηκε από τον ζωγράφο Γιαν Γιουστ ή Γιαν φαν Κάλκαρ

14 Ο Πιέτρο Αρετίνο (Pietro Aretino[1]Αρέτσο20 Απριλίου 1492 - Βενετία21 Οκτωβρίου 1556) ήταν Ιταλός συγγραφέας, ο οποίος επηρέασε σημαντικά την τέχνη και την πολιτική της εποχής του και εφηύρε τη σύγχρονη λογοτεχνική πορνογραφία. Έγινε γνωστός σε όλη την Ευρώπη για τις τολμηρές λογοτεχνικές επιθέσεις του εναντίον των ισχυρών της εποχής του. Οι πύρινες επιστολές και οι διάλογοί του παρουσιάζουν μεγάλο βιογραφικό ενδιαφέρον

 

15 O Τιτσιάνο Βετσέλλιο (Tiziano Vecellio ή Vecelli, π. 1485/90 - 27 Αυγούστου 1576), ευρύτερα γνωστός και ως Τισιανός ή Τιτσιάνο, ήταν Ιταλός ζωγράφος της Αναγέννησης. Ανήκει στη σχολή της Βενετίας και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους της, του οποίου το έργο αντιπροσωπεύει τη μετάβαση από την παράδοση του 15ου αι. στην τεχνοτροπία που υιοθετήθηκε κατά τον 16ο αι.

16 Ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε από τους διασημότερους ελληνιστές του 16ου αιώνα και διακρίθηκε κυρίως ως δάσκαλος, ποιητής, αντιγραφέας, συλλέκτης και μεταπράτης χειρογράφων. Γόνος ευπρεπούς κερκυραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1491. Πατέρας του ήταν ο λόγιος και επίσημος άντρας Γεώργιος και μητέρα του η θυγατέρα του Ιωάννη Μόσχου του Λάκωνα. Από το 1519 ως τον θάνατό του περίπου 1570, ο Αντώνιος ΄Επαρχος υπήρξε μέλος του συμβουλίου των ευγενών του νησιού. Με την ιδιότητα αυτή, ταξίδεψε πολλές φορές στη Βενετία για να στηρίξει διάφορα αιτήματα των συμπατριωτών του

17 Ο Φίλιππος Μελάγχθων (Philipp Melanchthon), με πραγματικό όνομα: Φίλιπ Σβάρτσερντ (Philipp Schwartzerdt16 Φεβρουαρίου 1497 - 19 Απριλίου 1560), ήταν Γερμανός καθηγητής θεολόγος, βασικός ηγέτης της Λουθηρανικής Μεταρρυθμίσεως, και φίλος και σύντροφος του Μαρτίνου Λούθηρου

 

18 Ο Νικόλαος Σοφιανός ήταν Έλληνας λόγιος του 16ου αιώνα(περίπου 1500 - μετά το 1552),. Γεννήθηκε στην Κέρκυρα και εκπαιδεύτηκε στο Ελληνικό Γυμνάσιο της Ρώμης.

 

 

 

Ανδρέας Ανδρεάδης: Ο... Παπαρρηγόπουλος της ελληνικής οικονομικής ιστορίας

Του Tάκη Κατσιμάρδου

12/12/1876 Γεννήθηκε στην Kέρκυρα.  Ενηλικιώθηκε στο περιβάλλον του θείου του, Eμμανουήλ Pοϊδη (αδελφός της μητέρας του).

Aν γενάρχης της ελληνικής οικονομικής επιστήμης θεωρείται ο I. Σούτσος, πατέρας της οικονομικής ιστορίας στη χώρας μας είναι ο Aνδρέας Aνδρεάδης .

 

Ανδρέας Ανδρεάδης

 

 Kι όχι μόνο αυτό. Yπήρξε ακόμη ένας από τους θεμελιωτές της συγκεκριμένης επιστήμης -με πρωτότυπη παραγωγή αναγνωρισμένη διεθνώς. Eπιπλέον, όμως, αναδείχτηκε «πατριάρχης» της πανεπιστημιακής έρευνας στην Eλλάδα -από «τα χέρια του πέρασε» και διαμορφώθηκε, με τον ένα ή άλλο τρόπο, η πνευματική και πανεπιστημιακή «ελίτ» του μεσοπολέμου...

Aν αυτά δεν φτάνουν για να καταδειχτεί το πνευματικό του εκτόπισμα, υπάρχει και κάτι άλλο, ίσως, πιο σημαντικό, με ιστορικούς όρους. Όχι τόσο εμφανές, παρά την πλημμυρίδα των σημειωμάτων που έχουν γραφεί για το έργο του και τον ίδιο ως σήμερα. Ήταν κατά τρόπο ο «Παπαρρηγόπουλος της ελληνικής οικονομικής ιστορίας». Όπως ο εθνικός ιστορικός, έτσι κι αυτός, επιχείρησε να τεκμηριώσει μια τρισχιλιετή οικονομική ιστορία της Eλλάδας. Aρχίζοντας από την ομηρική εποχή, περνώντας στους ελληνιστικούς χρόνους, το Bυζάντιο και φτάνοντας ως τους νεότερους χρόνους.

Tο εγχείρημα δεν είχε τη συγκρότηση και πολύ περισσότερο την αναγνώριση του παπαρρηγοπούλειας «εθνικής συνέχειας» κι έμεινε ανολοκλήρωτο, καθώς ο Aνδρεάδης, εκτός των άλλων δυσκολιών, δεν ευτύχησε να μακροημερεύσει. Oύτε αφοσιώθηκε αποκλειστικά σ' αυτό. Ήταν, όμως, εξίσου μακρόπνοο και μεγαλεπήβολο. Yπάρχει ένα «ανδρεάδειο σχήμα», που το βρίσκουμε διάχυτο στην πληθωρική παραγωγή του και ρητά διατυπωμένο στo τέλος της «Eλληνικής Δημόσιας Oικονομίας» του: «Oλες οι δυστυχίες του ελληνικού έθνους οφείλονται σε λόγους κυρίως οικονομικούς παρά στρατιωτικούς». Tα ίδια λάθη, «τα αιώνια λάθη της δημοσιονομικής πολιτικής», όπως επαναλαμβάνει, διαπράττονται στη διαδρομή του ελληνισμού: στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, τους ελληνο-μακεδονικούς χρόνους, τους ελληνιστικούς, τους βυζαντινούς και τους νεότερους...

Εντυπωσιακό σε όγκο και ποικιλία έργο
Aπό τις εκατοντάδες διατριβές του, μελέτες, βιβλία, άρθρα και βιβλία ξεχωρίζουν με διεθνή κριτήρια τρία έργα του:

(1) Iστορία της Tραπέζης της Aγγλίας (1904), αρχικά στα γαλλικά για να μεταφραστεί στα αγγλικά και ιαπωνικά. Tο έργο δέχθηκε τιμητικές κριτικές και τον κατέταξε από την αρχή της καριέρας του στους διακεκριμένους οικονομολόγους. Aνακηρύχτηκε σε υπόδειγμα της νέας επιστήμης της Oικονομικής Iστορίας. Eξακολουθεί και σήμερα ν αποτελεί πηγή, αλλά δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά...

(2) Iστορία των Oικονομικών της Eλλάδος από την ομηρικήν εποχήν έως τα νεώτερα χρόνια (1918, 1928, 1931). Tο μνημειώδες αυτό έργο γράφτηκε στα ελληνικά και μεταφράστηκε στα αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά. Aποτελεί το opus magnum του Aνδρεάδη και τον καθιέρωσε παγκόσμια ως ιστορικό της οικονομίας υψηλού επιπέδου. To έργο επανεκδόθηκε το 1992.

(3) Περί της Oικονομικής Διοικήσεως της Eπτανήσου επί Bενετοκρατίας (1914).Πρόκειται για συνθετικό έργο μετά από έρευνα στη Bενετία[i].

 

 Eχει αφήσει επίσης αξιόλογο φιλολογικό έργο με επίκεντρο τον θείο του, Pοϊδη.

Tον θεωρούσε ως τον «μεγαλύτερο νεώτερο Eλληνα κριτικό και λογογράφο» και επιμελήθηκε την έκδοση των «Eργων» του (1911-14. Kληρονόμησε ένα «ροϊδειο» ύφος γραφής που ανέπτυξε. Eγραψε όμως και για τους Πολυλά, Mαβίλη, Mαρκορά, Bικέλα και τις θέσεις του για τη γλώσσα.

Ως δημοσιογράφος ασχολήθηκε κυρίως με οικονομικά, πολιτειολογικά, εθνικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά - θεατρικά ζητήματα. Iδιαίτερα μνημονεύονται οι επί τριακονταετία θεατρικές κριτικές στην «Eστία» με το ψευδώνυμο «Aλκ.» Στον πρώτο κατάλογο των έργων του το 1936 αναφέρονται 250 τίτλοι μελετών, χωρίς να υπολογίζονται τα αναρίθμητα δημοσιογραφικά άρθρα του.

 

H διδασκαλία του άφησε...
O Aνδρεάδης άφησε εποχή ως καθηγητής και κοσμήτορας της Nομικής.

Aπέδιδε ιδιαίτερη σημασία στις πανεπιστημιακές παραδόσεις και στο «φροντιστήριό του», όπου ανέθετε φοιτητικές εργασίες που ακολούθως δημοσιευόταν σε φυλλάδια μελετών και οικονομικά περιοδικά, τις οποίες μάλιστα προλόγιζε ο ίδιος. Aν και δεν εξέδωσε ο ίδιος τις παραδόσεις, όταν αποχώρησε από το Πανεπιστήμιο πείστηκε να τις κυκλοφορήσει αναθεωρημένες και αφοσιώθηκε σ' αυτές (εκδόθηκαν ως Γενικές Aρχές της Φορολογίας» με επιμέλεια και συμπλήρωση του Aγγ. Aγγελόπουλου).

Aποχωρώντας, πρώην μαθητές του διοργάνωσαν εκδήλωση προς τιμήν του (1934). Tην πρωτοβουλία είχε ο Aλ. Σβώλος, κοσμήτορας της Nομικής. Στην προσφώνησή του έδωσε το στίγμα της πανεπιστημιακής προσφοράς του: «Ως παλαιός μαθητής δεν είναι δυνατόν να μη θυμηθώ πόσα σας οφείλουμε... Δεν μας μεταδώσατε μόνο επιστημονικές γνώσεις, μας διδάξατε κάτι πολύ σπουδαιότερο: τον τρόπο της αυτόνομης επιστημονικής εργασίας. Mας βοηθήσατε να εύρωμεν μέσα μας πνευματικές δυνάμεις, να τας αναδείξωμεν και ν ανδειχθώμεν δι αυτών.»

