Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Κερκυραϊκά Σημειώματα

Ταξίδι στην Ελλάδα και τα Ιόνια Νησιά Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, 1821(1822)

Journey Through Greece And The Ionian Islands: In June, July, And August, 1821 (1822) 

Ο Δρ. Christian Muller ήταν Γερμανός περιηγητής που επισκέφθηκε την Ελλάδα και τα Ιόνια Νησιά. Στο βιβλίο του, μεταξύ άλλων, περιγράφει  την πόλη  της Κέρκυρας, την κοινωνική ζωή της εποχής κι όχι μόνο , ασκώντας παράλληλα και την δική του προσωπική  «κοινωνική κριτική».  Το βιβλίο μεταφράστηκε στα Γαλλικά  από το οποίο την μεταφορά στα Ελληνικά  παρουσιάζουμε.

Η πόλη της Κέρκυρας– Μια  οπτική γωνία της πόλης - Ποια είναι – Τα Αγγλικά κτίρια – Τα Μαγαζιά -Το εσωτερικό της πόλης - Σπιανάδα – Νέο Κυβερνητικό παλάτι - Τα ελαττώματά του – Η Εσωτερική  κατανομή - Κόστη - Ο αρχιτέκτονας- Άλλα νέα κτίρια στη Σπιανάδα-Το άγαλμα του κόμη Schulembourg - Οχύρωση -Φυλακές - Ιταλία και Βενετία– Το εσωτερικό των οικογενειών - Τα πληρώματα - Ευγένεια της Κέρκυρας-Η διάκρισή της στο χρόνο - Η απόσταση που αισθάνεται για τους Άγγλους – To πάθος για το κυνήγι - Παροχές  από τους Άγγλους –Η αγάπη για τους Ρώσους –Άνδρες και διακεκριμένες γυναίκες της Κέρκυρας - Θέατρο.

……………

    Συνήθως το βράδυ κάθομαι προς  τα βορειοανατολικά της Σπιανάδας απέναντι από τα επιβλητικά βουνά της Χειμάρρας, εκείνων της Θεσπρωτίας και της Ηπείρου,  όπου ο ήλιος δύοντας, τους δίνει τα χίλια διαφορετικά χρώματα. Πίσω από αυτά  είναι η θέση της Δωδώνης και ο τόπος που είναι το Buthly (?)   με τους Ηπειρώτες, τους Αλβανούς και τους Σουλιώτες. Στα πόδια μου κυλάει το γαλαζοπράσινο κύμα που ορμά με βιασύνη από τις ακτές της Ελλάδας μέχρι το παλιό Βουθρωτό. Βλέπω το λιμάνι γεμάτο με σκάφη να περιβάλλεται από βουνά καλυμμένα με πράσινο, τα οποία  εντάσσονται στην ομάδα των υψηλοτέρων βουνών που ξεκινούν από τη  μέση του νησιού. Στα δεξιά  προχωρά στη θάλασσα και κυριαρχεί μέσα σ’ αυτά τα βράχια η  παλιά ακρόπολη (Aërias Phœhcum Arces, λέει ο Βιργίλιοςl), ένας ισχυρός Κύκλωπας που φαίνεται να έχει τοποθετηθεί εκεί σαν ένας τεράστιος γίγαντας .Δεν ξέρω τίποτα πιο αξιοθαύμαστο από αυτή τη θέα, ακόμα και από αυτή του κόλπου της Νάπολης και του Φάρου της Μεσσήνης .

     Το παλιό φρούριο είναι τώρα στα αριστερά μου, προσθέτοντας μια υπέροχη θέα στη θάλασσα με τα μικρά νησιά και τα βουνά της Ηπείρου, που απλώνονται προς τα Γιάννενα και διασχίζουν όλο δεξιά τα απέναντι στενά, μέχρι το Άσπρο ακρωτήριο και την Πάργα. Από τη θέση όμως αυτή  είμαστε στερημένοι από εκείνη τη θέα του λιμανιού και των βουνών της Κέρκυρας*.

     Αν η φύση έχει κάνει πολλά για την Κέρκυρα, η τέχνη δεν έχει να προσθέσει τίποτα. Οι αναγνώστες  μου  λένε να τους δώσω λεπτομέρειες για τα μεγάλα σπίτια που εδώ αποκαλούνται  παλάτια, την υπόλοιπη πόλη, κι όχι μόνο για τις εκκλησίες και την ακρόπολη. Ακόμη και η πιο μικρή πόλη στην Ιταλία έχει πολύ καλύτερη εμφάνιση από εκείνη της Κέρκυρας και είναι αδιανόητο αυτό εκ μέρους της Βενετίας που επί της εποχή της χτίστηκαν εκεί για τους υπηκόους της τόσο μικρά και ασήμαντα κτίρια με τόσο κακή αρχιτεκτονική. Η Βενετία που γοητεύει με τα κτίρια της,  όλα με ομορφιά και με τέλεια αρχιτεκτονικά σχέδια, είτε στο Γερμανικό στυλ είτε στο πιο σύγχρονο.

   Αξίζει τον κόπο  να αναφερθούμε μόνο για τα τελευταία κατασκευασμένα κτίρια από τους Άγγλους.

    Κοντά στο λιμάνι και πίσω από το τελωνείο, βλέπουμε τα νέα σφαγεία κι  αίθουσα συγκεντρώσεων στο ίδιο κτίριο. Είναι μια κιονοστοιχία σε σχήμα τέλειου τετραγώνου με ένα μικρό περιστύλιο στη μέση: Από έναν καλό συνδυασμό, ενώθηκε η ματαιότητα με την κομψότητα. Αλλά  στην  αυλή, αν με πιστεύετε? που περιβάλλεται από κτίρια,  υπάρχει μια μικρή διώροφη ροτόντα που σκεπάζεται από έναν θόλο. Αυτή η βαριά κατασκευή κι άχρηστη, που προορίζεται να χρησιμεύσει ως ένα σιντριβάνι, κάνει πολύ κακό στο όλο σύνολο.

Αφού υπερνικήσουμε  τη δυσκολία από  το οδυνηρό ανισόπεδο πλακόστρωτο όλων δρόμων της πόλης, φτάνουμε, χωρίς να συναντήσουμε πουθενά  κάποιο ωραίο κτίριο , σε ένα μεγάλο κι όμορφο μέρος, που ονομάζεται Σπιανάδα. Στο βόρειο τμήμα βρίσκεται το παλάτι που οι Άγγλοι κτίζουν για την κυβέρνησή τους. Είναι απομονωμένο, δεν τρώει πολύ χώρο. Το μόνο που χρειάζεται για να ολοκληρωθεί είναι ένα τμήμα  του δεύτερου ορόφου, ο οποίος θα υπερκαλύπτεται από  ένα τρούλο. Αυτό το κτίριο, άξιο ενός ηγεμόνα, είναι επιβλητικό αλλά ένα εκπαιδευμένο μάτι σύντομα ανακαλύπτει σφάλματα στην αρχιτεκτονική του. Το κυρίως κτίριο είναι ένα απλό διώροφο τετράγωνο χτισμένο με σωστές αναλογίες.

  Ο αρχιτέκτονας είχε την άτυχη  ιδέα να τοποθετήσει μπροστά σε αυτό τον όγκο, μια εντυπωσιακή σειρά από μικρές στήλες δωρικού ρυθμού,  σχηματίζοντας  μία κιονοστοιχία σχεδόν  πέταλο, που  συνθλίβεται εντελώς κάτω από ένα τεράστιο κτίριο που φαίνεται να το κρατάει. Η αντίθεση βλάπτει ιδιαίτερα το σύνολο. Ο ίδιος ο αρχιτέκτονας φαίνεται να το έχει αισθανθεί, και γι 'αυτό στο σημείο όπου τελειώνει την ευθεία της κιονοστοιχίας  και όπου αποκλίνει δεξιά και αριστερά με μορφή καμπύλης, έχτισε, από κάθε πλευρά, πολύ υψηλές θριαμβικές αψίδες που εξυπηρετούν την είσοδο και την έξοδο και πρέπει να είναι διακοσμημένες με quadrigas(?), διάσημα, αγάλματα, κλπ. Από την κιονοστοιχία, αυτές οι θριαμβευτικές αψίδες φαίνονται κολοσσιαία μονοδιάστατες. Ο αρχιτέκτονας, τοποθετώντας τες  εκεί  με σκοπό να  καταστήσει λιγότερο εντυπωσιακή την αντίθεση μεταξύ του κτιρίου και της κυρίας κιονοστοιχίας, έκανε ένα άλλο λάθος. Φαίνεται πως είχε στο μυαλό του την κιονοστοιχία του Αγίου Πέτρου  στη Ρώμη, αλλά, σε αυτή υπάρχει αρχοντιά, μεγαλείο, σε σωστές αναλογίες  με την εκκλησία!
Από την άλλη πλευρά, η διαρρύθμιση και η εσωτερική έλξη του παλατιού είναι αυτό που θεωρώ πιο τέλειο.
Το όλο κτίριο είναι χτισμένο από εξαιρετικές πέτρες οι οποίες ήρθαν από τη Μάλτα αφού προηγουμένως κόπηκαν εκεί. Δεν ξέρω γιατί δεν χρησιμοποίησαν αυτό το όμορφο γκρίζο μάρμαρο που παράγουν τα λατομεία της Κέρκυρας.
Ο κ. Whitmoore, συνταγματάρχης της Μηχανικής, είναι ο αρχιτέκτονας αυτού του παλατιού, που ήδη κοστίζει πάνω από £ 83.000 στερλίνες κι εντούτοις
ο δεύτερος όροφος, η οροφή, τα αγάλματα και τα στολίδια δεν έχουν τελειώσει.
Το παλάτι άρχισε να κτίζεται στα ανατολικά της Σπιανάδας από τότε που οι Βρετανοί κατέλαβαν την Κέρκυρα. Στα δεξιά απέναντι του παλατιού υπάρχει μια σειρά από αρκετά υπέροχα σπίτια που έχουν θέα στην πλατεία και είναι κτισμένα με καμάρες ( βόλτα). Στα κτίρια αυτά υπάρχει το καλύτερο και μοναδικό   στην Κέρκυρα ξενοδοχείο , φτιαγμένο σε αγγλικό ύφος. Εκεί είναι και η κατοικία των Τούρκων και Αυστριακών προξένων. Κάτω από τις στοές φτιάχτηκαν αίθουσες για μπιλιάρδο, καφετέριες κι αναγνωστήρια.

 Στην Σπιανάδα βλέπεις  το μαρμάρινο άγαλμα του γενναίου Κόμη Schulcmbourg. Είναι αρκετά καλά σκαλισμένο,  και με το στυλ  που επικράτησε στις αρχές του περασμένου αιώνα.

Η επιγραφή που  ακολουθεί  βρίσκεται στο βάθρο του :

Για τις οχυρώσεις οι οποίες χτίστηκαν στην πρωτεύουσα του νησιού την αρχαία και σύγχρονη εποχή, θα έπρεπε να αποφασίσω να μιλήσω  για την αξία τους και  τη χρησιμότητας  τους. Είμαι πολύ αμήχανος γιατί δεν  έκανα τίποτα, αλλά είμαι, σε αυτή τη κατάσταση  και  λυπάμαι, γιατί δεν έχω ακούσει τίποτε γι΄ αυτές.

