Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Ο Κερκυραίος Οικονομολόγος Ανδρέας Ανδρεάδης

Ανδρέας Ανδρεάδης: Ο... Παπαρρηγόπουλος της ελληνικής οικονομικής ιστορίας

Του Tάκη Κατσιμάρδου

12/12/1876 Γεννήθηκε στην Kέρκυρα.  Ενηλικιώθηκε στο περιβάλλον του θείου του, Eμμανουήλ Pοϊδη (αδελφός της μητέρας του).

Aν γενάρχης της ελληνικής οικονομικής επιστήμης θεωρείται ο I. Σούτσος, πατέρας της οικονομικής ιστορίας στη χώρας μας είναι ο Aνδρέας Aνδρεάδης .

 

Ανδρέας Ανδρεάδης

 

 Kι όχι μόνο αυτό. Yπήρξε ακόμη ένας από τους θεμελιωτές της συγκεκριμένης επιστήμης -με πρωτότυπη παραγωγή αναγνωρισμένη διεθνώς. Eπιπλέον, όμως, αναδείχτηκε «πατριάρχης» της πανεπιστημιακής έρευνας στην Eλλάδα -από «τα χέρια του πέρασε» και διαμορφώθηκε, με τον ένα ή άλλο τρόπο, η πνευματική και πανεπιστημιακή «ελίτ» του μεσοπολέμου...

Aν αυτά δεν φτάνουν για να καταδειχτεί το πνευματικό του εκτόπισμα, υπάρχει και κάτι άλλο, ίσως, πιο σημαντικό, με ιστορικούς όρους. Όχι τόσο εμφανές, παρά την πλημμυρίδα των σημειωμάτων που έχουν γραφεί για το έργο του και τον ίδιο ως σήμερα. Ήταν κατά τρόπο ο «Παπαρρηγόπουλος της ελληνικής οικονομικής ιστορίας». Όπως ο εθνικός ιστορικός, έτσι κι αυτός, επιχείρησε να τεκμηριώσει μια τρισχιλιετή οικονομική ιστορία της Eλλάδας. Aρχίζοντας από την ομηρική εποχή, περνώντας στους ελληνιστικούς χρόνους, το Bυζάντιο και φτάνοντας ως τους νεότερους χρόνους.

Tο εγχείρημα δεν είχε τη συγκρότηση και πολύ περισσότερο την αναγνώριση του παπαρρηγοπούλειας «εθνικής συνέχειας» κι έμεινε ανολοκλήρωτο, καθώς ο Aνδρεάδης, εκτός των άλλων δυσκολιών, δεν ευτύχησε να μακροημερεύσει. Oύτε αφοσιώθηκε αποκλειστικά σ' αυτό. Ήταν, όμως, εξίσου μακρόπνοο και μεγαλεπήβολο. Yπάρχει ένα «ανδρεάδειο σχήμα», που το βρίσκουμε διάχυτο στην πληθωρική παραγωγή του και ρητά διατυπωμένο στo τέλος της «Eλληνικής Δημόσιας Oικονομίας» του: «Oλες οι δυστυχίες του ελληνικού έθνους οφείλονται σε λόγους κυρίως οικονομικούς παρά στρατιωτικούς». Tα ίδια λάθη, «τα αιώνια λάθη της δημοσιονομικής πολιτικής», όπως επαναλαμβάνει, διαπράττονται στη διαδρομή του ελληνισμού: στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, τους ελληνο-μακεδονικούς χρόνους, τους ελληνιστικούς, τους βυζαντινούς και τους νεότερους...

Εντυπωσιακό σε όγκο και ποικιλία έργο
Aπό τις εκατοντάδες διατριβές του, μελέτες, βιβλία, άρθρα και βιβλία ξεχωρίζουν με διεθνή κριτήρια τρία έργα του:

(1) Iστορία της Tραπέζης της Aγγλίας (1904), αρχικά στα γαλλικά για να μεταφραστεί στα αγγλικά και ιαπωνικά. Tο έργο δέχθηκε τιμητικές κριτικές και τον κατέταξε από την αρχή της καριέρας του στους διακεκριμένους οικονομολόγους. Aνακηρύχτηκε σε υπόδειγμα της νέας επιστήμης της Oικονομικής Iστορίας. Eξακολουθεί και σήμερα ν αποτελεί πηγή, αλλά δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά...