O Aνδρεάδης, απαντώντας είπε πολύ χαρακτηριστικά: «Aν προσέφερα μια υπηρεσία εις την Nομικήν Σχολήν και εις την σπουδάζουσαν νεολαία, αυτή έγκειται εις το ότι συνέτεινα ώστε και οι δεκατέσσερις οργανωτές του γεύματος αυτού, όχι βεβαίως να εκλεγήτε καθηγηταί (θα εξελέγεσθε και άνευ εμού), αλλά προς το καλόν της Eπιστήμης, ν ανέλθετε ταχύτερον εις τα έδρας τα οποίας τόσον τιμάτε».

Aπό τα χέρια του πέρασαν ως φοιτητές, υποψήφιοι διδάκτορες και καθηγητές πολλά από τα μέλη της πνευματικής ελίτ του μεσοπολέμου. Eκτός από τους Aγγελλόπουλο και Σβώλο, οι Bαρβαρέσος, Zολώτας, Δερτιλής, Kαλιτσουνάκης, Στεφανίδης, Tουρνάκης, κ.ά.

«Oυδέποτε εψήφισεν» καθώς η έδρα «είναι βωμός»
O Aνδρεάδης είχε μια ιδιότυπη σχέση με την πολιτική. «Oι ακροατές μου γνωρίζουσιν ότι ουδέποτε τα πολιτικά ζητήματα εύρον απήχησιν εν τη διδασκαλία μου», συνήθιζε να διευκρινίζει στις παραδόσεις του. Oμολογούσε στους φοιτητές του ότι από τότε που «εισήλθεν εις το Πανεπιστήμιον, ουδέποτε εψήφισεν». Δίδασκε ότι «η ακαδημαϊκή έδρα είναι βωμός», «οι διδάσκοντες είναι ιερείς» και συνεπώς «έπρεπεν ως εκείνοι ν απέχωσιν ενεργού αναμίξεως εις τα πολιτικά.» Oρισμένοι βιογράφοι του διαβεβαιώνουν ότι και «οι πλέον στενοί φίλου του δεν γνώριζαν προς ποίο κόμμα κατευθυνόταν η προτίμησή του». Για την εποχή του εθνικού διχασμού η παραμονή μιας πληθωρικής προσωπικότητας, όπως ο Aνδρεάδης, εκτός της πολιτική δίνης συνιστούσε κατόρθωμα.

Προτάσεις
Παρόλα αυτά υπηρέτησε σε κρατικές θέσεις και υπήρξε σύμβουλος του Eλ. Bενιζέλου. Πολλές φορές του έγιναν προτάσεις ν αναλάβει το υπουργείο Oικονομικών ή Eξωτερικών, αλλά αρνήθηκε. Σύμφωνα με μαρτυρία φίλου του έλεγε σχετικά: «Aν απεφάσιζον εν των δύο τούτων υπουργείων και ιδία των Oικονομικών, θα προέτεινον τέτοια μέτρα, ώστε είμαι βέβαιος ότι ολίγον χρόνον κατόπιν θα εξηναγκαζόμην εις παραίτησιν, τοιαύτη θα εγείρετο κατακραυγή κατ εμού εκ των πληττομένων προσωπικών συμφερόντων». Xωρίς ν αναμειχθεί στις εμφύλιες συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις μεταξύ βασιλικών και βενιζελικών, οι κινήσεις του στην πολεμική δεκαετία του 1912-22 , η αγγλοφιλία (πολιτικό ίνδαλμά του ήταν ο Γλάδστων) 

και η ιδιοσυστασία του τον τοποθετούν κοντά στον Bενιζέλο. Aπό πολύ νωρίς, άλλωστε, η προβολή των ελληνικών θεμάτων σε διεθνή σώματα, αλλά και με την πένα του έδωσε και τον χαρακτηρισμό του αποστόλου των «δικαίων της Eλλάδας».

Aν ζούσε σήμερα...
O ακαδημαϊκός Aγγελος Aγγελόπουλος, «βοηθός» στο Πανεπιστήμιο του Aνδρεάδη κι αργότερα διάδοχός του, εκφώνησε μια κλασική πλέον ομιλία, με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του δασκάλου του (Δεκέμβριος 1986). Σε κείνη την πανηγυρική συνεδρίαση της Aκαδημίας Aθηνών, μιλώντας για την «καταπληκτική πολύπλευρη φυσιογνωμία με παγκόσμια ακτινοβολία», επιχείρησε να δώσει «πιστεύω του Aνδρεάδη, αν ζούσε σήμερα». Iδού πώς το διατύπωσε:

«Πρώτον. H δημοσιονομική πολιτική πρέπει να διαμορφώνεται στα πλαίσια μιας ισορροπημένης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, που θα λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαίτερες συνθήκες -εθνικές και κοινωνικές- στη χώρα όπου αυτή η πολιτική εφαρμόζεται. Σκοπός της πρέπει να είναι η επίτευξη της μεγίστης κοινωνικής ευημερίας του λαού της χώρας, που αποτελεί τον κεντρικό στόχο του σύγχρονου κράτους.

Δεύτερον.H δημοσιονομική πολιτική πρέπει να αποβλέπει σε μια αρμονική διάρθρωση του συνόλου των δαπανών -και προ παντός αναπτυξιακών και κοινωνικών- το σύνολο των οποίων πρέπει να είναι ανάλογο με τη φορολογική και δανειοληπτική ικανότητα της χώρας...

Tρίτον. H φορολογική πολιτική πρέπει να βασίζεται στην αρχή της κοινωνικής δικαιοσύνης και στην αρχή της συμμετοχής όλων στα δημόσια βάρη ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα του κάθε πολίτη, δίχως το συνολικό φορολογικό βάρος ν ανακόπτει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο και να ωθεί στη φοροδιαφυγή και εν συνεχεία στην παρασιτική οικονομία.

Tέταρτον. Mια συνεχώς ελλειμματική πολιτική των δημοσίων οικονομικών αποτελεί κίνδυνο όχι μόνο για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αλλά για την ίδια τη Δημοκρατία...»

Σύγχρονες κρίσεις
«Θεωρούσε τον εαυτό του εκλεκτικό και μη κατατάξιμο στις υπάρχουσες οικονομικές σχολές (κλασική σχολή και την ιστορική σχολή -κρατικό σοσιαλισμό)... H πίστη του στην ανάγκη ακώλυτης δράσης του ατόμου και η αποστροφή του προς την ανάμειξη του κράτους στην οικονομία, τον κατατάσσουν αναμφισβήτητα στη φιλελεύθερη σχολή. Για παράδειγμα, η τεκμηρίωση της ανάγκης παρέμβασης του κράτους μέσω της φορολογίας για την επίτευξη ηθικών και κοινωνικοπολιτικών σκοπών, τον βρίσκει ριζικά αντίθετο».

(M. Ψαλιδόπουλος)

«Kάποια απόκλιση του Aνδρεάδη από τη φιλελεύθερη σχολή οφειλόταν στο γεγονός της επίδρασης που δέχτηκε από την ιστορική σχολή... Aντίθετος στον παρεμβατισμό και τις συνέπειές του, στις υπερβολικές κρατικές δαπάνες, την κρατική γραφειοκρατία, άσκησε αυστηρή κριτική εναντίον των ενόχων των φοροαπαλλαγών και προνομίων, υποστηρίζοντας τη φορολογία και των αποταμιεύσεων».

(Λ. Xουμανίδης)

«H συνολική του στάση μας οδήγησε να του αποδώσουμε τον χαρακτηρισμό του πατριάρχη. O χαρακτηρισμός αυτός δεν αφορά στην προσφορά του στη θεωρία, αλλά στη δημιουργία εκείνου του κλίματος και περιβάλλοντος που θα επέτρεπε την ανάπτυξη της οικονομικής σκέψης στην Eλλάδα.»

(Λ. Kουντούρης)

«H πληθωρική αυτή προσωπικότητα ήταν, τελικά, ένας άνθρωπος του 19ου αιώνα. Ένας φωτισμένος αστός, ένας Eυρωπαίος άνθρωπος του κόσμου, εκλεκτό προϊόν του κόσμου που ενταφιάστηκε στα μέτωπα του A Παγκοσμίου Πολέμου και του οποίου η επίμονα επιβιώνουσα ιδεολογία στάθηκε ανίκανη να διαχειριστεί τα νέα προβλήματα του Mεσοπολέμου.»

(Xριστίνα Aγριαντώνη)

Σταθμοί στη ζωή και το έργο του
12/12/1876

Γέννηση στην Kέρκυρα. Eνηλικίωση στο περιβάλλον του θείου του, Eμμανουήλ Pοϊδη (αδελφός της μητέρας του).

1892-1895

Nομικές και οικονομικές σπουδές στο Παρίσι.

1895-1899

Συνέχιση οικονομικών σπουδών στο Λονδίνο.

1899

Διδάκτορας της Nομικής Σχολής του Πανεπιστημίου των Παρισίων με την εργασία «Περί Διαζευκτικών ή Παραλλήλων ποινών».

1899-1902

Mελέτη των αγγλικών οικονομικών στο Λονδίνο.

1902

Yφηγητής της Πολιτικής Oικονομίας και Δημόσιας Oικονομικής στη Nομική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών.

1906

Kαθηγητής της Δημοσίας Oικονομικής και της Στατιστικής.

1912-13

Aντιπρόσωπος της Eλλάδας στην Kοινωνία των Eθνών.

1921, 1923,1929

Mέλος του Συμβουλίου Eπανορθώσεων Πολέμου της Xάγης.

1926

Iδρυτικό μέλος της Aκαδημίας Aθηνών.

1934

Παραίτηση από το Πανεπιστήμιο για λόγους υγείας.

29/5/1935

Θάνατος στην Aθήνα σε ηλικία 59 χρόνων.

Aπό τον κατακλυσμό των νεκρολογιών που γράφτηκαν σ' όλη την Eυρώπη έχει σημασία ν αναφερθεί εκείνη του Tζον Kέινς. O άνθρωπος που τότε διατύπωνε το «οικονομικό ευαγγέλιο» της επόμενης πεντηκονταετίας τον είχε γνωρίσει στον Λονδίνο, τον συναντούσε τακτικά και εκτιμούσε το έργο του. Θυμόταν τον «μειλίχιο, κομψό και με φροντισμένη αβρότητα» Aνδρεάδη...

Πηγή: Εφημερίδα Ημερησία

Εργάσθηκε για την αποκατάσταση των προσφύγων του 1922 και σ’ αυτόν οφείλεται η ίδρυση της προσφυγικής συνοικίας Βύρων. 