Σίγουρα  δεν μπορεί να  βλέπετε πια  στο νησί Vido τους κήπους, τα δέντρα και το πράσινο που εντυπωσίαζε πριν από τούς Γάλλους που έχτισαν εκεί ένα φρούριο. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι, σε αυτό το δρόμο από την Ιταλία στην Ανατολή, η Κέρκυρα καλύπτει συνολικά τις αισθήσεις, από τα οχυρά τα οποία, όπως ειπώθηκε, έγιναν πρόσφατα  και έχουν άφθονες στρατιωτικές παροχές. Σε αυτά υπάρχει ακόμα πολύ ιππικό.  Η Κέρκυρα, της οποίας το λιμάνι υπερασπίζεται επίσης από ένα πολεμικό πλοίο και αρκετές φρεγάτες, μου φαίνεται απόρθητη. Υπάρχουν  αμυντικά έργα που οι σφαίρες δεν έχουν ισχύ. Δεν έχω δει ποτέ τις φυλακές που χρησιμοποιήθηκαν από τους Βενετούς και μάλλον δεν θα μου επιτραπεί να επισκεφτώ , γιατί εδώ και μερικούς μήνες είναι γεμάτες.

Η Κέρκυρα ονομαζόταν το σύνορο προς τα ανατολικά. Αυτό το όνομα μπορεί να της ταίριαζε εδώ και πενήντα χρόνια, αλλά σήμερα η πόλη είναι ήδη εξ ολοκλήρου ιταλική, και τα ανατολίτικα ήθη  μοιάζουν μόνο με ένα εξωτικό φυτό, όπως και στη Βενετία. Οι Ιταλικοί τρόποι και τα έθιμα κυριαρχούν. Παντού ,η γλώσσα, στο εσωτερικό των σπιτιών και σε δημόσιους χώρους.  Κι όλα όσα έχουν υιοθετηθεί από τις  τάξεις τους.

      Ας δούμε μόνο τα δημόσια καφέ που παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στην Ιταλία. Το ίδιο δε γίνεται στην Κέρκυρα? Η συνάντηση γενικά και των δύο φύλων στη μέση της νύχτας?Δεν το βλέπουμε εκεί, όπως κάτω από τις στοές του Αγίου Μάρκου στη Βενετία? Αυτές οι σειρές των εραστών με ένα κύπελλο ή ένα ποτήρι γυάλινο  στο χέρι? Τέλος, δεν είναι αυτό το παζάρι όπου η δύση και η ανατολή κάνουν  ανταλλαγή, των απολαύσεων τους και δημιουργούν αντίστοιχες νέες μορφές;

         Αν εισέλθουμε στο εσωτερικό του σπιτιού θα βρούμε εκεί, όπως στην Ιταλία, εξίσου άσχημη κατάσταση για τις οικογενειακές συναναστροφές  και την ίδια αδιαφορία σε αυτούς για τα οφέλη της καλής καθαριότητας. Τα σπίτια μοιάζουν να είναι περικυκλωμένα από ένα μαγικό κύκλο όπου είναι αδύνατο  για έναν ξένο να σπάσει αυτό το  ξόρκι. Υποστηρίζουν μέσα τους όλες τις στερήσεις, όλες τις κακουχίες υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να λάμψουν δημόσια, η τουλάχιστον να δεχθούν δημόσια αναγνώριση. «Έβλεπα  στη Σπιανάδα της Κέρκυρας ένα παλιό  baiard (μικρή καρότσα),  που την έσερνε ένα μουλάρι με πομπώδη τρόπο. Ο οδηγός λόγω έλλειψης καθίσματος, έτρεχε δίπλα από την καρότσα.»

      Πάμε τώρα στα  μέρη ευχαρίστησης, όπου ο όμορφος κόσμος συναντιέται την Κυριακή. Εκεί, και πάλι, βρίσκουμε την Ιταλία. Μόνο, κι αυτό είναι σοβαρό, λείπουν αυτές οι γυναίκες οι γοητευτικές και χαριτωμένες από την Ιταλία.  Υπάρχει κι εδώ μια εκπληκτική αντιζηλία των ατόμων όπως στη Φλωρεντία, Ρώμη ή Νάπολι σε τρόπο ώστε να χρειάζεται με ένα οποιοδήποτε κόστος να παρουσιάζεται ο καθένας με μια ψεύτικη εμφάνιση η οποία έχει αποκτηθεί κάτω από τις πιο σκληρές στερήσεις. Όλα αντισταθμίζονται με την ικανοποίηση ενός πεζού, από ένα χαιρετισμό αναγνώρισης του.

Η τουαλέτα  των γυναικών είναι περίεργη, ένα κακώς συνδυασμένο μίγμα από όλα τα φωτεινά χρώματα, χωρίς συγκράτηση, δίνοντας τους ακόμη λιγότερη χάρη και πάνω απ όλα μια πλήρη υποτίμηση της ευαίσθητου και ευχάριστου κοκεταρίας, η οποία κατευθύνεται από την καλαισθησία. Με αυτές τις διαφορετικές απόψεις, οι κυρίες της Κέρκυρας θα μπορούσαν να κερδίσουν πολλά μιμούμενες εκείνες της Βενετίας ,του Μιλάνου, της Φλωρεντίας.

Οι Άγγλοι, ακόμα λιγότερο επιεικείς για τους κατοίκους της πόλης απ 'ό, τι για τους άλλους νησιώτες, έφτιαξαν τα πορτρέτα τους κάπως κολακευμένα κι επιδίωξαν πάνω από όλα να γελοιοποιήσουν την αριστοκρατία της Κέρκυρας. Αυτή η αρχοντιά, όμως, κάποτε έκανε μεγάλες υπηρεσίες στη χώρα της και έδειξε τόση τόλμη και πατριωτισμό. Όλες οι σελίδες της ιστορίας της χώρας αποδεικνύουν αυτή την αλήθεια, αλλά οι Άγγλοι τους περιφρονούν αντί να πείσουν τους εαυτούς τους για την αξία τους. Είναι αναμφισβήτητο ότι αυτή η αριστοκρατία έχει εκφυλιστεί, πιστεύω μάλιστα ότι η βενετική διοίκηση πριόνισε και έχει κάνει πολλά για να σβήσει τη λάμψη, αλλά αναμφισβήτητα βρήκε ακόμα μεταξύ των πολύ αξιοσέβαστων αντρών και οικογενειών τους την πιο κακή αντιμετώπιση. Η υψηλή κοινωνία  της Κέρκυρας κάνει την μέχρι σήμερα σύγκριση των Άγγλων με τους Βενετούς τους Γάλλους και τους Ρώσους, που ήταν οι εμπειρίες της κοινωνίας της. Είναι το συμπέρασμα παρόμοιο με τα πλεονεκτήματα από τους προηγούμενους; Αμφιβάλλω πάρα πολύ. 

Εάν οι κάτοικοι επιδιώκουν, κατά το δυνατόν, να απομακρυνθούν από τις παλιές εμπειρίες, αποφεύγουν ιδιαίτερα να συναντήσουν αυτούς τους νέους αξιωματικούς του στρατού και της θάλασσας, που φαίνεται να έχουν μόλις βγει από τα δάση της «Αλβιώνας». Μπορούμε να τους κατηγορήσουμε; Σίγουρα όχι . Ορισμένοι αμερόληπτοι Άγγλοι αντίθετα είναι συμβατοί με τη κατάσταση, οι άλλοι θα βρίσκουν παντού την ίδια υποδοχή όπως στην Κέρκυρα. Ο Άγγλος αξιωματικός εδώ φιλοδοξεί να πρωτοτυπήσει, αλλά είναι απλά παράξενο.  Άλλο ένα παράδειγμα, είδα πρόσφατα έναν έφιππο, στη Σπιανάδα, του οποίου η ενδυμασία ήταν: Στολή κόκκινη και πλεξούδα,  ασημένιες επωμίδες, μεγάλο λευκό παντελόνι, λευκά παπούτσια, ένα μεγάλο καπέλο με άχυρο, μια ανοιχτή ομπρέλα με το ένα χέρι, ένα ραβδί με το άλλο.

Ωστόσο, η Κέρκυρα έχει κερδίσει από τότε που ήρθαν οι Βρετανοί?

Είναι πολύ περισσότερο, καθαρή και καλύτερα αεριζόμενη. Τα σπίτια, οι αίθουσες και τα παλάτια έχουν ανυψωθεί . Κήποι, πάρκα, εξοχικές κατοικίες κοσμούν το περιβάλλον. Πολλοί έμποροι της Αγγλίας έχουν εγκατασταθεί εκεί κι αν πληρώσετε καλά μπορείτε να πάρετε όλα τα πολυτελή και επιθυμητά αντικείμενα. Οι Άγγλοι αγοράζουν μόνο ότι έρχεται από την Αγγλία. Αυτόν τον αξιέπαινο πατριωτισμό τους τον επεκτείνουν ακόμα και στις πόρνες.

Ωστόσο, δεν γνωρίζω αν στις συνήθειες τους θεωρούν αυτές τις ταπεινές υπηρέτριες της Αφροδίτης είδος πολυτέλειας: ούτως ή άλλως, αυτές οι  ναΐδες (πόρνες) του Τάμεση, φτάνουν εδώ με φορτίο, και παρόλα αυτά, χωρίς να προσβάλλουμε αυτές τις κυρίες, θα ήταν για εκείνες πολύ καλύτερα να πάνε στη Σικελία και τη Βενετία, όπου οι πιο εύποροι ιταλοί πληρώνουν ακριβά  για τις υπηρεσίες (απολαύσεις) που προσφέρονται.

Εξακολουθεί να βασιλεύει στις πρώτες οικογένειες της Κέρκυρας η αγάπη για τους Ρώσους. Αίσθημα που έχει αυξηθεί πολύ από τη διαμονή που διαβάσαμε πρόσφατα για έναν διάσημο πολιτικό, κερκυραίο στην καταγωγή, που βρίσκεται σήμερα στην υπηρεσία της Ρωσίας.

        Η Κέρκυρα μπορεί επίσης να δοξαστεί επειδή εκεί γεννήθηκε μια γυναίκα, μια πολύ γνωστή και μια καλή συγγραφέας, με το όνομα Ισαβέλλα Θεοτόκη Αλμπρίτζι. Της οφείλουμε εξαιρετικές παρατηρήσεις για τα έργα του Canova, αγάλματα κι ανάγλυφα.

Μεταξύ των σύγχρονων μελετητών και καλλιτεχνών της Κέρκυρας, αξίζει να αναφερθεί ο Κύριος Μουστοξύδης, συγγραφέας της τελευταίας ιστορίας του νησιού. Ο καθηγητής Bondioli, διακεκριμένος γιατρός και λογοτέχνης, του οποίου ο θάνατος του ήταν για την πατρίδα του μια δυσαναπλήρωτη απώλεια. Και τέλος ο Κύριος Προσαλένδης ένας εξαιρετικός γλύπτης.