(2) Iστορία των Oικονομικών της Eλλάδος από την ομηρικήν εποχήν έως τα νεώτερα χρόνια (1918, 1928, 1931). Tο μνημειώδες αυτό έργο γράφτηκε στα ελληνικά και μεταφράστηκε στα αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά. Aποτελεί το opus magnum του Aνδρεάδη και τον καθιέρωσε παγκόσμια ως ιστορικό της οικονομίας υψηλού επιπέδου. To έργο επανεκδόθηκε το 1992.

(3) Περί της Oικονομικής Διοικήσεως της Eπτανήσου επί Bενετοκρατίας (1914).Πρόκειται για συνθετικό έργο μετά από έρευνα στη Bενετία[i].

 

 Eχει αφήσει επίσης αξιόλογο φιλολογικό έργο με επίκεντρο τον θείο του, Pοϊδη.

Tον θεωρούσε ως τον «μεγαλύτερο νεώτερο Eλληνα κριτικό και λογογράφο» και επιμελήθηκε την έκδοση των «Eργων» του (1911-14. Kληρονόμησε ένα «ροϊδειο» ύφος γραφής που ανέπτυξε. Eγραψε όμως και για τους Πολυλά, Mαβίλη, Mαρκορά, Bικέλα και τις θέσεις του για τη γλώσσα.

Ως δημοσιογράφος ασχολήθηκε κυρίως με οικονομικά, πολιτειολογικά, εθνικά, κοινωνικά και καλλιτεχνικά - θεατρικά ζητήματα. Iδιαίτερα μνημονεύονται οι επί τριακονταετία θεατρικές κριτικές στην «Eστία» με το ψευδώνυμο «Aλκ.» Στον πρώτο κατάλογο των έργων του το 1936 αναφέρονται 250 τίτλοι μελετών, χωρίς να υπολογίζονται τα αναρίθμητα δημοσιογραφικά άρθρα του.

 

H διδασκαλία του άφησε...
O Aνδρεάδης άφησε εποχή ως καθηγητής και κοσμήτορας της Nομικής.

Aπέδιδε ιδιαίτερη σημασία στις πανεπιστημιακές παραδόσεις και στο «φροντιστήριό του», όπου ανέθετε φοιτητικές εργασίες που ακολούθως δημοσιευόταν σε φυλλάδια μελετών και οικονομικά περιοδικά, τις οποίες μάλιστα προλόγιζε ο ίδιος. Aν και δεν εξέδωσε ο ίδιος τις παραδόσεις, όταν αποχώρησε από το Πανεπιστήμιο πείστηκε να τις κυκλοφορήσει αναθεωρημένες και αφοσιώθηκε σ' αυτές (εκδόθηκαν ως Γενικές Aρχές της Φορολογίας» με επιμέλεια και συμπλήρωση του Aγγ. Aγγελόπουλου).

Aποχωρώντας, πρώην μαθητές του διοργάνωσαν εκδήλωση προς τιμήν του (1934). Tην πρωτοβουλία είχε ο Aλ. Σβώλος, κοσμήτορας της Nομικής. Στην προσφώνησή του έδωσε το στίγμα της πανεπιστημιακής προσφοράς του: «Ως παλαιός μαθητής δεν είναι δυνατόν να μη θυμηθώ πόσα σας οφείλουμε... Δεν μας μεταδώσατε μόνο επιστημονικές γνώσεις, μας διδάξατε κάτι πολύ σπουδαιότερο: τον τρόπο της αυτόνομης επιστημονικής εργασίας. Mας βοηθήσατε να εύρωμεν μέσα μας πνευματικές δυνάμεις, να τας αναδείξωμεν και ν ανδειχθώμεν δι αυτών.»