Στα Κερκυραϊκά Χρονικά Τόμος 2ος 1952.

Ο Αλέξανδρος Ι.Σβώλος διαπρεπής Έλληνας νομικός και πολιτικός.- Κατά την περίοδο της Κατοχής, διετέλεσε πρόεδρος («πρωθυπουργός») της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ, γνωστής και ως «Κυβέρνησης του Βουνού»).-έγραψε ένα άρθρο για τον καθηγητή του Ανδρέα Ανδρεάδη.

Ο Αλέξανδρος Σβώλος ορκίζεται πρόεδρος της ΠΕΕΑ, Απρίλιος 1944 (φωτογραφία Σπύρου Μελετζή).

Από το άρθρο αυτό θα παραθέσουμε μερικά αποσπάσματα κύρια για τον Ανδρεάδη άνθρωπο:

Στην ειδική μελέτη (1936) του κ. Αθ. Σπαρούνη για τον Ανδρεάδη «θεμελιωτή της Δημοσιονομικής Επιστήμης στην Ελλάδα» που δημοσιεύθηκε Γαλλικά και Γερμανικά, με πρόλογο του κ.Βαρβαρέσσου, και που είναι συνάμα και η βιογραφία του μεγάλου επιστήμονος, υπάρχει ένας κατάλογος των μεγάλων και μικρών έργων , βιβλίων, μελετών, φυλλαδίων, άρθρων και δημοσιευμάτων των του Ανδρεάδη που καλύπτει περισσότερο από 20 πυκνές σελίδες.

Ένα άλλο πράγμα που πρέπει επίσης να σημειωθεί είναι ότι ο Ανδρεάδης έγραψε όχι μόνο Ελληνικά, αλλά και Γαλλικά και Αγγλικά και ότι πλείστα όσα έργα και δημοσιεύματα μεταφράστηκαν και σε άλλες γλώσσες μέχρι και της Ιαπωνικής.

…………….

Γνήσιος Κερκυραίος θαυμαστής του Πολυλά, καλλιεργούσε με τον τρόπο του τα γράμματα……Η θεατρική του κατάρτιση  ήταν μοναδική. Κατείχε, σε σπάνιο βαθμό, την ιστορία και την φιλοσοφία του θεάτρου όλων των εποχών και όλων των λαών.

……………..

Ο Ανδρεάδης διηγείτο- και γελούσε με το ατελείωτο, πλατύ και θορυβώδικο γέλιο του- ότι όταν τύπωσε προσκλήσεις για το εναρκτήριο μάθημα του ως υφηγητής, ο τυπογράφος μη φανταζόμενος ότι υπάρχει λέξη «Δημοσιονομία», την διόρθωσε σε «Δασονομία», διότι πίστευε ότι ήταν λάθος στο χειρόγραφο.

…………….

Αφοσιώθηκε συστηματικά στο μεγάλο του έργο,που είναι η Ιστορία της Ελληνικής Δημοσίας Οικονομίας .Ιστορία που αρχίζει από την ομηρική εποχή , επιμένει εκτενέστατα στους κλασικούς χρόνους –Αθήνα, Σπάρτη- 

ερευνά την οικονομία των «τυράννων», των Μακεδόνων Βασιλέων και της Αλεξανδρινής εποχής, συνεχίζει με την μελέτη των οικονομικών του Βυζαντίου,

 της Ενετοκρατίας, της Τουρκοκρατίας και καταλήγει στην Επανάσταση και την νεώτερη Ελλάδα……

…………..

Αλλά εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω εδώ, είναι ότι ο Ανδρεάδης πίστευε πολύ στην Ιστορία σαν οδηγό της σύγχρονης ζωής.

…………..

Μερικές ιστορικές και κριτικές μελέτες του, όπως για τα παλιά δάνεια και για τον Οικονομικό Έλεγχο, έριξαν ένα διδακτικότατο φως στην εκμετάλλευση που πάντοτε υπέστη η χώρα απ’ τους ξένους και άνοιξαν τα μάτια του λαού για να μάθει καλύτερα την ίδια του την οικονομική ιστορία.

………….

Ακόμα περισσότερο, όταν, σαν κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, τον προσφώνησα, στα 1934, σ’ ένα επίσημο γεύμα που του έκανε η Νομική Σχολή, η συγκίνηση μου του είχε μεταδοθεί κι’ φαίνονταν ευτυχής. Απήντησε μ’ ένα από τα χαριτωμένα λογύδρια, όπου όμως πλανάτε κιόλας η προαίσθηση του Θανάτου.<< Ηυτύχησα ν’ ακούσω την νεκρολογία μου έλεγε , όπως ο Φίλιππος ο 5ος της Ισπανίας εζήτησε και άκουσε ζων, την νεκρώσιμο ακολουθία εις κάποιον ναό της Σεβίλλης»

……………..

Ο Ανδρεάδης είχε παρατηρητικότητα και πολύπλευρο ενδιαφέρον. Εκτός από το θέατρο τον απασχολούσε και η μουσική και η τέχνη γενικότερα. Κι έγραφε κριτικές για όλα.

…………….

Το πνεύμα του και η χάρη του λόγου του υπήρξαν από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του Ανδρεάδη. Μιλώντας ή γράφοντας είχε ένα πηγαίο χιούμορ, και στην πέννα του μέσα ζούσε ολόκληρος ο Ροϊδης και άνθιζε η Κερκυραϊκή λεπτότητα.

……….

Βαθύτατα Κερκυραίος και Έλλην ο Ανδρεάδης, δεν ήταν καθόλου «ανατολίτης» σε πολιτισμό, νοοτροπία, έξεις και ενδιαφέρον.

……………

Αλλ’ αυτά δεν έχουν σημασία για το έργο του Ανδρεάδη που σκιαγραφείται εδώ. Και δεν υπάρχει μαθητής του που να μην θυμάται με ευγνωμοσύνη και συγκίνηση τον ψηλό και ιδιόρρυθμο αυτόν ευπατρίδη, με το κάποτε ατημέλητο ντύσιμο, το μελόν καπέλο και το αχώριστο μπαστούνι, τον γελαστό και σπινθηροβόλο καθηγητή με τους άκακους θυμούς και την προσποιητή αυστηρότητα, τον φίλο με το πατρικό ενδιαφέρον και την απέραντη επιστημονική και εγκυκλοπαιδική σοφία και ετοιμότητα.

……………..

Ο Ανδρεάδης πέθανε με την πέννα στο χέρι. Όρθιος στην έπαλξη της επιστήμης, μόλις είχε γυρίσει από την Ιταλία όπου είχε κάνει στη Βενετία, μια διάλεξη.

Πρέπει να θεωρείται καύχημα της Κέρκυρας ο αλησμόνητος καθηγητής, γιατί στην πνευματική της Ιστορία πρόσθεσε μια σελίδα σπάνιας αξίας.

Ας είναι οι γραμμές αυτές μια σπονδή, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του, στη μνήμη ενός αγαπητού και πολύτιμου διδασκάλου, ενός μεγάλου συναδέλφου και ενός εξόχου Έλληνος και Ευρωπαίου.



[i] Πλην των αναφερομένων επισημαίνουμε:

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                             English translation click to the up right Corner
a

Η πιο κάτω φωτογραφία παρουσιάζει την  Κα  Μαριάννα Γεννατά  σύζυγο του Πέτρου Βράιλα Αρμένη  με τις τέσσερις από τις κόρες τους.

b_600_x_520

Η μία από αυτές, η Σοφία,  παντρεύτηκε με τον Νικόλαο Μάνεση.

c_426_x_600

Το Αρχείο του Πέτρου Βράιλα Αρμένη  φυλάσεται με ευλάβεια  εδώ και πάρα πολλά χρόνια  από την οικογένεια Μάνεση. Η Κυρία Jan  Manessi   (σύζυγος του μακαρίτη Στέφανου Μάνεση)είχε την ευγενή καλοσύνη να βοηθήσει παραχωρώντας στο Corfu Museum  και κατ’ επέκταση στην Κέρκυρα, αντίγραφα από το αρχείο αυτό,ώστε να μπορούμε σήμερα να ερευνήσουμε και στην συνέχεια να δημοσιεύσουμε άγνωστες πτυχές της ζωής  και του έργου, του μεγάλου  αυτού Κερκυραίου. Τονίζοντας  την ευαισθησία αλλά και την αγάπη της προς την Κέρκυρα, το Corfu Museum αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει δημόσια  την Κυρία Μάνεση  για την προσφορά της αυτή.

Σήμερα  δημοσιεύουμε ένα σύντομο βιογραφικό  της κοινωνικοπολιτικής ζωής του Πέτρου βράιλα Αρμένη, ώστε να γνωρίσουμε τα πεπραγμένα του και  να επεκταθούμε σε αυτά αναλυτικά  μέσα από το προσωπικό του αρχείο.Ο Βράιλας διετέλεσε καθηγητής της φιλοσοφίας και έγραψε πολλές φιλοσοφικές μελέτες.Το CORFU MUSEUM έχει στα χέρια του  μόνο το ιστορικοπολιτικό αρχείο του που αφορά   την  δράση του ως Βουλευτής Κερκύρας, Πρόεδρος  της 10ης  Ιονίου  Βουλής και μετέπειτα   Γενικός  Γραμματέας  της Γερουσίας της Ιονίου Βουλής. Επίσης   διετέλεσε Υπουργός των Εξωτερικών της Ελλάδος αλλά και   Πρεσβευτής σε διάφορα μεγάλα κράτη της Ευρώπης. Έγγραφα και ντοκουμέντα που αφορούν  την δράση του στην πολιτική  και που κάποια από αυτά απετέλεσαν σταθμό στην απελευθερωμένη Ελλάδα, θα δημοσιεύσουμε σε επόμενα άρθρα.

Σύντομο Βιογραφικό σημείωμα

Στοιχεία της βιογραφίας  λαμβάνουμε από την ομιλία   του προέδρου του Φιλολογικού συλλόγου  «Παρνασσός» Κον  Ιππ.Σ.Καραβία  που εκφώνησε το 1934  για τα πενήντα χρόνια από τον θάνατο του Βράιλα  ( Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι  ο Βράιλας υπήρξε επίτιμο μέλος του συλλόγου αυτού). Αντίγραφο της ομιλίας μας εστάλη από τον ίδιο τον  σύλλογο .

-Ο Πέτρος Βράϊλας Αρμένης γεννήθηκε στην Κέρκυρα τις 19/12/1812.

Πατέρας του ήταν  ο Δημήτριος  Βράϊλας  και μητέρα του η Άννα Αρμένη.