Δεν υπάρχει τίποτα να παρατηρήσουμε για τα θέατρα.  Λειτουργούν μόνο το φθινόπωρο και κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, παίζοντας μόνο μερικές Ιταλικές κωμικές- όπερες. Οι μελωδικές χορδές του Rossini εδώ έχουν την ίδια μοίρα  με τη μελωδία του Marlborough στην εποχή του: τα ακούμε όλα γύρω από τις γωνιές του δρόμου.

……………………. 

Τα πριν της ίδρυσης της Ιονικής Τραπέζης στην Κέρκυρα

Τα πριν της ίδρυσης της Ιονικής Τραπέζης στην Κέρκυρα

Όταν οι Άγγλοι ανέλαβαν την «προστασία» του Κράτους των Ιονίων Νήσων το 1814, αυτό ήταν πλήρως ανοργάνωτο και η επαγγελματική κι εμπορική δραστηριότητα  περιορίζονταν σε μαραγκούς, χτίστες, παντοπώλες, σιδεράδες, ψαράδες, εργάτες στις αλυκές, γεωργούς και λίγους κτηνοτρόφους . Χειρώνακτες στη πλειονότητά τους . Εκ’ του ότι δεν υπήρχε απαραίτητη κοινωνική υποστήριξη, εξ ανάγκης δημιουργήθηκαν από παλιά οι  αδελφότητες για να υποστηρίζουν τα κοινά συμφέροντα των τάξεων, οι οποίες όμως δεν είχαν την δυνατότητα επιβολής εννόμου τάξης  . Άναρχα δημιουργήθηκε πλουτισμός που συγκεντρώθηκε στα χέρια κυρίως μεγαλεμπόρων. Ο John Ramsay McCulloch για το 1837 γράφει:

Αυτά τα νησιά διαθέτουν λίγα προϊόντα που είναι γνωστά. Αι σύζυγοι των κατοίκων της πόλεως ή των χωρικών υφαίνουν ένα τραχύ είδος μάλλινου υφάσματος επαρκές εν μέρει για τη χρήση των οικογενειών τους. Λίγο σαπούνι παράγεται στην Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο. Οι επιχειρήσεις είναι  πολύ λίγες.  Οι αγροτικές επιχειρήσεις είναι τεμπέλικες και αυτές της Ζακύνθου και Κεφαλονιάς είναι περισσότερο εργατικές από ότι οι Κερκυραϊκές, ιδιαίτερα στη ανώτερη τάξη. Είναι πιθανόν αυτό να αποδίδεται, εν μέρει τουλάχιστον, στο ότι οι ευγενείς κατοικούν στις περιουσίες τους και παραμελούν  τη γη τους, ενώ συνεχίζουν την πρακτική τους να  προτιμούν να παρακολουθούν  τις ευκαιρίες, στην έδρα μιας διεφθαρμένης κυβέρνησης, για να βελτιώσουν τις περιουσίες τους. Τα νόμιμα μέσα μιας αξιοσέβαστης προσπάθειας και προσοχής, από αυτή την άποψη, ελλείπουν..[1]


[1]DictionaryGeographicalStatistical, and Historical: Of the Various Countries, Places and Principal Natural Objects in the World, Τόμος 2 α/John Ramsay McCulloch. 1842 A DictionaryGeographicalStatistical, and Historical: Of the Various Countries, Places and Principal Natural Objects in the World, Τόμος 2 α/John Ramsay McCulloch. 1842


Τα κτηνοτροφικά αποθέματα στα νησιά, το 1836, αποτελούνταν από 14.189 άλογα, 10.366 βοοειδή με κέρατα, 95.950 πρόβατα και 68.826 κατσίκες, αριθμός πολύ μικρός για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του λαού κι επομένως, μεγάλες  είναι οι ετήσιες εισαγωγές από την Αλβανία και Ελλάδα. Τα παραγόμενα  βιοτεχνικά προϊόντα δεν ήταν σημαντικά.  Το σαπούνι κατασκευάζεται στην Κέρκυρα και τη Ζάκυνθο και η αξία της εξαγόμενης ποσότητας το 1838 εκτιμάται επίσημα στα 12.000 λίβρες. Πήλινα, μεταξωτά, εσάρπες, πρόβεια κιλίμια, χοντροειδείς κουβέρτες, πάνινα  λινά, και υλικό κατασκευής σάκων  γίνονται επίσης σε κάποιο βαθμό. Τα νησιά, λόγω της θέσης  τους, δέχονται σημαντικό μέρος του εμπορίου της Μεσογείου, για να προμηθεύουν τη  γειτονική ήπειρο. Εισάγουν σιτηρά, χαλιά από την Οδησσό, μεταξωτά, βαμβακερά και μάλλινα υφάσματα, επεξεργασμένα  ψάρια κ.α. Από τη Βρετανία και τις αποικίες της, η συνολική αξία της εισαγωγής ανήρχετο το 1838 σε 342.326 λίβρες  και την ίδια εποχή οι εξαγωγές των νησιών (ελαιόλαδο, σταφίδα, κρασί, βαλανίδια , βαμβάκι, αλάτι, σαπούνι και υφάσματα) φθάνει μέχρι το ποσό των 669.588 λιβρών. Το εμπόριο των νησιών ήταν περιορισμένο λόγω των υψηλών δασμών που είχαν  τεθεί στα εξαγόμενα προϊόντα.  [1]

Τα μόνα νομίσματα των Ιονίων  Νησιών  ήταν ένα ασημένιο  3d. κομμάτι κι  ένα χάλκινο σεντς. [2]Αυτά που κυκλοφορούσαν κυρίως ήταν ισπανικά και βενετσιάνικα δολάρια που εισπράττονταν  ως  πληρωμή για τα προϊόντα που εξάγονταν στην Ισπανία και την Ιταλία. Μερικές φορές κυκλοφορούσαν και Βρετανικά ασημένια  νομίσματα.[3]

Στις αρχές  του 19ου αιώνα η κατάσταση στα νησιά ήταν άθλια. Εξελίχθηκε όμως σε πολύ χειρότερη λόγω της μετά το τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων πτώσης  των τιμών όλων των ειδών, που είχε σαν επακόλουθο την επάνοδο στον χρυσό κανόνα[4]


1Ο,π.

2 The chief standard of weight is the imperial troy pound of 5.760 grains : 21 of these grains make a calco; 20 calci make an ounce, and 12 ounces compose a libbra sottile. The libbra grosse is equivalent to the pound avoirdupois, and 100 of these pounds make a talento. The English yard is the standard linear measure: 51 yards make a camico, 220 yards a stadio, and 1.700 yards a mile. The galion (equivalent to the English gallon) contains 8 dicotoli. A DictionaryGeographicalStatistical, and Historical: Of the Various Countries, Places and Principal Natural Objects in the World, Τόμος 2 α/John Ramsay McCulloch. 1842 A DictionaryGeographicalStatistical, and Historical: Of the Various Countries, Places and Principal Natural Objects in the World, Τόμος 2 α/John Ramsay McCulloch. 1842

 3Η ενοποίηση του ιονικού νομισματικού συστή­ματος με το βρετανικό ολοκληρώθηκε με την πράξη 57του Β’ Κοινοβουλίου (15 Μαρτίου 1827), που καθόριζε ότι το εθνικό νόμισμα του Ιονίου Κράτους θα έχει Βάση το βρετανικό και θα συνίσταται σε κο­ρώνες {crowns),μισές κορώνες {half crowns), σελίνια {shillings) και εξάπεννα {six pence) αργυρά, καθώς και φαρδίνια {farthings) χάλκινα. Τα νομίσματα αυτά θα έχουν νόμιμη κυκλοφορία σε όλη την ιονική επι­κράτεια. Οι δημόσιοι λογαριασμοί θα γίνονται σε pounds ή λίρες στερλίνες, σελλίνια, πέννες, και φαρδίνια.https://www.lefkadatoday.gr/ionio-nomismata-stin-ionio-politia/

 4Χρυσός κανόνας είναι το πρώτο σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών, σύμφωνα με το οποίο το νόμισμα ήταν μετατρέψιμο σε χρυσό σε ορισμένη τιμή. Τα νομίσματα είχαν μια κεντρική ισοτιμία έναντι του χρυσού και με βάση αυτή την ισοτιμία προέκυπταν οι διμερείς ισοτιμίες των νομισμάτων. Σύμφωνα με αυτό το σύστημα κάθε χώρα καθόριζε μια συγκεκριμένη ισοτιμία του εθνικού της νομίσματος με τον χρυσό.


 δημιουργώντας αντιπληθωριστικά αποτελέσματα. Τα νησιά δεν είχαν συνέλθει από τις καταστροφές που άφησε η Γαλλική κυριαρχία. Οι χωρικοί αναγκάστηκαν να καταστρέψουν τις φυτείες σταφιδαμπέλων και ελαιώνων προκειμένου να τα χρησιμοποιήσουν  για καύσιμη ύλη.

Οικονομικά τα νησιά εξαρτιόταν από τη σοδειά του λαδιού και της σταφίδας. Το χονδρεμπόριο του κερκυραϊκού ελαιολάδου ήταν κυρίως εβραϊκή υπόθεση, έτσι έγιναν οι εβραίοι  πλούσιοι, πολλοί και ισχυροί. Παράλληλα οι εμπορικές  τους ασχολίες διευρύνονταν µε την ίδρυση βιοτεχνιών αξιόλογου μεγέθους που ήταν ονομαστές για την ποιότητα της παραγωγής τους και τις εξαγωγές τους, ενώ ασχολούνταν και με την τοκογλυφία.[1]

Η Κυβέρνηση δημοσίευσε για το 1837 τον  λογαριασμό «Κέρδη & Ζημίες»

 


1 ΙΟΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Η  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ Η  ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ  ΜΙΙΑΙΟΥΣΗ ΜΑΡΙΑΣ σελ 8

2 Ο.π. A DictionaryGeographicalStatistical, and Historical:


ΕΣΟΔΑ σε λίρες Αγγλίας

ΕΞΟΔΑ σε λίρες Αγγλίας

Τελωνεία                                             34.603

Η Γενική Κυβέρνηση                       41.307

Φόρος Μεταφορών                               483

Τοπικά έξοδα των νησιών              58.648

Φόρος λαδιού                                     8.514

Απαιτήσεις αστυνομίας και

  «       στοιχείων Ενεργητικού        45.491 

  δικαστηρίων                                      7.651                                                            

  «     Κρασιού και οινοπνευμάτων   2.891

Παιδεία                                              11.330

  «      Καπνού                                        2.523

Ενοίκια Δημόσιων γραφείων            3.044

  «      Ενσήμων                                   13.726

Δημόσια έργα                                    16.800

  «      Λιμανιού                                    2.041

Δημόσια κτήρια & αλυκές                 4.862

 Μονοπωλίου αλατιού και  

Μισθοί                                                   6.838

             Πυρίτιδας                                3.319

Νοσοκομεία και άλλες ασφάλειες          9.615

 

Ενοίκια Δημόσιας περιουσίας        11.392

Είσπραξη των εσόδων                        1.932

Δασμοί κ.λ.π                                         9.271

Πακέτο Υπηρεσιών                              7.422

Υγεία & περίσσευμα ταχ/μείου        4.075

Προστασία Στρατεύματος               29.914

Διάφορα                                                7.128

 

Σύνολο                                              147.457

Σύνολο                                              199.211

 

 

 Έλλειμμα Λίρες Αγγλίας=  51.754

Ο λογαριασμός αυτός μας δίνει ενδεικτικά στοιχεία για το κράτος.