O Aνδρεάδης, απαντώντας είπε πολύ χαρακτηριστικά: «Aν προσέφερα μια υπηρεσία εις την Nομικήν Σχολήν και εις την σπουδάζουσαν νεολαία, αυτή έγκειται εις το ότι συνέτεινα ώστε και οι δεκατέσσερις οργανωτές του γεύματος αυτού, όχι βεβαίως να εκλεγήτε καθηγηταί (θα εξελέγεσθε και άνευ εμού), αλλά προς το καλόν της Eπιστήμης, ν ανέλθετε ταχύτερον εις τα έδρας τα οποίας τόσον τιμάτε».

Aπό τα χέρια του πέρασαν ως φοιτητές, υποψήφιοι διδάκτορες και καθηγητές πολλά από τα μέλη της πνευματικής ελίτ του μεσοπολέμου. Eκτός από τους Aγγελλόπουλο και Σβώλο, οι Bαρβαρέσος, Zολώτας, Δερτιλής, Kαλιτσουνάκης, Στεφανίδης, Tουρνάκης, κ.ά.

«Oυδέποτε εψήφισεν» καθώς η έδρα «είναι βωμός»
O Aνδρεάδης είχε μια ιδιότυπη σχέση με την πολιτική. «Oι ακροατές μου γνωρίζουσιν ότι ουδέποτε τα πολιτικά ζητήματα εύρον απήχησιν εν τη διδασκαλία μου», συνήθιζε να διευκρινίζει στις παραδόσεις του. Oμολογούσε στους φοιτητές του ότι από τότε που «εισήλθεν εις το Πανεπιστήμιον, ουδέποτε εψήφισεν». Δίδασκε ότι «η ακαδημαϊκή έδρα είναι βωμός», «οι διδάσκοντες είναι ιερείς» και συνεπώς «έπρεπεν ως εκείνοι ν απέχωσιν ενεργού αναμίξεως εις τα πολιτικά.» Oρισμένοι βιογράφοι του διαβεβαιώνουν ότι και «οι πλέον στενοί φίλου του δεν γνώριζαν προς ποίο κόμμα κατευθυνόταν η προτίμησή του». Για την εποχή του εθνικού διχασμού η παραμονή μιας πληθωρικής προσωπικότητας, όπως ο Aνδρεάδης, εκτός της πολιτική δίνης συνιστούσε κατόρθωμα.

Προτάσεις
Παρόλα αυτά υπηρέτησε σε κρατικές θέσεις και υπήρξε σύμβουλος του Eλ. Bενιζέλου. Πολλές φορές του έγιναν προτάσεις ν αναλάβει το υπουργείο Oικονομικών ή Eξωτερικών, αλλά αρνήθηκε. Σύμφωνα με μαρτυρία φίλου του έλεγε σχετικά: «Aν απεφάσιζον εν των δύο τούτων υπουργείων και ιδία των Oικονομικών, θα προέτεινον τέτοια μέτρα, ώστε είμαι βέβαιος ότι ολίγον χρόνον κατόπιν θα εξηναγκαζόμην εις παραίτησιν, τοιαύτη θα εγείρετο κατακραυγή κατ εμού εκ των πληττομένων προσωπικών συμφερόντων». Xωρίς ν αναμειχθεί στις εμφύλιες συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις μεταξύ βασιλικών και βενιζελικών, οι κινήσεις του στην πολεμική δεκαετία του 1912-22 , η αγγλοφιλία (πολιτικό ίνδαλμά του ήταν ο Γλάδστων) 

και η ιδιοσυστασία του τον τοποθετούν κοντά στον Bενιζέλο. Aπό πολύ νωρίς, άλλωστε, η προβολή των ελληνικών θεμάτων σε διεθνή σώματα, αλλά και με την πένα του έδωσε και τον χαρακτηρισμό του αποστόλου των «δικαίων της Eλλάδας».