-Φοίτησε στα δημόσια σχολεία της Κέρκυρας . Διδάσκαλός του,επίσης, ήταν  και  ο  Ανδρέας  Ιδρωμένος, μέλος της γνωστής Κερκυραϊκής  λογίας  Οικογενείας .

d_355_x_460

Ανδρέας Ιδρωμένος

-Το 1829 πήγε  για ανώτερες  σπουδές στην Μπολώνια, όπου διδάχθηκε  φιλοσοφία και φιλολογία.Ένας από τους καθηγητές του ήταν ο Ιταλός σοφός Paolo Costa

e_410_x_600

-Στη συνέχεια πήγε στη Γενεύη για να τελειοποιήσει την  Γαλλική γλώσσα. και   ο  1832   στο Παρίσι όπου  σπούδασε  στην Νομική Σχολή του πανεπιστημίου. Παράλληλα  ήταν ακροατής του μαγάλου Γάλλου Φιλόσοφου Βίκτωρος  Κουζέν.

f_472_x_600

Victor Cousin.

-To 1835 επέστρεψε  στην Κέρκυρα όπου άσκησε την Δικηγορία.Παράλληλα συνέλαβε και πραγματοποίησε την ιδέα της Ίδρυσης της Αναγνωστικής Εταιρείας Κερκύρας.

-Το 1840 διορίστηκε από  ην  Ιόνιο Κυβέρνηση Δικαστής στην Ζάκυνθο και μετά από λίγους μήνες, υποθηκοφύλακας Κερκύρας, θέση που τότε θεωρούνταν μεγάλο αξίωμα.

-Το 1842 αποχώρησε  από την πιο πάνω θέση και ιδιώτευσε   Εισχώρησε σε μια πολιτική ομάδα  υπό την ηγεσία του Ανδρέα Μουστοξύδη η οποία μάχονταν  από το 1839  για την τροποποίηση του ανελεύθερου Συντάγματος που επέβαλε το 1817 ο Αρμοστής Θωμάς Μαίτλαντ.

-Το 1849 ίδρυσε με την συνεργασία του ποιητή Ανδρέα Κάλβου, του νομικού Ναπολέοντος  Ζαμπέλη και τον διακεκριμένων λογίων Σπυρίδωνος Ζαμπέλη και Ιωάννη Πετριτσόπουλου την εφημερίδα «Πατρίς».

j_485_x_295

Η εφημερίδα αυτή αποτέλεσε σταθμό στην εξέλιξη του ελληνικού Τύπου σε σημείο που  ο Βασιλιάς Όθωνας διαβάζοντάς την είπε:

«Η Κέρκυρα,όχι μόνον από γεωγραφικής, αλλά και από πολιτικής απόψεως είναι η κεφαλή της Ελλάδος».

-Με τις ελεύθερες εκλογές που έγιναν μετά την τροποποίηση του Συντάγματος το 1817 εκλέγεται η περίφημος Θ! Ιόνιος Βουλή, όπου εμφανίστηκε επίσημα  και το  κόμμα των ριζοσπαστών. Τότε ψηφίστηκε η Ελληνική ως επίσημη γλώσσα του Ιονίου Κράτους και ορίστηκε η 25η Μαρτίου ως Εθνική Εορτή.Κάτω από αυτές τις συνθήκες ο Άγγλος Αρμοστής αναγκάστηκε να επιβάλλει την  εξάμηνο αναβολή των εργασιών της Βουλής, η οποία διαλύθηκε μετά από λίγο χρόνο.

-Στην Επτάνησο υπήρχαν τότε τρεις πολιτικές ομάδες, οι συντηρητικοί ή  καταχθόνιοι, εγκάθετοι της Αγγλικής προστασίας, οι μεταρυθμιστές οι οποίοι ζητούσαν με νόμιμα μέσα την τροποποίηση του πολιτεύματος με τελικό σκοπό την ένωση με την Ελλάδα και των Ριζοσπαστών οι οποίοι ζητούσαν  την άμεση άνευ όρων Ένωση  με την Μητέρα Ελλάδα. Ο Βράιλας ήταν ο ηγέτης των μεταρυθμιστών. Το 1852 εκλέχθηκε βουλευτής Κερκύρας και συγχρόνως εξελέγη Πρόεδρος της Δεκάτης Βουλής. Μετά την λήξη της Βουλευτικής περιόδου, εξελέγη  Γενικός Γραμματέας της Γερουσίας του Ιονικού Κράτους.

h_554_x_416

Το κτήριο της Ιονίου Βουλής.

Την υψηλή αυτή θέση κράτησε μέχρι την ημέρα της Ένωσης, 21 Μαΐου 1864, όπου παρέδωσε την διοίκηση και τα αρχεία της Γερουσίας και της Νομοθετικής Συνέλευσης,  στον Γεώργιο Ζηνόπουλο Γραμματέα του έκτακτου απεσταλμένου του Βασιλέως των Ελλήνων Γεωργίου Α! Θρασύβουλο Ζαΐμη.

k_600_x_451

Θρασύβουλος  Ζαΐμης.

-12 Νοεμβρίου του 1858  ο Βράιλας δέχεται  τον έκτακτο μεγάλο Αρμοστή της Αγγλικής Κυβέρνησης και διαπρεπή φιλέλληνα  Γουίλλιαμ  Έβαρτ  Γλάδστων,  ο οποίος κατάρτισε πρόγραμμα φιλελευθέρων μεταρυθμίσεων και το  παρουσίασε στην Ιόνιο Βουλή. Η Βουλή όμως δεν το αποδέχθηκε παρόλη την θερμή υποστήριξη του Βράιλα.

l_332_x_454

Γουίλλιαμ  Έβαρτ  Γλάδστων  .

- Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε επίσης ότι το 1855, ο Βράιλας διορίστηκε καθηγητής της Φιλοσοφίας και της ιστορίας της Φιλοσοφίας στην Ιόνιο Ακαδημία.

-  Μετά την Ένωση, έγιναν  εκλογές πληρεξουσίων στην Εθνοσυνέλευση   όπου αποκλείσθηκαν  οι Πρόκριτοι της Πόλης της Κέρκυρας, λόγω της υπερίσχυσης των χωρικών.Ο Βράιλας και ο Γεώργιος Μαρκοράς, πατέρας του ποιητή Γεράσιμου Μαρκορά ,στάλθηκαν στην Αθήνα και ενήργησαν ώστε το νησί να διαιρεθεί σε τρεις εκλογικές περιφέρειες, της Κερκύρας, της Μέσης και του Όρους.

-Με την σύσταση του Πρώτου Συμβουλίου της Επικρατείας ο Βράιλας διορίστηκε Σύμβουλος. Την 16η Μαρτίου του 1865 ανέλαβε ως Υπουργός των Εξωτερικών  υπό τον Πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κουμουνδούρο.

m_455_x_571

Αλέξανδρος Κουμουνδούρος.

Το δε 1867 διορίστηκε Πρεσβευτής της Ελλάδος στο Λονδίνο.Πρεσβευτές τότε της Ελλάδος ήταν άνθρωποι σπουδαίας μόρφωσης και διανοητικής υπεροχής ώστε να ασκούν  γόητρο και επιβολή στις Αυλές όπου ήταν διαπιστευμένοι.

-Στο Λονδίνο κατέκτησε αμέσως την εύνοια της Βασίλισσας Βικτωρίας και την εκτίμηση των πολιτικών και διπλωματικών κύκλων, καθώς επίσης και τον  βαθύτατο σεβασμό των Ελλήνων στην Αγγλία.Βρέθηκε την εποχή εκείνη σε δύσκολες καταστάσεις καθότι τότε έγινε  και  η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση. Με τις ενέργειές του και την αρθρογραφία του στους «Times” του Λονδίνου,  κέρδισε  την συμπάθεια της Αγγλίας υπέρ των αγωνιζομένων  Κρητών. Αντιμετώπισε επίσης  την  εξέγερση της  Αγγλικής  κοινής  γνώμης για τον σφαγιασμό Άγγλων πολιτών  κατά την ληστεία του Δήλεσι το 1870.

- Το 1874 διορίστηκε Πρεσβευτής στην Πετρούπολη επί εποχής του Τσάρου Αλεξάνδρου Β! απολαμβάνοντας μέγιστη συμπάθεια και εκτίμηση από όλη την Ρωσική κοινωνία.

-Το 1878 συμμετείχε με τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη σαν αντιπρόσωπος της  Ελλάδος στο Συνέδριο του Βερολίνου.

n_506_x_600

Θεόδωρος Δηλιγιάννης.

-Το 1878 και το 1879 πήγε ως έκτακτος απεσταλμένος στην Κωνσταντινούπολη, όπου με τον εκεί Έλληνα  Πρεσβευτή  Ανδρέα Κουντουριώτη,  διαπραγματεύθηκε  το ζήτημα  των συνόρων με την Τουρκική Κυβέρνηση.

o_561_x_600

- Έπειτα μετατέθηκε στο Παρίσι. Το  1882 διορίστηκε εκ νέου Πρεσβευτής στο Λονδίνο όπου και  παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του την 3η Σεπτεμβρίου του 1884.

- Η κηδεία του έγινε στο Λονδίνο με μεγαλοπρέπεια  παριστάμενης της Βασιλικής οικογένειας της Αγγλίας,των υπουργών και ολόκληρου του Διπλωματικού Σώματος. Η σωρός του  μεταφέρθηκε  με μεγάλο Αγγλικό Θωρηκτό στον Πειραιά και από εκεί διακομίστηκε  με το Ελληνικό Πολεμικό Πλοίο «Πάραλος» στην Κέρκυρα όπου ενταφιάστηκε με επίσημες τιμές  στον οικογενειακό τάφο που βρίσκεται στο Α! Δημοτικό νεκροταφείο Κερκύρας.

Από το αρχείο θα παραθέσουμε τα συμβόλαια που υπέγραψαν οι κόρες του Βράϊλα με τον γλύπτη Γεώργιο Κάλλο τον Ιούνιο του 1884,  σχετικά  με την κατασκευή του μνημείου της οικογενείας Βράϊλα,  το οποίο βρίσκεται στο μέσο  της οδού  που οδηγεί προς την Εκκλησία του Α! Νεκροταφείου Κερκύρας.

3_412_x_600.jpgaaa

Στα συμβόλαια αυτά αναφέρεται  η συμφωνία της οικογένειας με τον γλύπτη,ώστε  το μάρμαρο του κυρίως μνημείου με τον σταυρό να γίνει από μάρμαρο Πεντέλης και το κάτω μέρος και ο γύρω χώρος από μάρμαρο Παξών. Συμφωνείται δε,το μνημείο να είναι έτοιμο τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους και  η αμοιβή  η οποία ορίστηκε σε 3.000 νέες δρχ.