 Α) Το κόστος που πλήρωνε η Κερκυραϊκή κοινωνία για την «προστασία» ήταν : Γενική κυβέρνηση L 41.307 + Ενοίκια δημόσιων γραφείων  L 3.044 + Μισθοί L 6.838 +   Προστασία Στρατεύματος   L 29.914 = Σύνολο L 81.103.- Το σύνολο αυτό αποτελεί το 55% των εσόδων.

B) Δεν παρουσιάζονται και στα δύο μέρη (Έσοδα-Έξοδα) τόκοι εισπρακτέοι και τόκοι πληρωτέοι. Αυτό σημαίνει ότι το κράτος δεν φαίνεται να δανείζεται  για να καλύπτει το έλλειμμα. Μη υπάρχοντος εξωτερικού δανεισμού το έλλειμμα θα πρέπει να καλύπτονταν από το θησαυροφυλάκιο του Κράτους.   

Υπήρχε λοιπόν το Θησαυροφυλάκιο του Κράτους για το οποίο οι δημοσιεύσεις εκ μέρους του Αρμοστή στην ΓΚΑΖΕΤΑ ΙΟΝΙΚΑ : GAZZETTA JONIA (Εφημερίς των Ιονίων Νήσων) μας δίνουν μια σαφή εικόνα

 

Θησαυρός 1834, 17.3.1835

 Από την Έκθεση του  Αρμοστή ενώπιον του Κοινοβουλίου.

Η εξακουλούθησις της λαθρεμπορίας είναι  τα μέγιστα επιζήμιος εις τον δημόσιον θησαυρόν και είναι πράγμα πολύ αναγκαίον  να δοθή ανάλογος θεραπεία εις κακόν ολεθρίων συνεπειών εις διαφόρους κλάδους των υμετέρων πόρων…….

……………………………

Από την έκθεση δίπλα, που παρουσιάζεται στην Βουλή έχουμε να παρατηρήσουμε τα κάτωθι :

Τα ποσά είναι επί των ακαθαρίστων όπως προκύπτει από την παρουσίαση   που ακολουθεί με ημερομηνία 26.2.1835

 Στα έσοδα δεν παρουσιάζονται «τόκοι εισπρακτέοι». Ούτε «δάνεια εισπρακτέα». Συμπέρασμα το Κράτος δεν δανείζει.

Το εισόδημα ήταν L 190.791, 10 σελίνια και 2 σεντς.

Ως προς τα έξοδα: To Κράτος δανείστηκε το 1834 Λίρες 86.811, 5 σελίνια και 4 σεντς και οι πληρωμές του ήταν

 L 156.517,11 σελίνια και 9 σεντς, ένα χρηματικό έλλειμμα L  66.891, 3 σελίνια και 3 σεντς. 

Σε αυτό προστίθενται δύο λογαριασμοί

Πιστώσεις δια δάνεια             L 29.799

   “                των αντιμισθιών L 29,859

Και μεταφέρεται για το 1835 το ποσό των L 126.550, σελίνια 4 και 3 σεντς.

Από την παρουσίαση του Αρμοστή στο Κοινοβούλιο  26.2.1835 για τα έσοδα του θησαυροφυλακίου του Κράτους.   

 Το καθαρό πλεόνασμα των ετών 1818-1834  ήταν:

 1818 …..L 38.334

1819 ……     6.541

1820…….   13.514

1821 …..    21.324

1822 …..    25.427

1823  ……    9.792

1824  ……   32.254

1825-1826-1827  (0)

1828  …….    8.700

1829….(0)

1830 ……….     167

1831…. (0)

1832 …        12.832

1833 ….  (0)

1834 ……….  34.273

 

Από τις δύο αυτές παρουσιάσεις της κίνησης του Θησαυρού,  μέσα σε 20 μέρες σαφέστατα προκύπτει ότι έχουμε ένα Κράτος μικρής οικονομικής επιφάνειας και ελλειμματικό.

 Δεύτερο στοιχείο είναι ότι ο δανεισμός δεν προέρχονταν από κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Εν ολίγοις το κράτος δανείζεται αλλά δεν δανείζει στους πολίτες. Πληροφορίες που εμφανίζονται σε διάφορες μελέτες αναφέρουν ότι πλούσιοι Εβραίοι δανειοδοτούσαν την Κυβέρνηση. Οι Εβραίοι ήταν τοκιστές δηλ εφόσον δεν υπήρχαν οργανωμένες Τράπεζες ή άλλα πιστωτικά ιδρύματα υπήρχαν  δανειστές χρημάτων, που σύναπταν ιδιωτικές συμφωνίες με πολίτες που είχαν ανάγκη. Η επιστροφή των χρημάτων γίνονταν με σημαντική επιβάρυνση (τόκο) για εκείνον που χρωστούσε και πολλές φορές με ανταλλαγή γης ή άλλων περιουσιακών στοιχείων, αφού όσοι δανείζονταν έβαζαν ενέχυρο το μαγαζί, το σπίτι, το χωράφι ή κάποιο ζώο τους. Γίνεται αντιληπτό ότι η τοκογλυφία ήταν στο απόγειο της.

Οι αγρότες βρίσκονταν σε θέση ιδιαίτερα δύσκολη, εάν ληφθεί υπόψη η εξάρτησή τους από τις καιρικές συνθήκες, τις τυχόν κακές σοδειές και την αναγκαστική υποταγή τους στους εμπόρους, στους οποίους αναγκάζονταν να πουλάνε τα προϊόντα τους. Οι έμποροι με μονοπωλιακό καρτέλ   κι έχοντας να κάνουν με

ανοργάνωτη μάζα φτωχών χωρικών εκμεταλλεύονταν στο έπακρον την δύναμή τους και την έλλειψη χρήματος. Αγόραζαν σε τιμές κατώτερες των τρεχουσών και δάνειζαν τους αγρότες με τοκογλυφικούς τόκους. Ο Λόρδος Ύπατος Αρμοστής παρατήρησε ότι η έλλειψη πιστωτικού συστήματος οδηγούσε «εις διατήρησιν και απόκρυψιν εις ιδιωτικάς κατοικίας σημαντικών ενίοτε τεράστιων ποσών αυτουσίων νομισμάτων, όπερ παρείχε συχνά αφορμήν εις τρομεράς ληστρικάς επιδρομάς των βαρβάρων εξ Αλβανίας»[1]

Η νομισματική κυκλοφορία αποτελείτο αποκλειστικά από μεταλλικά νομίσματα, κύρια αργυρά δολάρια, ή τάλιρα. Από το 1825 έγιναν απόπειρες για να καθιερωθεί η Στερλίνα σαν  νομισματική μονάδα στα Νησιά.

Η ζωηρή  απεικόνιση  της κατάστασης διασώζεται στην αναφορά του  τότε Λόρδου Ύπατου Αρμοστή, Λόρδου, Nugent, προς το Υπουργείο Αποικιών στο Λονδίνο.  Στην πολυσέλιδη  αναφορά που  έστειλε το Σεπτέμβρη του 1833 ο Αρμοστής ζωγράφιζε με τα πιο μελανά  χρώματα την απελπιστική κατάσταση  των  φτωχών  αγροτών  και  την  ανίερη  εκμετάλλευση  των τοκογλύφων που δάνειζαν με τόκο 25-30% και πρόσθετε ότι αναγκάστηκε να  προβεί  σε  μείωση  ορισμένων  δασμών  επί  της  εξαγωγής  εγχώριων προϊόντων, για να σώσει τους αγρότες από την πλήρη καταστροφή[2]

 Στην απολογιστική ομιλία του προς την Γενική Συνέλευση του Ιονικού Κοινοβουλίου για το έτος 1834 που έγινε τις 26 Φεβρουαρίου 1835 λέει επί λέξει :


1ΙΟΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Η  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ Η  ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ  ΜΙΙΑΙΟΥΣΙΗ ΜΑΡΙΑΣ σελ 8 2ΙΟΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Η  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ Η  ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ  ΜΙΙΑΙΟΥΣΙΗ ΜΑΡΙΑΣ σελ 9


 

Βλέπουμε λοιπόν ότι η οικονομική κατάσταση όπως περιγράφεται ήταν απελπιστική έως απάνθρωπη. Μορφή ειδικού πιστωτικού ιδρύματος είχε μόνο το Ενεχυροδανειστήριο των πτωχών (Monte di pieta) που δημιουργήθηκε στην Κέρκυρα το 1630-31. Ήταν ένα ίδρυμα που γεννήθηκε στην Δ.Ευρώπη από μοναστηριακό τάγμα προς ενίσχυση των πτωχών. Αυτός ο χρήσιμος θεσμός για την καταπολέμηση της τοκογλυφίας, ευδοκίμησε τη πρώτη δεκαετία της λειτουργίας του. Το 1706 ο Γενικός Προνοητής F. Grimani σταματά την λειτουργία του καταστήματος. Το ενεχυροδανειστήριο, λειτουργεί και πάλι το 1768. Πρωταρχικός του ρόλος ήταν η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Ήταν ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που συνδύαζε την τριπλή λειτουργία ενεχυροδανειστηρίου, τράπεζας και ταμείου για παρακαταθήκες. Με το πέρασμα των χρόνων, κυρίως επί Αγγλοκρατίας, παρατηρείται μια σχέση αλληλεπίδρασης  ανάμεσα στην τοκογλυφία και το  Monte di Pieta .Όπως επισημαίνεται  το 13,9 % του πληθυσμού προέβαινε στην σύναψη πιστωτικών συμβάσεων στο ενεχυροδανειστήριο ,ενώ το 21,1% εξ αυτών δεν μπορούσε να αποπληρώσει το χρέος.[1]

Το φεουδαρχικό σύστημα που επικρατούσε από την Εποχή των Ανδιγαβών, είχε σαν αποτέλεσμα οι τρεις συντελεστές της παραγωγής «φύση+ εργασία= κεφάλαιο» να μην λειτουργούν για την οικονομική ανάπτυξη διότι στον τομέα «κεφάλαιο» θησαύριζαν οι γαιοκτήμονες καθώς καρπούνταν από την εργασία, το ήμισυ ή το τρίτον του παραγόμενου κεφαλαίου. Δεν πήγαινε παρά μικρό μέρος του κεφαλαίου στα χέρια των εργατών που παρήγαγαν αυτό.

 Η ανεργία είχε αυξηθεί και για το λόγο αυτό η Βουλή ψήφισε νόμο για τη έκδοση διαβατηρίου για τους εργάτες που έφευγαν για να δουλέψουν στο εξωτερικό.

 Από πολιτικής άποψης οι Άγγλοι είχαν και ένα μεγαλύτερο προβληματισμό διότι γνώριζαν πολύ καλά, άλλωστε δεν είχαν περάσει και πολλά χρόνια από την Γαλλική επανάσταση, ότι εάν ξεσηκώνονταν ένας, από πάσης άποψης, καταπιεσμένος λαός, τα αποτελέσματα γι’ αυτούς θα ήταν ολέθρια.

 Ο Αρμοστής σχημάτισε ένα κεφάλαιο λιρών 35.000 το οποίο προορίζονταν για δανεισμό των παραγωγών ενόψει της σοδειά τους. Με την ΛΘ΄ Πράξη της Δ΄ Γερουσίας (29.5.1833) συστήθηκαν με κρατική εγγύηση σε κάθε νησί του Ιονίου, Ταμεία Δανείων. Τα δάνεια αυτά χορηγούνταν προς 6% και είχαν μεγάλη επιτυχία.

Λόγω αυτής της επιτυχίας ο Αρμοστής σκέφτηκε να δημιουργήσει μόνιμο κεφάλαιο, χρηματοδοτούμενο από το δημόσιο ταμείο. Την ιδέα του αυτή προσπάθησε να την προωθήσει στο Λονδίνο προτείνοντας την έκδοση κρατικού χαρτονομίσματος για τα Νησιά. Πρότεινε, από το θησαυροφυλάκιο των Ιονίων Νήσων, τα πλεονάσματα να κατατίθενται σε λογαριασμό για να καλύπτουν την έκδοση χαρτονομίσματος και να χορηγούνται προκαταβολές στους αγρότες. Ο τόκος των προκαταβολών δεν θα υπερβαίνει το 6%.[2] για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 30 ημερών και μικρότερο του έτους. Αν κάποιος οφειλέτης δεν κατόρθωνε να αποπληρώσει το δάνειό του μετά τη λήξη της προθεσμίας, οι εγγυήσεις πωλούνταν σε δημοπρασία. Για το σχηματισμό δανειοδοτικών κεφαλαίων δέχονταν τα ταμεία  καταθέσεις, οι οποίες ήταν δύο ειδών: «καταθέσεις με επιτόκιο», δηλαδή τοκοφόρες με ετήσιο τόκο 4% και «απλές καταθέσεις» με τόκο 1%[3].

Η πρώτη σκέψη της δημιουργίας Εξοικονομικής Τράπεζας δημοσιεύεται στην εφημερίδα της Κυβέρνησης τις  24 Μαίου 1835.


1Η Κέρκυρα κατά την Αγγλοκρατία: οικονομία και υποδομές της Χριστίνα Μπρέστα  http://www.corfu-museum.gr/index.php/el/173-2016-03-29-08-44-26

2 Ο.π. ΙΟΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Η  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ Η  ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

3Χρήστος Δεσύλλας Η Εξοικονομική Τράπεζα και η Συμβολή της στο Χρηματοπιστωτικό Σύστημα της Κέρκυρας. Χρήστος Δεσύλλας


Τελικά οι προτάσεις αυτές του Λόρδου Αρμοστή δεν είχαν απήχηση στο Λονδίνο. Οι Λόρδοι Επίτροποι « αντιτίθεντο κατηγορηματικώς, κυρίως εις την υπό της Βρετανικής Κυβερνήσεως αναδοχήν οιασδήποτε ευθύνης δι’ οιασδήποτε μορφής χαρτονόμισμα εκδοτέον υπό της Κυβερνήσεως των Ιονίων Νήσων» .

Ο Λόρδος Αρμοστής Nugent δεν δέχτηκε την απόρριψη του σχεδίου του και τον Δεκέμβριο του 1834 παραιτήθηκε από το αξίωμά του.  Ο διάδοχος του, Σερ Howard Douglas, καταρχήν δεν δέχτηκε το σχέδιο του προκατόχου του «επειδή είμαι ανέκαθεν αντίθετος προς οιανδήποτε ανάμιξιν της Κυβερνήσεως εις εμπορικάς πράξεις κατέστησα σαφές, ότι τοιούτον νομοσχέδιον δεν θα ετύγχανε της επικυρώσεως μου»[1]

Όταν όμως ο Douglas ήρθε σε γνώση της οικονομικής πραγματικότητας των Νήσων τον Δεκέμβριο του 1835 υποβάλει στο Υπουργείο Αποικιών σημαντική αναφορά αναπτύσσοντας τις ιδέες του για την ίδρυση Τράπεζας των Ηνωμένων Κρατών των Ιονίων Νήσων.  Η τράπεζα αυτή θα ήταν εκδοτική και τράπεζα καταθέσεων, θα προχωρούσε στη χορήγηση αγροτικών δανείων και θα προσπαθούσε για τη προσέλκυση καταθέσεων σημαντικών ποσών σε αυτούσια νομίσματα, τα οποία αποθησαυρίζονται  στα νησιά.

Στην αλληλογραφία μεταξύ Howard Douglas και του Υπουργού Αποικιών Λόρδου Glenelg δόθηκαν υποδείξεις  από το Λονδίνο περί του τρόπου λειτουργίας  μιας τράπεζας της μορφής που ήθελε ο Αρμοστής.[2]

Η Βρετανία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον προσπάθησε να μεταμοσχεύσει  ιδρύματα και πρακτικές στην Ιoνική κοινωνία σύμφωνα με τα Αγγλικά πρότυπα. Όχι πάντα με επιτυχία. Το 1835 ιδρύθηκε στην Κέρκυρα μια τράπεζα ταμιευτηρίου προς όφελος των φτωχών βιοτεχνών , τεχνιτών, εργατών και γεωργών με το ξένο (ειδικότερα το Σκωτσέζικο) σχέδιο που δανείστηκε από «άλλα κράτη». Επιδίωξη της  ήταν να μετατρέψει τις κατώτερες τάξεις των Ιονίων σε εργατικό λαό προσφέροντας κάποια μορφή ασφάλισης  σε  περιόδους ασθένειας, συνταξιοδότησης ή για μια προίκα για τις κόρες των καταθετών, με βάση τα κέρδη των καταθέσεων .Το «πείραμα» ενός παρόμοιου θεσμικού οργάνου θα ήταν «υπό την άμεση προστασία της κυβέρνησης».[3]

   Ένας επί πλέον λόγος για τη δημιουργία τράπεζας ήταν η αυξανόμενη παρουσία της Ιονίου Ναυτιλίας, του στόλου και του ανθρώπινου δυναμικού της. Αυτή διαμόρφωνε και τις κατάλληλες συνθήκες για την ίδρυση σημαντικών για την οικονομία των Επτανησίων θεσμών, όπως τις προεξοφλητικές και ασφαλιστικές τράπεζες. Αυτές ιδρύονται και εγκαθίστανται σε όλα τα νησιά του Ιονίου, κατά την περίοδο του μέσου του 19ου αιώνα[4]

       Η ΠΓ΄ Πράξη της Ε΄ Γερουσίας (14/26.6.1837) έθετε τις βάσεις για τη δημιουργία κρατικής τράπεζας. Το ιδρυτικό κεφάλαιο είχε οριστεί σε 100.000 στερλίνες με δυνατότητα αύξησης και διαιρούνταν σε 4.000 μετοχές . Η ονομασία του νέου ιδρύματος θα ήταν «Τράπεζα Παρακαταθήκης και Κυκλοφορίας» και θα είχε το δικαίωμα έκδοσης τραπεζογραμματίων και χορήγησης δανείων με εγγυημένη κάλυψη. 


1Ο.π. ΙΟΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Η  ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ Η  ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

2Ο.π.

3Sakis Gekas: Xenocracy: State, Class, and Colonialism in the Ionian Islands, 1815-1864

 4 Η Ιόνιος Ναυτιλία κατά την βρετανική κατοχή (1809 - 1864) Παναγιώτης Σ. Καπετανάκης


 Για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη νέα τράπεζα η Κυβέρνηση θα διατηρούσε το 1/6 των μετοχών με δικαίωμα εκλογής των δύο Διευθυντών που θα συνέτασσαν επιμέρους κανονισμούς και θα τους υπέβαλλαν για έγκριση στη Βουλή, ενώ η ευθύνη των μετόχων περιοριζόταν στην αναλογική αξία των μετοχών τους[1].Το ενημερωτικό δελτίο που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως έχει και πίνακα  του τρόπου υποβολής των αιτήσεων για εγγραφή στο κεφάλαιο της Τραπέζης. Η απήχηση ήταν απογοητευτική κι έτσι η ίδρυση Τραπέζης, με εντόπια κεφάλαια ήταν καταδικασμένη να αποτύχει.  

 

29 Ιουλίου 1837 Ενημερωτικό Δελτίο[2]

Η δημιουργία Εξοικονομικής Τράπεζας (Saving Bank) θεώρησαν οι Άγγλοι ότι θα ήταν η καταλληλότερη ενέργεια για να αντιμετωπισθούν τα προβλήματα.  Οι πρώτοι διαχειριστές ήταν δέκα βρετανικοί «Esquires»(αξιότιμοι κύριοι),πέντε ιερείς (τέσσερις Ρωμαιοκαθολικοί κι ένας Ορθόδοξος), ο καθιερωμένος έμπορος Γεροστάθης  κι ο Ηλίας Βασιλάκης ως ορκωτός ελεγκτής της Κέρκυρας, ο οποίος μετά το 1848 διορίστηκε τοπικός διευθυντής της Ιονικής Τράπεζας.


2 ΓΚΑΖΕΤΑ ΙΟΝΙΚΑ : GAZZETTA JONIA (Εφημερίς των Ιονίκων Νήσων)


Ήταν σαφώς η εποχή που οι ντόπιοι δεν ενεπλάκησαν ή δεν προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν, με τις λίγες εξαιρέσεις που αναφέρθηκαν. Οι διαχειριστές περιστασιακά βρέθηκαν σε δύσκολη θέση. Οι καταθέσεις της τράπεζας, δημοσιεύθηκαν στην επίσημη εφημερίδα, με ένα πνεύμα λογοδοσίας, από το 1820 και μετά.[1]


1 Sakis Gekas: Xenocracy: State, Class, and Colonialism in the Ionian Islands, 1815-1864


Συνεχή δημοσιεύματα στη ΓΚΑΖΕΤΑ ΙΟΝΙΚΑ προτρέπουν τους πολίτες στο να εμπιστευτούν το τραπεζικό Ίδρυμα.

Τα αναμενόμενα αποτελέσματα  ήταν:

1) Εκμηδένιση του ληστρικού επιτοκίου των τοκιστών

2) Ενίσχυση της οικονομίας με την κυκλοφορία των αποθησαυρισμένων κεφαλαίων.

3) Κέρδος κρατικών πόρων.

4) Ηρεμία στις τάξεις των λαϊκών στρωμάτων.

5) Επανεκκίνηση της οικονομίας

6) Αύξηση των Επενδύσεων

7) Αύξηση της παραγωγής.

Πρόθεση της Προστασίας ήταν να μετατρέψει τα Επτάνησα σε τμήμα της αυτοκρατορίας και σε πεδίο εφαρμογής της βρετανικής ιδεολογίας. Στόχος ήταν η εισαγωγή τραπεζικών θεσμών προς ίδιο όφελος  και η διασφάλιση οικονομικών πόρων για την υποστήριξη της ανάπτυξης της βιομηχανίας της αυτοκρατορίας.[1] Στα αρχικά τους στάδια οι αποταμιευτικές τράπεζες περιορίζονταν στη συλλογή καταθέσεων. Αν και η βασική τους στόχευση αφορούσε εργάτες και τεχνίτες, εντούτοις διαπιστώνεται ότι οι συναλλασσόμενοι ανήκαν στη μεσαία και ανώτερη αστική τάξη. Η Εξοικονομική Τράπεζα της Κέρκυρας  ιδρύθηκε στα πρότυπα των αντίστοιχων βρετανικών. Εκεί υπήρχε μεγάλη τραπεζική παράδοση.