PICT3029_450_x_600

Απόδειξη του γλύπτη Γεωργίου Κάλλου από τις σταδιακές πληρωμές που εισέπραττε.

7_600_x_424

__451_x_600_.jpgaaa_451_x_600

 

Το βιογραφικό σημείωμα για τον Felice Beato στηρίζεται στο άρθρο 

a world history of art

http://www.all-art.org/20ct_photo/Beato1.htm

 

  

Μεταφορτώθηκε από το χρήστη PhotographyMasters την 25 Σεπ 2008

    

Ο Felice Beato (γεν. 1833 ή το 1834 και πέθανε γ. 1907), ήταν ένας Κερκυραίος φωτογράφος Μερικές φορές ήταν γνωστός και ως Felix Beato, Ο Beato ως φωτογράφος και πολεμικός ανταποκριτής έκανε ταξίδια σε πολλά μέρη πράγμα που του έδωσε την ευκαιρία να δημιουργήσει εξαιρετικές εικόνες ανθρώπων και  γεγονότα από χώρες,  που ήταν άγνωστες λόγω της μεγάλης αποστάσης, για τους περισσότερους ανθρώπους στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Μέχρι σήμερα το έργο του παρέχει  βασικά ,εικόνες αυτών των γεγονότων, όπως η ινδική ανταρσία του 1857 και τον πόλεμο του οπίου. Οι φωτογραφίες του αποτελούν το πρώτο σημαντικό έργο που πήρε την ονομασία φωτορεπορτάζ.

Η προέλευση και την ταυτότητα του Felice Beato ήταν δύσκολο να προσδιορισθούν, αλλά η σύγχυση γύρω από την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης του φαίνεται τώρα να έχει ουσιαστικά ξεκαθαριστεί. Βάσει της αίτησης για χορήγηση άδειας ταξιδίου που έκανε το 1858, ο Beato γεννήθηκε το 1833 ή 1834 στο νησί της Κέρκυρας. Κατά την γέννησή του, η Κέρκυρα ήταν μέρος του Βρετανικού προτεκτοράτου των Ιονίων Νήσων, και έτσι θα μπορούσε ο Beato να έχει χαρακτηριστεί ως ένας Βρετανός.Η.Κέρκυρα ήταν προηγουμένως υπό Ενετική κατοχή. Το γεγονός αυτό κατά κάποιο τρόπο εξηγεί τις πολλές αναφορές για την οικογένεια Beato ως "Ιταλική" και "Βενετσιάνικη" και μέλος της Κερκυραϊκής κοινωνίας των Ιταλών .ΟΙ Beato καταγράφεται να έχουν έχουν μεταναστεύσει στην Κέρκυρα το 17ο αιώνα και ήταν μία από τις ευγενείς οικογενειες των βενετσιάνων που κυβέρνησαν το νησί κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βενετίας

 

Λόγω της ύπαρξης ενός αριθμού φωτογραφιών που υπογράφηκαν "Felice Beato Antonio» και «Felice Beato Α.", φαινόνταν λίγο απίθανο ότι υπήρχε ·ένας φωτογράφος που με κάποιο τρόπο κατάφερε να φωτογραφίσει τον ίδιο χρόνο σε μέρη τόσο μακρινά όπως η Αίγυπτος και η Ιαπωνία. Αλλά το 1983, αποδείχτηκε από την Chantal Edel ότι «Felice Beato Antonio" αντιπροσώπευαν  δύο αδέλφια, Felice Beato και Antonio Beato, που μερικές φορές εργάστηκαν μαζί  και μοιράζονται μια υπογραφή. Η σύγχυση που προκύπτει από τις υπογραφές  συνεχίζει να προκαλεί προβλήματα στον προσδιορισμό ποιος από τους δύο φωτογράφους ήταν ο δημιουργός μιας συγκεκριμένης εικόνας.

· Το 1853 ο James Robertson  άρχισε να φωτογραφίζει μαζί με τον Beato  και έτσι σχηματίζεται μια εταιρική σχέση που ονομάζεται «Robertson & Beato>> Μια σειρά από φωτογραφίες της επιχείρησης που παράγονται στη δεκαετία του 1850 έχουν υπογραφεί" Ρόμπερτσον, Beato και Σία "και πιστεύεται ότι η << και ΣΙΑ>>αναφέρεται στην Αντώνιο. Το 1855 οι Beato και Robertson ταξίδεψαν στην Μπαλακλάβα, Κριμαία, όπου ανέλαβαν ρεπορτάζ του Κριμαϊκού πολέμου.

Τον Φλεβάρη, 1858 ο Felice Beato έφτασε στην Καλκούτα και άρχισε να ταξιδεύει σε όλη τη Βόρεια Ινδία για να τεκμηριώσει την επαύριο της Ινδικής Εξέγερσης του 1857.
 
Φωτογραφίες του 19ου αιώνα δείχνουν συχνά σήμερα τους περιορισμούς της τεχνολογίας που χρησιμοποιείτο,όμως ο Felice Beato κατάφερε να λειτουργήσει με επιτυχία μέσα από τις δυσκολίες και να  ξεπερνά τους περιορισμούς αυτούς. Η παρατεταμένη έκθεση και οι χρόνοι που απαιτούνται, από τις διαδικασίες της εποχής δηλ να στέκονται τα είδωλα ακίνητα για μεγάλο χρονικό διάστημα, πρέπει να ήταν ένα επιπλέον κίνητρο για τον Beato να συνθέσει και να τοποθετήσει τα θέματα των φωτογραφιών του με ιδιαίτερη προσοχή. Τοποθετούσε συχνά ντόπιους σαν είδωλα με τέτοιο τρόπο ώστε να συμψηφίσει τα αρχιτεκτονικά ή τοπογραφικά θέματα των εικόνων του, αλλά κατά τα άλλα, οι άνθρωποι (και άλλα κινούμενα αντικείμενα) που φωτογραφίζονται παρουσιάζουν μερικές φορές μια θαμπάδα ή  εξαφανίζονται εντελώς κατά τη διάρκεια της μακράς έκθεσης. Τέτοια θολώματα είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό στις φωτογραφίες. του 19ου αιώνα.

 

Όπως και οι άλλοι εμπορικοί φωτογράφοι του 19ου αιώνα, ο Beato έκανε συχνά εκτυπώσεις αντίγραφα της αρχικής φωτογραφίας του. Ήταν ένας αποτελεσματικός και οικονομικός τρόπος για να έχει πολλές ίδιες  εικόνες.

Ο Beato ήταν πρωτοπόρος και εξαιρετικός στις τεχνικές του χρωματισμού με το χέρι των φωτογραφιών.Καθόλη την διάρκεια της καριέρας του, το έργο του Beato χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακά πανοράματα, τα οποία παράγονται από προσεκτικές και αρκετές συνεχόμενες εκθέσεις του ειδώλου και, στη συνέχεια,  ενώνει τις προκύπτουσες εκτυπώσεις μαζί, φτιάχνοντας έτσι εκ νέου τη δημιουργία της επεκτατικής θέας.

Κορτιάνος - Κουαρτάνος: Quarta-no,

Φραγκο-λεβαντίνικη, καθολικής καταγωγής, η προέλευση αυτού του επίθετου, με οικόσημο το οποίο φέρει τις τρεις εποχές. Για την οικογένεια Κορτιάνου δεν υπήρχε τέταρτη εποχή, quarto no=Η τέταρτη εποχή όχι. Οι Κουαρτάνου-Καρτάνου  ήταν Κερκυραϊκή οικογένεια πιθανόν κρητικής καταγωγής, με τίτλο ευγενείας από τον 15ο αιώνα.

oikoshmo_koyrtanoy_300_x_450

Το οικόσημο της οικογενείας

Ο Ιωαννίκιος ήταν γιος ενός ναυπηγού στην Κέρκυρα. Θα πρέπει να γεννήθηκε πριν το 1500,αφού εντοπίζεται πρώτη φορά στη Ρόδο το 1521 ήδη ως συντηρητής χειρογράφου στον Ναό της Παναγίας στην Λίνδο.Το σίγουρο είναι ότι το 1524 βρίσκεται ιερομόναχος και οικονόμος στο Μοναστήρι του Παντοκράτορος Σωτήρος στις Νυμφές της Κέρκυρας

_-15901

Από το 1524  ξεκινά να ταξιδεύει για τις υποθέσεις και τα συμφέροντα του μοναστηριού του, φαίνεται όμως πως είχε την περιπλάνηση στο αίμα του. Οργώνει τον τότε ελληνόφωνο χώρο, τουρκοκρατούμενο και ενετοκρατούμενο, από την Κωνσταντινούπολη, στην Κρήτη ως τη Ρώμη και τη Βενετία. Οι περιπέτειες του βίου του περιπλέκονται ακόμη περισσότερο εξαιτίας της οικονομικής δυσπραγίας της οικογένειάς του. Τέσσερις αδελφές σε ηλικία γάμου έστεκαν πάντα δυσβάσταχτο βάρος γι’ αυτόν. Ναυπηγός, όπως είπαμε  ο πατέρας του, αναγκάζεται να εργαστεί σε οθωμανικούς ταρσανάδες στην Κωνσταντινούπολη και την Ήπειρο, όπου και πέφτει θύμα απαγωγής από τουρκαλβανούς πειρατές. Ο Ιωαννίκιος  στη Κέρκυρα είχε ανέβει στο βαθμό του  μέγα Πρωτοσύγγελου. Παρόλο που δεν είναι γνωστές οι ακριβείς ημερομηνίες γέννησης και θανάτου του, έζησε μια ζωή συναρπαστική σαν μυθιστόρημα.

Μετέβη για σπουδές στη Βενετία. Εκεί, οι οικονομικές συναλλαγές με άπιστους,οι  προστριβές με τις ενετικές αρχές,αλλά  κυρίως τα υπέρογκα έξοδα για την  διάσωση του πατέρα του αβγατίζουν τα χρέη του.

Ο Καρτάνος  βρισκόμενος σε συναναστροφή με την Ελληνική παροικία της Βενετίας  κατέκρινε  δημόσια  τον μητροπολίτη Μονεμβασίας Αρσένιο,( *)διότι εκείνος  είχε ασπασθεί τον Καθολικισμό και  επιχείρησε κάποια μέρα της Σαρακοστής του 1534 να κηρύξει στην ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία της Βενετίας, έχοντας την επίσημη άδεια των βενετικών αρχών.Ο  Αρσένιος  είχε προστάτη τον Πάπα Λέωντα Ι' .

*(Αρσένιος (Αριστόβουλος Αποστόλης, Ηράκλειο Κρήτης 1468 – Βενετία 1535). Μητροπολίτης Μονεμβασίας (1506-9, 1524) και λόγιος. Το 1524 κατάφερε να ανακτήσει τον αρχιεπισκοπικό θώκο της Μονεμβασίας, και  με τη βοήθεια του πάπα.Το ίδιο έτος διορίστηκε ιεροκήρυκας της Ελληνικής Κοινότητας Βενετίας. Ο διορισμός του αυτός υπήρξε αφορμή διχασμού των μελών της κοινότητας, προκαλώντας σοβαρά σκάνδαλα και βίαιες συγκρούσεις).

3215_20_600_x_443

Ο Αρσένιος τον κατήγγειλε στις αρχές και η αντιπαράθεση με προσβλητικά λόγια είχε ως αποτέλεσμα την τριετή φυλάκιση του Ιωαννίκιου στη Βενετία .

Στη φυλακή  έμεινε από τις 10 Οκτωβρίου του 1534 ώς το τέλος Σεπτεμβρίου του 1537.

Στη φυλακή  «διά να απερνάγη ο λογισμός» του, έγραψε ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1536 με τίτλο: «Το παρόν βιβλίο έναι η παλαιά τε και νέα διαθήκη, ήτοι το άνθος και αναγγαίον αυτής»

i7r67r6rr_411_x_600

Το βιβλίο αυτό τυπώθηκε από τον εκδότη  Bartolomeo Zanetti το 1536, ενώ ο Καρτάνος ήταν φυλακή.

ooooooo_396_x_600

Η τελευταία σελίδα του βιβλίου

Το βιβλίο 800 σελίδων, διαιρείται σε τέσσερα μέρη: α΄Το δογματικόν (κεφ1-24) β΄Το Ιστορικόν (κεφ 25-191) γ΄Το ηθικόν(19 ομιλίαι)  και δ΄το Τελετουργικόν.

Πίνακας περιεχομένων

          33 Πως ο Ουεσπεσιανός έκαμεν εκδίκησιν δια τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν Κεφ. ρζα΄*

* Από Βικιθήκη Ιωαννίκιος Καρτάνος, Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη, Φιλολογική επιμέλεια: Ελένη Κακουλίδη-Πάνου. Γλωσσικό επίμετρο: Ελένη Καραντζόλα. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη 2000.

.Επηρεασμένος ίσως από τον Κερκυραίο Νικόλαο Σοφιανό που προσπαθούσε να γράφει στην  ομιλουμένη και ο οποίος έγραψε για πρώτη φορά την «Γραμματική της Νεοελληνικής γλώσσης»,της οποίας η πρώτη έκδοση αναφέρεται το 1544, έγραψε το βιβλίο του στην  νεοελληνική  γλώσσα της εποχής του. Ένα έργο προδρομικό και προκλητικό στο είδος του για την εποχή του.

Ο Καρτάνος φιλοδοξεί να δώσει ένα δημοφιλές ανάγνωσμα, θρησκευτικού όμως περιεχομένου, στο πρότυπο του Ανθους των Χαρίτων, που μόλις είχε κυκλοφορήσει (1529). Γι' αυτό και καταπιάνεται με τη μεταγραφή του ιταλικού Fioretto di tutta la Biblia Historiato, ενός εικονογραφημένου και εκλαϊκευτικού απανθίσματος της Βίβλου. Τα ιταλικά του όμως φαίνεται ότι δεν αρκούν για μια πιστή μετάφραση. Αντ' αυτής φτιάχνει μια ωραία ελεύθερη διασκευή του ιταλικού προτύπου, στην οποία ενσωματώνει παραθέματα από χρονογραφίες, ευαγγελικά κείμενα και πατερικά συγγράμματα. Προπαντός ποικίλλει την αφήγησή του με εκτενή παραδείγματα από τα Απόκρυφα βιβλία.*

* ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  29/10/2000, 00:00 Εφημερίδα το Βημα

Γράφει δε ο ίδιος  στον πρόλογό που ξεκινά:

_.jpg3_476_x_120

Σημειώνει, ότι παρόλο που μερικοί,   ίσως θεωρούν το έργο  της μετάφρασης  της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης περιττό και μη ενδεδειγμένο ,ενώ και αυτοί ενδιαφέρονται για τη διδαχή των ιερών εγγράφων,  ωστόσο η μετάφραση στην καθομιλουμένη είναι και αυτό  πρέπον και λογικό.

«Δεν το έκαμα διά τους διδασκάλους, αλλά διά τους αμαθείς ως εμέ και διά να καταλάβουν πάντες οι χειροτέχναι και αμαθείς την θεία Γραφήν, τόσον ναύται όσο και χειροτέχναι και γυναίκες και παιδιά και πάσα μικρός άνθρωπος, μόνον που να ηξεύρει να διαβάζει».

Όντας εκφραστής της ελληνικής παιδείας και μάλιστα αιώνες πριν από την εμφάνιση του Διαφωτισμού, ο Καρτάνος διακήρυττε την ανάγκη να μορφωθεί ο ελληνικός λαός με έργα γραμμένα στη ζωντανή γλώσσα του. Τα θέματα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης  που καλύπτουν το μισό περίπου βιβλίο, διανθίζονται από σχολιασμούς και άλλες διηγήσεις, καθώς κοντά στη θρησκευτική διδασκαλία, περιλήφθηκαν θέματα ιστορίας-χρονογραφίας, εγκλυκλοπαιδικά, καθώς και θέματα καθημερινής πρακτικής. Τα προβλήματα της θρησκευτικής διδασκαλίας και η έλλειψη υποδομής και παιδείας ,ώθησαν τον Καρτάνο να ετοιμάσει ένα θρησκευτικό έργο με εύληπτη ύλη για τον λαό, ενώ είναι σαφές ότι το έργο του δεν είναι -ούτε αποτελούσε πρόθεση του συγγραφέα- θεολογικό.*

*Βικιπαίδεια

Η δημοτική του ήταν ακόμα αδιαμόρφωτη και τραχιά, αλλά το βιβλίο του συνάντησε μεγάλη απήχηση από τον λαό και απέκτησε τεράστια δημοτικότητα. Φαίνεται όμως ότι ο Καρτάνος, αντλώντας στοιχεία από απόκρυφα ευαγγέλια και λαϊκές παραδόσεις, ξέφυγε σε ορισμένα σημεία από την επίσημη δογματική διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πάντως ήταν ένα γοητευτικό γλωσσικό μνημείο της απλής εκκλησιαστικής δημοτικής των αρχών του 16ου αιώνα και συνάμα το πρώτο ψυχωφελές λαϊκό ανάγνωσμα.

«Eπαρεκάλεσα να μου φωτίση τον νουν μου να ημπορέσω να πεζεύσω την θείαν Γραφήν εις κοινήν γλώτταν, δια να ημπορεί … πάσα μικρός άνθρωπος να την εγρικά και να λαμβάνη απ' αύτην μικρήν ωφέλειαν» λέει ο Iωαννίκιος Kαρτάνος*

* Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη Τού Ιωάννη Παναγόπουλου: Η μετάφραση τής Καινής Διαθήκης στην Νεοελληνική γλώσσα

Ο Καρτάνος υποστήριζε ότι ο λαός πρέπει να μορφώνεται με έργα γραμμένα στη γλώσσα του. Πρόκειται για ένα έργο πρωτοποριακό για την εποχή του, το οποίο, όπως ήταν φυσικό, δέχθηκε πολλές επιθέσεις. Το κείμενο κοσμείται από οκτώ ξυλογραφίες της πρώτης έκδοσης. Το βιβλίο τυπώθηκε ενώ ο συγγραφέας βρισκόταν στη φυλακή και γνώρισε τεράστια επιτυχία με πέντε τουλάχιστον εκδόσεις από το 1536 έως το 1567.*

* Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τον Ιωαννίκιο Καρτάνο με τον πολύ μεταγενέστερό του Μακρυγιάννη, που και αυτός  έγραψε  στην ομιλούμενη. Για τον λόγο αυτό το έργο του « Παλαιά τε και νέα διαθήκη, ήτοι το άνθος και αναγγαίον αυτής»είχε  τόσο μεγάλη απήχηση,  που για περισσότερο  από 100 χρόνια, ξεχώριζε στις προτιμήσεις των αναγνωστών σε όλον  τον ελληνόφωνο κόσμο.

Η μαύρη αντίδραση

_-15901a

Ο Καρτάνος  έγραψε ένα ανθολόγιο στο οποίο είχε κρατήσει την  πίστη που παραδόθηκε από τους αποστόλους, παρασύροντας και άλλους πρεσβυτέρους και αυτό έπρεπε με κάθε τρόπο να το σταματήσουν. Το "οικουμενικό" πατριαρχείο τον απομάκρυνε ως "ετερόδοξο".

Το βιβλίο του αποκηρύχθηκε  και ο ίδιος καταδικάστηκε ως «ετερόδοξος λύκος» «Ένεκα των επιτυχιών του επεδίωξεν όπως χειροτονηθεί μητροπολίτης αλλά απεπέμφθει από τον Κωνσταντνουπόλεως Ιερεμία τον Α! (1522-1545) ως ετερόδοξος κριθείς ποίμνης ηγάσθασθαι λύκος, ων εναργής»*

* ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ σελ.374

«Persona  scandalosa de mala qualita» χαρακτηρίζεται στα δικόγραφα ο Καρτάνος. «Κακότροπος σκανδαλοποιός»*

*ΤΟ ΒΗΜΑ ΜΑΡΗ ΘΕΟΔΟΣΟΠΟΥΛΟΥ | Κυριακή 29 Οκτωβρίου 2000 από το βιβλίο  Ιωαννίκιος Καρτάνος, Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη, Φιλολογική επιμέλεια: Ελένη Κακουλίδη-Πάνου.

Οι οπαδοί του εκτός των άλλων ονομάτων, που θα δούμε πιο κάτω παίρνουν και την μακρύτερη Ελληνική λέξη που έχουμε διαβάσει ποτέ.