1Χρήστος Δεσύλλας: Η Εξοικονομική Τράπεζα και η Συμβολή της στο Χρηματοπιστωτικό Σύστημα της Κέρκυρας


Οι  βασικές λειτουργίες στην περίπτωση της Κέρκυρας ήταν : α) η εστίαση στις καταθέσεις και β) ο τοπικός χαρακτήρας. Τα θεσμικά χαρακτηριστικά συνοψίζονται στα εξής: α) ήταν δημόσια τράπεζα με ενεργή συμμετοχή των τοπικών αρχών στη διοίκησή της, β) είχε οργανωθεί και λειτουργούσε με θεσμική απόφαση, γ) μνημονευόταν ο ηθικός της χαρακτήρας (στήριξη φτωχών, υποστήριξη της τοπικής οικονομίας) και δ) δεν δάνειζε, όμως υπήρχε η δυνατότητα ένταξης και συνεργασίας στο ευρύτερο χρηματοπιστωτικό δίκτυο. Η εφημερίδα του Ιονίου Κράτους έγραψε ότι «ο στόχος της  τράπεζας δεν είναι μόνο να βοηθήσει τις εργατικές τάξεις να προσκομίσουν κέρδη, αλλά να τις βελτιώσει ηθικά,   οι εργάτες να γίνουν ικανοί  και  να εμπλουτιστούν,  καθότι στερούνται τα βασικά στοιχεία της καλής εκπαίδευσης, την αγάπη για τη σκληρή  εργασία, τη σύνεση και την ακρίβεια. »

Με την ΜΕ΄ Πράξη της Ε΄ Γερουσίας του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων (24.5/5.6.1835) συστήθηκε στα Ιόνια Νησιά Τράπεζα  Εξοικονομήσεων με κεντρικό κατάστημα στην Κέρκυρα και υποκαταστήματα ή αντιπροσώπους στα άλλα νησιά.

Οι καταθέτες θα ήταν «μόνο Ιόνιοι  ή Βρετανοί υπήκοοι». Η εσωτερική λειτουργία ήταν υπό τον έλεγχο του Αρμοστή και του Έπαρχου. Η διεύθυνση του ιδρύματος είχε ανατεθεί σε πέντε Προέδρους. Αποτυπώθηκαν διαχρονικά μια σειρά ονοματολογικών προσδιορισμών όπως: Κερκυραϊκή Τράπεζα, Banco Corcirese, Banco di Risparmio di Corfù, Οικονομική Τράπεζα, Φιλάνθρωπον Κατάστημα, Επωφελές Κατάστημα, Εξοικονομική Τράπεζα Κερκύρας, Stabilimento, Αποταμιευτική Τράπεζα. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες  ήταν εύποροι αστοί, επιχειρηματίες και κεφαλαιούχοι, οι οποίοι εξασφάλιζαν δεσμούς συνεργασίας με άλλες οικονομικές και πιστωτικές δομές. Ανάμεσά τους συναντώνται επιφανείς αγγλικανοί και ορθόδοξοι κληρικοί, όπως ο Μητροπολίτης Κερκύρας Αθανάσιος, ενώ η συμμετοχή τους δημιουργούσε αίσθημα ασφάλειας, φερεγγυότητας και προσέδιδε κύρος και αξιοπιστία στη λειτουργία της τράπεζας. Οι καταθέσεις δεν μπορούσαν να είναι μικρότερες από ένα σελίνι και για το διάστημα ενός ημερολογιακού έτους δεν έπρεπε να υπερβαίνουν τις 20 στερλίνες, γιατί πάνω από το ποσό αυτό δεν χορηγούνταν τόκος. Στους συναλλασσόμενους εκτός από τα φυσικά πρόσωπα συναντώνται κληροδοτήματα και ιδρύματα, όπως το Monte di Pietà, προς το οποίο διοχετεύονταν κεφάλαια που αξιοποιούνταν στην τοπική οικονομία.[1]

Από το 1846 έως το 1852 στην Ευρώπη σημειώθηκε μια από τις μεγαλύτερες υφέσεις με χαρακτηριστικό τους βαρείς χειμώνες που οδήγησαν στην εκτίναξη της τιμής των δημητριακών και βασικών ειδών διατροφής. Στην Κέρκυρα υπήρξαν δύο συνεχείς χρονιές χωρίς ελαιοφορία (1851-1852), ενώ το 1851 επλήγη η αμπελοκαλλιέργεια, μετατρέποντας την ευρωπαϊκή ύφεση σε τοπική κρίση. Λόγω της δυσμενούς οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης που επικρατούσε στο νησί, για τη βελτίωση των οικονομικών της Τράπεζας οι υπεύθυνοι προέβησαν στην αύξηση του καταθετικού επιτοκίου από 4% σε 6%. Σε μια συντονισμένη προσπάθεια προσέλκυσης καταθέσεων προχώρησαν στην κινητοποίηση του ορθοδόξου κλήρου της υπαίθρου μέσω του Πρωτοσύγκελου της Μητροπόλης.[2]


1 Χρήστος Δεσύλλας: Η Εξοικονομική Τράπεζα και η Συμβολή της στο Χρηματοπιστωτικό Σύστημα της Κέρκυρας

2 Ο.π.


Στην εξέλιξη , τόσο τα Επτάνησα, όσο και οι απέναντι ακτές, παρήγαγαν σημαντικές ποσότητες φθηνών προς τρίτους πρωτογενών προϊόντων, χρήσιμων στο βρετανικό εμπόριο και τη βιομηχανία, πολλαπλασιάζοντας τα οφέλη της Προστασίας. Από ότι προκύπτει, αυτό ήταν η αιτία που ο εντεταλμένος του Αρμοστή Douglas, Sir Alexander Wood στα τέλη του 1837 ήρθε σε επαφή με τους Βρετανούς επενδυτές Farrer-Wright group.

Είναι βέβαιο ότι η αλληλογραφία που ανέπτυξε στη συνέχεια ο John Wright με τον Αρμοστή Douglas, τον πρόεδρο της Ιονίου Γερουσίας, Κόμη Σπ. Βούλγαρη και τον Sir A. Wood, όπως και η αποστολή στα νησιά του μελλοντικού γενικού γραμματέα της εταιρείας, George Ward, στάθηκαν ιδιαίτερα διαφωτιστικές για τους επενδυτές, οι οποίοι διείδαν σημαντικά οφέλη στο να ιδρύσουν μια κρατική και όχι αποικιακή τράπεζα στο επτανησιακό προτεκτοράτο. Στο prospectus της «Ιονικής Κρατικής Τράπεζας»(Ionian bank Ltd)  που κυκλοφορήθηκε στο Λονδίνο τον Ιανουάριο του 1839 δηλώνονταν ότι η τράπεζα θα ιδρυόταν με βάση τον Νόμο του 1837 της Ιονίου Βουλής. Παράλληλα, τονίζονταν η σημασία του εμπορίου της σταφίδας και των Ιόνιων λιμένων ως διαμετακομιστικών σταθμών για την εξαγωγή βρετανικών προϊόντων στην απέναντι ενδοχώρα.

Η «Ιονική Κρατική Τράπεζα» ιδρύθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1839, με έδρα το Λονδίνο. Το πρώτο της κατάστημα το οποίο ήταν ταυτόχρονα και το κεντρικό γραφείο της Τράπεζας λειτούργησε για πρώτη φορά στις 2 Μαρτίου1840 στην Κέρκυρα. Στις 18 Μαΐου και στις  10 Αυγούστου του ίδιου έτους άνοιξαν τα υποκαταστήματα στην Ζάκυνθο και  Κεφαλονιά αντίστοιχα, ενώ το 1845 λειτούργησαν πρακτορεία της τράπεζας στην Αθήνα και την Πάτρα. Το 1873 με έδρα πάντα το Λονδίνο τα κεντρικά γραφεία της τράπεζας μεταφέρθηκαν στην Αθήνα.Παράλληλα με την Ιονική Κρατική Τράπεζα λειτουργούσε και η Εξοικονομική Τράπεζα μέχρι την ένωση των Επτανήσων το 1864.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η καμπάνα του Αγίου Σπυρίδωνα στην Κέρκυρα

                        Η καμπάνα του Αγίου Σπυρίδωνα

   

Η εφημερίδα Ο ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ με ημερομηνία 14 Ιανουαρίου 1850 δημοσιεύει το πιο

κάτω άρθρο που αναφέρει,μεταξύ άλλων,την κατασκευή της καμπάνας του Αγ. Σπυρίδωνα.

Τα αναφερόμενα στο θέμα αυτό αναδημοσιεύουμε στην δημοτική μας γλώσσα.

 

Η βιομηχανία μας

Κανείς δεν αγνοεί πόσο η βιομηχανία είναι μακριά από του να λάβει εκείνη την ανάπτυξη η οποία καθιστά τα έθνη ανεξάρτητα και από τα παραγόμενα προϊόντα……. Απόδειξη πρόχειρη του ισχυρισμού τούτου έχουμε το ενταύθα χυτήριο του Κ.Ι.Γ. Μικελέτη…….το 1850 είχε χυθεί εκ νέου παρά του Κ. Μικελέτη η μεγάλη καμπάνα της εδώ εκκλησίας του Αγ. Σπυρίδωνα. Η τότε εκδιδόμενη εφημερίδα «Η Πατρίς»… μεταξύ των άλλων έγραφε ότι η καμπάνα φτιάχτηκε με όλους τους κανόνες της τέχνης… Όταν δε τελευταίως χύθηκε εκ νέου  από τον Κ. Μικελέτη, με την συνδρομή και δαπάνη των Χριστιανών, η καμπάνα του Αγίου, το νέο αυτό έργο του τεχνίτη μας επαινέθηκε από όλους και από αυτόν τον σοφό μουσικοδιδάσκαλο Ν. Μάντζαρο ο οποίος αποφάνθηκε ότι η καμπάνα αυτή τηρεί όλους τους κανόνες της αρμονίας.

…………………

 

Η ονομασία της περιοχής Στρατιάς στην Κέρκυρα

                                                                                              

                                                                                                   I Stradioti

Οι Stradioti ήταν ένα σώμα μισθοφόρων αποτελούμενο από Αλβανούς, Έλληνες, Δαλματούς, Σέρβους κι αργότερα Κύπριους.  Οι περισσότεροι ήταν Έλληνες που υπηρετούσαν τους τελευταίους βυζαντινούς δεσπότες της Πελοποννήσου. Ήταν σκληροί πολεμιστές του ιππικού και είχαν άλογα ρωμαλέα και πολύ ευκίνητα. ( Ισαύχενα, όπως αναφέρει ο Βροκίνης). Η ενδυμασία τους ήταν ελαφριά, αποτελούμενη από ξύλινη ή δερμάτινη ασπίδα και κοντάρι, υψηλό καπέλο και σπάθα. Μερικοί δε από αυτούς έφεραν θώρακα από βαμβάκι για να προστατεύονται από τα εχθρικά χτυπήματα. Με αυτό τον εξοπλισμό και με τα γυμνασμένα άλογα , πραγματοποιούσαν τις εφόδους τους. Ο ελαφρύς αυτός οπλισμός συντελούσε στην πολεμική απόδοσή τους και τους έκανε να υπερέχουν από τους δυσκίνητους λόγω της βαριάς πανοπλίας τους ιππείς των κρατών της κεντρικής και της δυτικής Ευρώπης.  Οι παράξενοι αυτοί  στρατιώτες επηρέασαν την πολεμική τέχνη των Βενετσιάνων και λοιπών εργοδοτών, διότι ήταν και πολύ αποτελεσματικοί και  δημοφιλείς. Ήταν οι πρωτοπόροι της δημιουργίας του ελαφρού ιππικού.

 Αποτελούσαν ένα σώμα πολεμιστών ειδικευμένο στην αρπαγή, επιτήδειο στις επιδρομές, στις σώμα με σώμα μάχες και πολεμούσε όπου πληρώνονταν.

Μετά την πτώση του Δεσποτάτου του Μοριά το 1460 και την έλευση του αυτοκράτορα Θωμά Παλαιολόγου στην Κέρκυρα, οι μισθοφόροι Ναυπλιώτες και Μονεμβασίτες ήρθαν στα Ιόνια Νησιά. Οι βασικές ροές στα Επτάνησα, προήλθαν από την Ηλεία στα τέλη του 15ου αιώνα, τη Μεθώνη και την Κορώνη το 1500, το Ναύπλιο και τη Μονεμβασιά το 1540 όως και την Κύπρο από το 1570 και μετά .Οι Ναυπλιώτες δε, θεωρούνταν οι πιο ανδρείοι.

Στο τέλος του 15ου αι.  και μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα περί τους 100 εξ αυτών εγκαταστάθηκαν με τις οικογένειες τους στην Κέρκυρα.

Η Βενετία έχοντας σκοπό να τους προσεταιριστεί,  με εντολή προς τον Βάιλο Stefano Tiepolo (1538-1540), τους παραχώρησε γη σε περιοχές του νησιού όπως Κασσιόπη, Παλαιόπολη, Κηπουργιά και Ανάληψη.  Η περιοχή της Παλαιόπολης ήταν η σημερινή Στρατιά που εξ αιτίας της προέλευσης των Ναυπλιωτών  ονομάστηκε κατ΄ αρχήν «Αναπλιτοχώρι». Στη συνέχεια λόγω της στρατοπέδευσης τους στην συγκεκριμένη  περιοχή επικράτησε η ονομασία Στρατιά που ισχύει μέχρι και τις μέρες μας. Εκεί έμειναν μέχρι το 1799,που καταργήθηκε το Σώμα. Στα αρχεία της Κέρκυρας υπάρχει έγγραφο του 16ου αιώνα που η περιοχή αναφέρεται με την ονομασία  Στρατιά.

Η διοίκηση τους είχε αναθέσει την φρούρηση του καταυλισμού τους και των γύρω από αυτόν περιοχών. Στην Κέρκυρα τον 16ο αιώνα ήταν σταθερή η παρουσία σωμάτων Stradioti που επέβλεπαν τις ακτές για να αποτρέπουν απόδραση ομάδων από τα Αλβανικά παράλια.

Χρησιμοποιούνταν, εκτός των καθεαυτό στρατιωτικών καθηκόντων, και για άλλες λειτουργίες, όπως η συγκέντρωση του πληθυσμού στις οχυρές τοποθεσίες σε περίπτωση εχθρικής επιδρομής, η συνοδεία χρηματαποστολών ή σημαντικών διοικητικών προσώπων, η  αντιμετώπιση κοινωνικών αναταραχών και γενικότερα ο έλεγχος του πληθυσμού της υπαίθρου.

Η Βενετία κατάφερε να τους ενσωματώσει, παραχωρώντας  εκτός από τις εκτάσεις γης, την εκμετάλλευσή της  και διάφορα προνόμια. Επίσης τους παρείχε το δικαίωμα να ζητούν την απελευθέρωση τριών εξόριστων ή τριών καταδίκων, που είχαν εκτίσει  το ένα τρίτο της ποινής τους. Η απελευθέρωση γίνονταν μία σε κάθε γιορτή δηλ. του Αγ. Σπυρίδωνα, των Θεοφανείων και το Πάσχα. Γενικά διαβιούσαν υπό άσχημες οικονομικές συνθήκες. Οι stradioti που δεν διέθεταν μεγάλες ακίνητες περιουσίες, ήταν υποχρεωμένοι, προκειμένου να επιβιώσουν, να κάνουν κι άλλες δουλειές. Οι απολαβές τους ήταν ελάχιστες κι αναγκάζονταν να δανείζονται με υψηλούς τόκους, προκειμένου να ανταπεξέλθουν. Τα κτήματα για τους περισσότερους ήταν μικροί κλήροι που, όσο εντατικά και να τους καλλιεργούσαν, είτε δεν απέδιδαν είτε δεν επαρκούσαν για τις ανάγκες τους.  Γενικότερα υπήρχε ένδεια των αναγκαίων,  απουσία μόνιμων και ασφαλών καταλυμάτων ή στρατώνων,  καθυστέρηση των απολαβών τους,  καθήλωση των μισθών κ.λ.π.

Όταν ο Sforza Pallavicino Γενικός Αρχηγός των βενετικών όπλων  επισκέφτηκε το νησί (1568-1578) για να ελέγξει την άμυνά του, συνάντησε μόνο 73 Stradioti. Υπάγονταν ιεραρχικά  σε έναν Κυβερνήτη και τέσσερις  αρχηγούς (Καπετάνους).

αμοιβή τους ήταν 24 δουκάτα καθαρά το χρόνο δηλαδή μόλις τρία δουκάτα σε κάθε πληρωμή (8 πληρωμές ετησίως) συν ένα δουκάτο που διοχέτευαν στην ζωοτροφή. Ήταν αναπόφευκτο όταν ο Βάιλος Francesco Duodo (1559) έφτασε στο νησί, οι περισσότεροι από τους stradioti να είναι υπερχρεωμένοι. Λίγοι μόνο είχαν καταφέρει να συντηρήσουν τα άλογά τους. Ζήτησε μια αύξηση μισθών της τάξης των 40 δουκάτων δηλαδή 5+1 δουκάτα την πληρωμή.

Οι περισσότεροι stradioti ήταν πολύτεκνοι. Στην «οικογένεια» συμπεριλαμβάνονταν πολλές φορές εκτός  από τα μέλη του στενού πυρήνα των εξ αίματος συγγενών, και απώτεροι συγγενείς ή ακόμα και αδελφοποιητοί, ψυχοπαίδια κλπ.  Σε όλες τις περιπτώσεις, τα άρρενα μέλη υποχρεούνταν να προσφέρουν τις πολεμικές τους υπηρεσίες σε μόνιμη ή μη βάση, στη Βενετία.

H εγκατάσταση στη γη που παραχωρούνταν δεν ήταν πάντα εύκολη. Συχνά ανέκυπταν προβλήματα σε αναφορά με τα κτήματα, είτε με τους ντόπιους είτε με τις τοπικές αρχές. Ο εκπρόσωπος των κατοίκων της Κέρκυρας Stefano Tiepolo παραπονούνταν το 1546 ότι αυτοί (Ι stradioti) είχαν καταπατήσει, …ως εκείνη τη στιγμή που παρουσιάστηκε στη  Σύγκλητο, 2.400 στρέμματα εις βάρος των φτωχών χωρικών οι οποίοι εργάζονταν ήδη εκεί για τη Βενετία εδώ και 100 χρόνια και πλήρωναν τη δεκάτη (φόρος) και όταν τους υποχρέωνε η Βενετία να πληρώνουν για τους stradioti κατέβαλλαν στο τοπικό ταμείο όσα τους ζητούσαν κάθε φορά. Τα εδάφη αυτά ήταν προηγουμένως ακαλλιέργητα ή βοσκοτόπια τα οποία για να τα κάνουν καλλιεργήσιμα οι ντόπιοι χωρικοί (villani) ξόδεψαν το αίμα τους τις πενιχρές τους οικονομίες και τώρα τους αφαιρούνται.

Ενθαρρυμένοι από την ευνοϊκή στάση της διοίκησης, οι stradioti έγιναν με τη πάροδο του χρόνου ταραξίες, αυθάδεις και θρασείς. Έφτασαν δε στο σημείο να βοσκούν τα άλογά τους στην καλλιεργημένη γη των αγροτών της γύρω περιοχής δημιουργώντας τεράστιες ζημιές στη Στρατιά. Γι αυτό το λόγο τα παράπονα των αγροτών προς τη διοίκηση ήταν συχνά. Ο Βάιλος και Γενικός Προβλεπτής Ζαχαρίας Μορεζίνης για να καταστείλει το ατίθασο των Stradioti εξέδωσε στις 27 Αυγούστου 1557, διαταγή σύμφωνα με την οποία υποχρέωνε τους αρχηγούς αυτών να πληρώνουν αποζημίωση για τις ζημιές που έκαναν στους αγρότες. Η απόγνωση είχε φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε τον Απρίλιο του 1722 οι κάτοικοι της Στρατιάς και του Ανεμόμυλου αναγκάστηκαν να αλυσοδέσουν Stradioti και να τους οδηγήσουν στη Διοίκηση.

Οι αρχειακές πηγές αναφέρουν ότι οι οικογένειες Μπαρμπάτη και Λάσκαρη έλαβαν «φέουδα» για τις καλές τους υπηρεσίες από τη Βενετία και σταδιακά εντάχθηκαν στις κυρίαρχες, ηγεμονεύουσες ομάδες των Επτανήσων.

Βασικός όρος παραχώρησης κτημάτων  στον Μπαρμπάτη ήταν ότι δεν μπορούσε να πουλήσει τα εδάφη αυτά ούτε να τα παραχωρήσει σε τρίτους, μπορούσε όμως να τα μεταβιβάσει στους νόμιμους απογόνους του. Αυτή τη φορά, στη διοικητική απόφαση υπήρχε η ρητή προσθήκη ότι αναγκαία προϋπόθεση για να εξαιρεθεί ο Μπαρμπάτης από την καταβολή φόρου, ήταν να παραμείνει ο ίδιος και οι απόγονοί του στην υπηρεσία της Βενετίας. Ο γιος του Αυγουστίνος Ιάκωβος απέκτησε όλα τα κτήματα και διακρίθηκε στη ανακατάληψη του Βουθρωτού. Επίσης συνεισέφερε οικονομικά στις αναστηλώσεις του φρουρίου το 1577.

Αν επιχειρούσαν να υπηρετήσουν άλλον ηγεμόνα που ίσως τους έδινε περισσότερο μισθό θα έχαναν την ακίνητη περιουσία που τους παραχωρήθηκε και το γνώριζαν καλά αυτό. 