Τζαγκαρομαραγγογουναροαυτοχρυσοχοοβοντικλαροχάλκες

έτσι ονομάζει ειρωνικά ο Αποστόλης (Αρσένιος) τους απλούς εκείνους ανθρώπους, κυρίως βιοτέχνες, που δημιουργούν ζυμώσεις και αναβρασμό εναντίον των ενωτικών και της καθολικής εκκλησίας.*

* Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τομ. Γ', Θεσσαλονίκη 1968. http://www.egolpion.com/proshlutismos_katholikwn.el.aspx

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Καρτάνος ήταν αντιενωτικός στις προσπάθειες που γίνονταν για την ένωση Καθολικών και Ορθοδόξων. Οι νεώτεροι ερευνητές όντως αναφέρουν ότι ο Καρτάνος είχε "μόνο καλές προθέσεις" στο μνημειώδες αυτό έργο του αλλά και ότι 'τον έφαγε το μαύρο φίδι' των "διδασκάλων και σοφών ανδρών", των οποίων το γεμάτο μίσος μένος και η ζηλοφθονία τους δεν είχαν καμία σχέση με τη διδασκαλία και τη ζωή του  Ιησού του Ναζωραίου.

Αναστάτωση μεγάλη επικρατεί στον Ορθόδοξο Κλήρο με τον άνθρωπο-ιερωμένο που τόλμησε να γράψει σε γλώσσα που την καταλαβαίνει ο λαός.Αλοίμονο για την εξουσία της Εκκλησίας να καταλαβαίνει ο λαός τις γραφές των Εκκλησιαστικών κειμένων.

Την αρχηγία της επίθεσης κατά του Καρτάνου αναλαμβάνει ο Παχώμιος Ρουσάνος

(Ο Παχώμιος Ρουσάνος (1508-1553) ήταν Έλληνας λόγιος του 16ου αιώνα. Γεννήθηκε στην Ζάκυνθο και κουρεύτηκε μοναχός στην μονή του Αγίου Γεωργίου των Κρημνών. Ξεκίνησε από το χωριό του και έκανε περιοδεία σε πολλά μέρη της Ελλάδας, πήγε και στο Άγιο Όρος και προσκύνησε τους Αγίους τόπους. Μετά δε επισκέφτηκε την Βενετία και συσχετίστηκε με πολλούς ορθόδοξους αρχιερείς, ιερείς, μοναχούς και προύχοντες.Έζησε βίο λιτό και ρακένδυτο, και έγινε θερμός ζηλωτής της ορθοδοξίας, αλλά και γόνιμος και φιλόπονος συγγραφέας, επιτήδειος στην χρήση της γλώσσας. Δίδαξε την ελληνική γραμματική.Ήταν δεινός εχθρός του Καρτάνου, γράφοντας και κάνοντας πολλά για να καταπολεμήσει αυτόν και τα ζιζάνια που έσπειρε.Στον Ρουσάνο ανήκει η πρωτοβουλία της συγκριτικής διερευνήσεως των κατά τόπους ιδιωμάτων της καθομιλουμένης γλώσσας, την οποία ανέπτυξε αργότερα και ο Κοραής.Απεβίωσε στην μονή των Κρημνών της Ζακύνθου, χωρίς να είναι γνωστό, ποιό έτος. Τα πολυάριθμα συγγράμματά του φυλάχτηκαν για κάμποσο καιρό στην μονή αυτή, και αργότερα μεταφέρθηκαν στην Βενετία).

Για το ποιος ήταν ο Ρουσάνος  και την σχέση του με το Καρτάνο μας δίνει μια εξαιρετική περιφραφή ο Αμάντος Κωνσταντίνος «Παχώμιος Ρουσάνος».

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ Τόμος Β!τεύχος 22-24(1927)

001_2_417_x_600_417_x_600


Περιληπτικά, το πιο πάνω έγγραφο λέει, ότι, ο Ρουσάνος  ήταν ένας άνθρωπος που ήταν δύσκολο να μένει για μεγάλο διάστημα σ’ έναν τόπο, διότι συγκρούονταν με μητροπολίτες και ηγούμενους και τους επιτίθονταν…………οι μαχητικοί λεγόμενοι  χαρακτήρες είναι συνήθως εγωιστές και άδικοι και ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και ο Ρουσάνος, όπως φαίνεται καθαρά στον αγώνα του κατά του Ιωαννίκιου Καρτάνου…….Σήμερα πρέπει να θαυμάζουμε τον Καρτάνο, διότι με τόση αγνή πρόθεση και  με τόση ορθή αντίληψη  σκέφτηκε για την μόρφωση του απλού λαού,όπως δεν σκέπτονται ακόμη και σήμερα οι λεγόμενοι σοφοί……Βεβαίως ο Καρτάνος μπορεί να περιέπεσε σε λάθη (κατά την τότε άποψη της Ορθοδοξίας) αλλά ο Ρουσάνος είναι αμίληκτος και δεν δύναται να καταλάβει ούτε αυτήν την καλή πρόθεση του Καρτάνου και βρίσκει σε αυτόν κακή πίστη.Έγραψε « περί Καρτανιτών αιρέσεως», «περί Καρτανιτών αιρετικών» όπου με σφοδρότητα και εμπάθεια μιλάει για τον Καρτάνο «Σχεδόν γαρ ουδέν ορθόν εν τη λαοπλανεί αυτού βίβλω φέρεται». Και στην επιστολή του προς τους χαλκογράφους μιλάει με ειρωνικούς υπαινιγμούς  για τον Καρτάνο.  (Που δ’ανθήσεις το του Φαίακος (Κερκυραίου δηλ.) δια της χαλκογραφίας αναφανέν οικουμενικόν κακόν,την φερονύμως  ιώ ανοικείαν (Ιωαννικείου!) ήτοι φωνήν ανάρμοστον τον κυκεώνα παλαιών τε και νέων αιρέσεων την Καρτάνου και λίαν άνουν τε και ασύντακτον βίβλον….»

_1a_442_x_600

Στο πιο πάνω βιβλίο σημεώνονται δύο χειρόγραφα του Ρουσάνου:

Στί κεφάλαιο SCRIPTORES ECCLESIASTICI CXXV σελ 259 Γράφει :

_1_403_x_600

ΧΙΙΙ Peg 123 Tit. Περί καρτανιτών Initium :καρτανίται οι και ιωαννικιανοί.ήτοι τω θρόνω μεν κωνσταντινουπόλεως δωκούσιν υποκείσθαι δέχονται δε οι μέν λαθραίως οι δε και φανερώς τα του ιωαννικίου καρτάνου συγγράμματα.

XV.Pag 125 Τιτ.+τoυ αυτού περι της των καρτανιτών Αιρέσεως.Initium.εν τοις καθ’υμάς χρόνοις εφάνη και η των καρτανιτών Πολυκέφαλος αίρεσις’ καρτάνος γαρ κερκυραίος

 ΄Ετσι λοιπόν δημιουργείται η αίρεση των «Καρτανιτών» ή «Ιωαννικιτών». Πολλοί είναι οι λαϊκοί και οι ιερωμένοι που διαβάζουν το βιβλίο του Καρτάνου.

7777777_311_x_225*

* ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ σελ.374

Σημειώνουμε από τα πιο πάνω …..η αίρεσις του χαρακτηρίζεται ως μία των σημαντικοτέρων εξ όσων ετάραξαν την Ελληνικήν Εκκλησίαν μετά την Άλωσιν……Εις την κατηγορίαν ταύτην των ιερατικών βιβλίων ανήκει και ο «Θησαυρός» Δαμασκηνού του Στουδίτου,γνωρίσας από του 1561 μέχρις εσχάτων,πολυαρίθμους εκδόσεις,περιλαμβάνουν μάλιστα και λόγους εκ του γ! μέρους του «Ανθους» του Καρτάνου.

Η  επίθεση του Ρουσάνου και προς τους δύο, περιγράφεται από τον Χριστόφορο Φιλήτα στο πιο κάτω βιβλίο.

a_391_x_600

Ο Ρουσάνος πέτυχε με την επιρροή του να διωχθεί ο Καρτάνος από όλον  τον συντηρητικό  και σκληροπυρηνικό Ορθόδοξο κόσμο. Εκτός από τις προφορικές του διαλέξεις ο Ρουσάνος έχει γράψει: α) Περί  Καρτανιτών αιρετικών β)Περί Καρτανιτών αιρέσεως γ)Αι του κατάρατου Καρτάνου αιρέσεις και φληναφίαι και η τούτων ανατροπή δ)Επιστολή (Αθανασίω Ναυπάκτου)

Μετά από σκληρές επιθέσεις τελικά ο Ιωαννίκιος αφαίρεσε τις επίμαχες παραγράφους σε νεότερη έκδοση του έργου του. Παρά τις περικοπές που έκανε στην πέμπτη έκδοση, (1567) δεν δόθηκε στον Καρτάνο το αρχιερατικό αξίωμα . Το Οικουμενικό Πατριαρχείο υποκύπτοντας στους συκοφάντες τον απομάκρυνε.

………….

- κατηγορείται ότι στο έργο του υπάρχουν αναφορές από το βιβλίο «Fioretto di tutta la Biblia historiato» το οποίο είχε καταδικαστεί από την παπική σύνοδο του Τριέδου!!

- κατηγορείται ότι έχει επηρεαστεί από το απόκρυφο Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας του Ιησού (Αυτή η δήλωση αποσωβεί το γεγονός ότι η εκκλησιαστική παράδοση βρίθει από αναφορές στα απόκρυφα "ευαγγέλια" και σε κατοπινούς θρύλους. Οι εικόνες που χρησιμοποιούνται στην λατρεία στηρίζουν πολλές από τις λεπτομέρειές τους σε τέτοιου είδους πηγές. Οπότε ο Καρτάνος ακολούθησε την πεπατημένη σε αυτό το ζήτημα).Ο ίδιος ο Καρτάνος αρνείται ότι γνώριζε τα περί αντικανονικότητας του συγκεκριμένου « ευαγγελίου » ( Είναι άλλωστε γνωστή η κατάσταση του κλήρου την εποχή εκείνη )

- κατηγορείται για ετεροδοξία . ( Εδώ οι αρχιερείς δεν τολμούν να τον καταδικάσουν για μοναρχιονισμό. Αντίθετα υπάρχει μια θολή και αστήρικτη αναφορά σε πανθεϊσμό !! )

Τέλος πρέπει να σημειώσουμε ότι με το όνομα "καρτανίτες" χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην δεκάδες , εκατοντάδες ποιμένες, θεολόγοι , διάκονοι , πρεσβύτεροι, και ζηλωτές, πιστοί μονοθεϊστές πραγματικοί ορθόδοξοι. *

*περι "Καρτανιτών" από orthod

Παρά τις περικοπές που έκανε στην πέμπτη έκδοση, δεν δόθηκε στον Καρτάνο το αρχιερατικό αξίωμα που επιζητούσε από τον πατριάρχη ως ανταμοιβή για το βιβλίο του, και έτσι, μετά την αποτυχία του, πήγε στη Ναύπακτο και τότε, δεν δίστασε να κάνει υποδείξεις για τη διόρθωση των κακώς κειμένων της εποχής του τόσο στον εκκλησιαστικό όσο και στον κοινωνικό βίο. Έτσι ενώ προτάσσει τον σεβασμό προς τους ιερείς, ελέγχει έντονα τον κλήρο[ και ασκεί δριμύα κριτική στους αρχιερείς Καταδικάζει την άπληστη επιζήτηση προικοδότησης, τη λαϊκή δεισιδαιμονία, τα φυλαχτά, την ονειροκριτική και την αστρολογία. Επίσης, κάνει δύο αναφορές στη δικαστική εξουσία για την οποία έλεγε ότι χειραγωγούνταν[. Στο έργο του Καρτάνου, η μετάφραση του κειμένου της Αγίας Γραφής δεν γίνεται συστηματικά σε συνεχές κείμενο, πράγμα που άλλωστε δεν περιλαμβανόταν στις προθέσεις του συγγραφέα. Ο Καρτάνος πάντως, δίκαια μπορεί να θεωρείται ο πρώτος που δοκίμασε τη "μετάφραση" σε τέτοια έκταση, και επομένως πρόδρομος της μετάφρασης της Καινής Διαθήκης του Μαξίμου Καλλιπολίτη, υπό την αιγίδα του Κυρίλλου Λούκαρη, που τυπώθηκε το 1638, εκατό χρόνια αργότερα από τις πρώτες απόπειρες του Καρτάνου.