Οι αλβανικής προέλευσης ομάδες μπορούσαν να συνεννοηθούν με συγγενείς τους  στις απέναντι από την Κέρκυρα ακτές για προετοιμασία αντιπερισπασμών ή κατασκοπεία των τουρκικών κινήσεων.

Η Βενετία οργάνωσε το σώμα με τρόπο ώστε, να διοικείται  από Έλληνες Stradioti, να είναι επιβεβλημένη  η συνύπαρξη με τους κερκυραίους στρατιώτες που υπηρετούσαν κι εκείνοι τη Βενετία και που προέρχονταν από τις τάξεις των ευγενών. Οι Stradioti, με τη πάροδο του χρόνου, μέσω γάμων με ντόπιους άρχοντες είχαν ανέλθει κοινωνικά. Τέτοια περίπτωση είναι κι αυτή των Μπαρμπάτη που ήρθαν στην Κέρκυρα από το Ναύπλιο.

 Αυτή η συνύπαρξη και τα παραχωρηθέντα προνόμια έφεραν πολλές διαμάχες μεταξύ Κερκυραίων και   Stradioti.

Με τις πρεσβείες του 1542 ,1546 και 1560 οι Κερκυραίοι ζήτησαν από τη Βενετία:

α)να φτιάξουν δικό τους σώμα ιππέων για να μην βρίσκονται σε επαφή και να μην έχουν επίδραση από τους Stradioti

β) να μπορέσουν να κατατάσσονται  και αυτοί στο σώμα σε περίπτωση που χηρεύει κάποια θέση.

γ) να αυξηθεί το σώμα κατά 50 ιππείς ώστε  να μπορούν κι εκείνοι να είναι μέρος του ιππικού αυτού σώματος.

Κανένα όμως από τα πιο πάνω αιτήματα δεν έγινε δεκτό. Μάλιστα, μετά το αίτημα του 1608,  η Βενετία επέβαλε να κρατήσει το σώμα των Stradioti την αυτοτέλειά του και να μη αιτούνται πλέον τίποτε επ’ αυτού οι ευγενείς Κερκυραίοι . Υπήρξαν και λόγοι ζηλοφθονίας.

   Οι βαθμοφόροι τοποθετούνταν μετά από την έγκριση της Βενετσιάνικης διοίκησης του νησιού. Η κοινότητα τους είχε την υποχρέωση να φτιάξει και να διατηρεί εξοπλισμένο ένα πολεμικό καράβι της εποχής, μια γαλέρα.  

Σε όλες τις περιπτώσεις, είναι ανάγκη να κοιτάξει κανείς και τι προσέφεραν στους βενετούς οι stradioti?. H απάντηση που θα υποστηρίζαμε είναι ότι οι stradioti προστάτευαν τους ντόπιους πληθυσμούς από τους Τούρκους. Ήταν αυτή καθεαυτή η άμυνα των Ιονίων νήσων.

Με το γύρισμα του 17ου αιώνα, οι sτradioti παρακμάζουν εν γένει και η πτώση τους αυτή  σημαίνει ότι πολλοί προτίμησαν την καλλιέργεια της γης παρά τη μισθοφορική υπηρεσία και αφετέρου ότι και το κράτος δεν είχε πια την ανάγκη τους όπως άλλοτε.   

 Διαλύθηκαν μετά από περίπου 200 χρόνια δηλαδή με τον ερχομό των Δημοκρατικών Γάλλων το 1797. Το σώμα ξαναζωντάνεψε για λίγο χρονικό διάστημα μετά την δημιουργία της Επτανήσου Πολιτείας, αλλά, σύντομα έσβησε.

Κατά τη διάρκεια της ζωής τους στο νησί συμμετείχαν στις δημόσιες τελετές και οργανώσεις. Αποτέλεσαν δική τους τάξη (Casta).Οι γάμοι γίνονταν μεταξύ τους.  Επέδειξαν εξαιρετική ιππευτική ικανότητα στις διοργανώσεις Giostras. Όποτε εισέρχονταν στην πόλη ήταν πάντοτε σε παράταξη και με ρυθμό τραγουδώντας ένα δικό τους θριαμβευτικό εμβατήριο το λεγόμενο «του λεβέντη».  Το εμβατήριο αυτό το έφεραν μαζί τους από την εποχή του Ναυπλίου καθώς και όλα τους τα ήθη και έθιμα τα οποία τηρούσαν με ευλάβεια σε όλα τα χρόνια μέχρι και τη διάλυσή τους.

Με αίτημα τους στις 4 Οκτωβρίου 1511, και την άμεση αποδοχή της Βενετίας κτίσθηκε κοντά στο ναό του Αγίου Μάρκου ο ορθόδοξος ναός του Αγίου Γεωργίου, του αγίου που οι στρατιώτες θεωρούσαν προστάτη τους.

Με την πάροδο των ετών πολλαπλασιάστηκαν και διασκορπίστηκαν και σε άλλα προάστια του νησιού, κυρίως στο Μαντούκι.

Ο Ανδρέας Μάρμορας στο βιβλίο του Della historia di Corfu το 1672 ,αναφέρει ότι μετά την διεξαγωγή κάποιας Giostra το 1599,  ηττηθέντες οι Stradioti ο Ρωμανίλος Da Vitterbo, κατέχων υψηλή θέση, αποφάσισε να καλέσει σε πάλη στο παλαιό φρούριο, με πομπώδη επιστολή που τοιχοκόλλησε σε πολλά σημεία της πόλης, τους Κερκυραίους ευγενείς.  Η πάλη έγινε μεταξύ του Κερκυραίου ευπατρίδη Νικολάου Λουκάνη και του Καπετάνου των Stradioti Σκλήρη. Με επιτυχίες του Λουκάνη ολοκληρώθηκε η πάλη, που στους θεατές της έφερε πολύ γέλιο.

 Υποθέτουμε ότι μεταξύ του 1526 και 1528, κάποιες πρόχειρες παραστάσεις παρουσιάστηκαν σε κερκυραϊκό κοινό του Βενετσιάνου συνθέτη και ποιητή, Antonio Molino, μιας και την περίοδο αυτή  ο Antonio Molino ταξίδεψε στην Κέρκυρα και την Κρήτη. Αυτός έγραψε υμνητικά άσματα για έναν γενναίο τέτοιο Stradioti τον Μανώλη Μπλέσση, το όνομα του οποίου έχει δοθεί και σε ένα δρόμο του Ναυπλίου. Τα έργα του Molinο είχαν έντονη θεατρικότητα.  Oi Stradioti ήταν μια παράλληλη εξέλιξη ήδη διαδεδομένων τύπων στη λαϊκή λογοτεχνία, γιατί Ο Stradioto ήταν ένας ασυνήθιστος χαρακτήρας στο πανόραμα του κοσμοπολίτικου πλήθους. Και ο Andrea Calmo κωμικογράφος της εποχής χρησιμοποιεί Stradioti στις κωμωδίες του.

Αυτή ήταν ιστορικά η ζωή των Stradioti στην Κέρκυρα και ιδιαίτερα στην περιοχή της Στρατιάς. 

Το δέντρο της ελευθερίας στην Κέρκυρα και το κάψιμο του Libro d’ oro

Το δέντρο της ελευθερίας στην Κέρκυρα και το κάψιμο του Libro d’ oro

Ο Νικόλαος Αρλιώτης  γεννήθηκε στους Χωροεπισκόπους τις 14 Σεπτεμβρίου 1731 και πέθανε το 1812. Ιδιαίτερη πανεπιστημιακή μόρφωση δεν είχε, όμως προέρχονταν  από οικογένεια με μεγάλη  περιουσία. Στο διάστημα της ζωής του ανέλαβε διάφορες διοικητικές θέσεις. Στα χειρόγραφά του έγραψε για σημαντικά γεγονότα της Κερκυραϊκής ιστορίας Έζησε  την έλευση των Δημοκρατικών Γάλλων το 1797, την κατάληψη της Κέρκυρας από τους Ρωσοτούρκους  το 1799, την κήρυξη της ανεξάρτητης πολιτείας των Ιονίων νήσων στις 24 Απριλίου του 1799,  το σύνταγμα του 1800, την προεδρεία του Θεοτόκη με γραμματέα τον Καποδίστρια, την έλευση των Αυτοκρατορικών Γάλλων τον Αύγουστο του 1807 κ.α. Με τον τρόπο του περιέγραψε και διάφορα συμβάντα της καθημερινότητας.

Νικόλαος Αρλιώτης

Εμείς θα ασχοληθούμε με το τμήμα εκείνο που περιγράφει την τελετή φύτευσης δέντρου της ελευθερίας από τους Δημοκρατικούς Γάλλους και το κάψιμο του Libro d’ oro.  

Στο βιβλίο

Για την τελετή της φύτευσης του δένδρου της ελευθερίας περιγράφει:

Το πρωί της 5ης Ιουλίου 1796 έγινε έπαρση της τρίχρωμης σημαίας σε ιστό, στην πλατεία  πλησίον της Υ.Θ. Μανδρακιώτισσας  (Μανδρακίνα),αλλά και στον ιστό του παλαιού Φρουρίου  καθώς και σε διάφορα μέρη της πόλης. Την ίδια στιγμή κανονιοβολισμοί  ακούγονταν  από τα κανόνια του φρουρίου και της ναυαρχίδας. Μετά το μεσημέρι τα μέλη της εγχώριας κυβέρνησης συγκεντρώθηκαν στο συνηθισμένο μέρος. Έπειτα  από λίγο παρουσιάστηκε ο στρατηγός Γεντιλής μαζί με τον Γάλλο ναύαρχο κι ανταλλάχτηκαν υποκλίσεις και  φιλοφρονήσεις . Όλοι ακολουθούμενοι από πλήθος λαού και στρατιωτών κατέληξαν στην πλατεία και αφού ανέβηκαν στην εξέδρα που είχε επί τούτου στηθεί, ο κόμης Σπυρίδων Θεοτόκης κι έπειτα ο γιατρός Αντώνιος Μάρουλης  απεύθυναν  έναν  πρώτο λόγο, εγκωμιάζοντας  και οι δύο την ελευθερία, το γαλλικό έθνος, τον Βοναπάρτη, τον Γεντιλή εκφράζοντας  ευγνωμοσύνη για την ανεξαρτησία  που χορηγήθηκε . Ακολούθησαν διάφοροι  χοροί στην πλατεία γύρω από το δ έ ν τ ρ ο  τ η ς  ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς , μια  μουριά που φυτεύτηκε εκεί πρόσκαιρα.  Τέλος δε, όλη η συνοδεία, ακολουθούμενη όπως  πρώτα από το συγκεντρωμένο πλήθος  επέστρεψε στο οίκημα της εγχωρίου κυβέρνησης  όπου και διαλύθηκε.

Την επομένη …ο  Αρλιώτης  παρευρέθηκε στην πλατεία για την επίσημη παράδοση και το κάψιμο της  χ ρ υ σ ή ς  β ί β λ ο υ  στην  οποία καταγράφονταν  τα ονόματα των ευγενών οικογενειών, καθώς και τα έγγραφα  με τους  απονεμόμενους  τίτλους   με τα  προνόμια τους.  

Αναζήτηση

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

Μετρητής

Εμφανίσεις Άρθρων
1939186