Cyril-Lucaris_258_x_414

Ο επηρεασμός του Ιωαννίκιου από τα απόκρυφα ευαγγέλια (όπως π.χ. το θεωρούμενο ως απόκρυφο Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας του Ιησού).. Κατά μαρτυρία του ίδιου του Καρτάνου, η επίσημη Εκκλησία δεν το υποστήριξε και το καταδίκασε. Οι "αποκλίσεις" του Καρτάνου δεν ήταν αιρετική διδασκαλία αλλά λεπτές αποκλίσεις από τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που οφείλονταν κυρίως σε άγνοια ή αδυναμία κριτικής θεώρησης των πρωτοτύπων του. Η Κα Κακουλίδη-Πάνου

ospijphf_280_x_404

Υποσημειώνει: «Για την αποκατάσταση της αλήθειας θα πρέπει να απορρίψουμε τον χαρακτηρισμό του αιρετικού, που επαναλαμβάνεται μάλλον άκριτα από τους θεολόγους κυρίως συγγραφείς».*

* Η Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη. Από τη Βικιπαίδεια

Άλλα του έργα

Ο Ιωαννίκιος Καρτάνος πλην  του επαναστατικού του αναφερομένου πιο πάνω βιβλίου… (Αλήθεια μήπως και σήμερα όποιος πάει στην εκκλησία καταλαβαίνει κάτι;),ασχολήθηκε και με άλλα και όχι μόνο ιερατικά βιβλία.

1ον) ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΑΝΥ ΩΦΕΛΙΜΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΓ/καίον εις πάντα άνθρωπον,και μάλιστα ιερείς και/ναύτας,περιέχων εν αυτό Πασχάλιον,ινδικ/τον και πότε γίνεται το φεγκάριν.Πίσω στη σελίδα Τετύπωται ενετίησι εν οικία Ιωάννου και Πέτρου των /Σαβιέων έτει αφμδ.(1544) Οκτωβρίου λ΄. Το βιβλίο αυτό πρωτοαναφέρθηκε από τον καθηγητή του Σίδνευ Michael Jeffreys

001_3_404_x_600

_.jpg34qrtqt3.jpgdsfa_471_x_532

2ον) Λόγοι που συνεκδόθηκαν με το Άνθος και μετατυπώθηκαν με τον Θησαυρό του Δαμασκηνού το 1638

2008729132841_large_440_x_600

3ον)Έκθεση του θείου καθήκοντος

4ον) Ιατροσόφιο συνταχθέν και εκλγεχθέν από των τριών ιατρών Ιπποκράτους, Γαληνού και Μελετίου.

Φαίνεται ότι ο Ιωαννίκιος Καρτάνος έχοντας την ικανότητα να μελετάει την Αρχαία  Ελληνική γλώσσα εξέδωσε ιατρικό βιβλίο από τα κειμενα των Αρχαίων Ελλήνων γιατρών.Για το λόγο αυτό αναφέρεται και ως γιατρός.

  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010
  • Ιατρικής ιστορίες
  • : ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
  • Για τρίτη συνεχή χρονιά, μετά την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους, εκδίδεται από την Ascent, το ημερολόγιο «Ψήματα Ιατρικής Ιστορίας» με κείμενα για τη μεταβυζαντινή και νεότερη περίοδο.
  • Σε αυτό, με τη φροντίδα και τη συγγραφική λεπτομέρεια του Γεράσιμου Ρηγάτου, ιατρού, ιστορικού, λαογράφου, περιλαμβάνονται γιατροί που ήκμασαν μετά την Αλωση καθώς κι εκείνοι του 16ου και 17ου αιώνα: Μανουήλ Ολόβωλος, Αντώνιος Πυρόπουλος, Αθανάσιος Γκιάλας, Γεώργιος Μόσχος, Ιωαννίκιος ο Καρτάνος, Ιωάννης Βροτόπουλος, Μιχαήλ Σουμμάκης κ.ά.

Ο Κερκυραίος μοναχός,η Ορθοδοξία και ο Δημοτικισμός

Ο ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ για την υποστήριξη των διδασκόντων την Ελληνική Γλώσσα http://www.komvos.edu.gr/ γράφει:

Με τον Καρτάνο λοιπόν άρχισε και με τον Κύριλλο Λούκαρη ολοκληρώθηκε ο λεγόμενος "εκκλησιαστικός δημοτικισμός" ή "θρησκευτικός ουμανισμός", το κίνημα δηλαδή στους κόλπους της εκκλησίας που έστρεψε σπουδαίους κληρικούς και ποιμενάρχες (Δαμασκηνός Στουδίτης, Μάξιμος Μαργούνιος, Μελέτιος Πηγάς, Κύριλλος Λούκαρης, Μάξιμος Καλλιπολίτης) προς την κοινή γλώσσα της εποχής, την οποία χρησιμοποίησαν τόσο στην προφορική επικοινωνία τους με το ποίμνιο, στο κήρυγμά τους, όσο και στις μεταφράσεις των κειμένων της Γραφής, όσοι τις επιχείρησαν.

ink-pena_600_x_421

¨Ενας πεισματάρης Κερκυραίος μοναχός παίρνει την κονδυλοφόρο και μέσα στη φυλακή γράφει.Τι θέλει να κάνει;

Τίποτε το κακό! Να γράψει όσα λένε τα Ευαγγέλια σε μια γλώσσα που να μπορεί να τα διαβάσει κάθε άνθρωπος που ξέρει λίγα γράμματα.

Ανατρέπονται τα πάντα για την σκληροπυρινική εξουσία της Ορθοδόξου Εκκλησίας.Να μάθει ο κόσμος το τι λέμε μεταξύ μας και να ξυπνήσει από το υπνωτικό που του δίνουμε;

Χάθηκε η εξουσία μας!

Αμφισβητούνται οι παγκόσμιες ισσοροπίες .Ο Εξουσίαζων και ο εξουσιαζόμενος,πρέπει να υπάρξει πάντα,για να κρατούνται αυτές.Οι εκκλησιαστικές εξουσίες, καθ’ όλη την  διάρκεια της ανθρωπότητας ,κάνουν το παν για να μείνουν οι ισσοροπίες άθικτες.Κρεμάνε ανθρώπους,καίνε στη πυρά,αφορίζουν,δίδουν συγχωροχάρτια και ότι μπορεί να φανταστεί κανείς για να πετυχαίνουν το στόχο τους.

Που πας άμοιρε Κερκυραίε;Έχεις πεθάνει από τη στιγμή που γεννήθηκες. Έχεις το θάρρος το 1536 να γράψεις τα κείμενα στη καθομιλουμένη γλώσσα,όταν το 1901 με τα περίφημα «Ευαγγελικά» στην Αθήνα, ο τραγικός απολογισμός των επεισοδίων ήταν οκτώ έως έντεκα, σύμφωνα με διάφορες πηγές, νεκροί. Επίσης, υπήρξαν 70 τραυματίες και 22 συλληφθέντες, οι οποίοι παρέμειναν στα κρατητήρια των στάβλων της  Χωροφυλακής τρία εικοσιτετράωρα.

Evangelika1901_600_x_418

Το σκοτάδι Ιωαννίκιε τρώει κάθε πνευματική σπίθα και όταν αυτός ο Κύριλλος Λούκαρης που ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας και Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης ανέθεσε στον Μάξιμο Καλλιπολίτη την μετάφραση των ευαγγελίων στη καθομιλουμένη το1638,100 χρόνια μετά από εσένα, το πτώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα όπου το βρήκαν ψαράδες και το έθαψαν.Περιττό να πούμε ότι τα βιβλία τα έκαψαν στη φωτιά.

Μήπως σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά; Ο κόσμος μπορεί να έχει πίστη.Αυτό είναι λογικό γιατί αισθάνεται την ανασφάλεια του αγνώστου.Αλλά η Εκκλησία μας του διαβάζει ιερά κείμενα που δεν τα καταλαβαίνει . Επίσης έχουμε από πάνω μας το μαύρο σύνεφο να πιστεύουμε και να μην  ερευνούμε.Καλά έκανες εσύ και παρόλο αυτά, έψαξες τους Αρχαίους Έλληνες  γιατρούς και έγραψες το Ιατροσόφιο σου.Πίστεψε πως όλα με σοφία έκανες και μην έχεις την αυταπάτη ότι ίσως το πιστεύω και η αίρεση σου αναφέρεται κάπου στα κείμενα τα εκκλησιαστικά και μη.Σου λέω αλήθεια, για να σε βρώ κάπου παιδεύομαι πάρα πολύ καιρό.Τα έργα σου και η ζωή σου έχουν με πολύ επιμελημένο τρόπο θαφτεί βαθιά.Δεν αναφέρεσαι πουθενά,ούτε εσύ,ούτε οι οπαδοί σου.Κρίμα!!!

                                                                                                                                            Επιστημονικός συνεργάτης  Έφη Μήτσιου Ιστορικός

                                                                                                                                                                   Επιμέλεια κειμένου  Τίνα Πετσάλη

Αναζήτηση

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

Μετρητής

Εμφανίσεις Άρθρων
1555450