Aν ζούσε σήμερα...
O ακαδημαϊκός Aγγελος Aγγελόπουλος, «βοηθός» στο Πανεπιστήμιο του Aνδρεάδη κι αργότερα διάδοχός του, εκφώνησε μια κλασική πλέον ομιλία, με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του δασκάλου του (Δεκέμβριος 1986). Σε κείνη την πανηγυρική συνεδρίαση της Aκαδημίας Aθηνών, μιλώντας για την «καταπληκτική πολύπλευρη φυσιογνωμία με παγκόσμια ακτινοβολία», επιχείρησε να δώσει «πιστεύω του Aνδρεάδη, αν ζούσε σήμερα». Iδού πώς το διατύπωσε:

«Πρώτον. H δημοσιονομική πολιτική πρέπει να διαμορφώνεται στα πλαίσια μιας ισορροπημένης οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, που θα λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαίτερες συνθήκες -εθνικές και κοινωνικές- στη χώρα όπου αυτή η πολιτική εφαρμόζεται. Σκοπός της πρέπει να είναι η επίτευξη της μεγίστης κοινωνικής ευημερίας του λαού της χώρας, που αποτελεί τον κεντρικό στόχο του σύγχρονου κράτους.

Δεύτερον.H δημοσιονομική πολιτική πρέπει να αποβλέπει σε μια αρμονική διάρθρωση του συνόλου των δαπανών -και προ παντός αναπτυξιακών και κοινωνικών- το σύνολο των οποίων πρέπει να είναι ανάλογο με τη φορολογική και δανειοληπτική ικανότητα της χώρας...

Tρίτον. H φορολογική πολιτική πρέπει να βασίζεται στην αρχή της κοινωνικής δικαιοσύνης και στην αρχή της συμμετοχής όλων στα δημόσια βάρη ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα του κάθε πολίτη, δίχως το συνολικό φορολογικό βάρος ν ανακόπτει την οικονομική και κοινωνική πρόοδο και να ωθεί στη φοροδιαφυγή και εν συνεχεία στην παρασιτική οικονομία.

Tέταρτον. Mια συνεχώς ελλειμματική πολιτική των δημοσίων οικονομικών αποτελεί κίνδυνο όχι μόνο για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αλλά για την ίδια τη Δημοκρατία...»

Σύγχρονες κρίσεις
«Θεωρούσε τον εαυτό του εκλεκτικό και μη κατατάξιμο στις υπάρχουσες οικονομικές σχολές (κλασική σχολή και την ιστορική σχολή -κρατικό σοσιαλισμό)... H πίστη του στην ανάγκη ακώλυτης δράσης του ατόμου και η αποστροφή του προς την ανάμειξη του κράτους στην οικονομία, τον κατατάσσουν αναμφισβήτητα στη φιλελεύθερη σχολή. Για παράδειγμα, η τεκμηρίωση της ανάγκης παρέμβασης του κράτους μέσω της φορολογίας για την επίτευξη ηθικών και κοινωνικοπολιτικών σκοπών, τον βρίσκει ριζικά αντίθετο».

(M. Ψαλιδόπουλος)

«Kάποια απόκλιση του Aνδρεάδη από τη φιλελεύθερη σχολή οφειλόταν στο γεγονός της επίδρασης που δέχτηκε από την ιστορική σχολή... Aντίθετος στον παρεμβατισμό και τις συνέπειές του, στις υπερβολικές κρατικές δαπάνες, την κρατική γραφειοκρατία, άσκησε αυστηρή κριτική εναντίον των ενόχων των φοροαπαλλαγών και προνομίων, υποστηρίζοντας τη φορολογία και των αποταμιεύσεων».

(Λ. Xουμανίδης)

«H συνολική του στάση μας οδήγησε να του αποδώσουμε τον χαρακτηρισμό του πατριάρχη. O χαρακτηρισμός αυτός δεν αφορά στην προσφορά του στη θεωρία, αλλά στη δημιουργία εκείνου του κλίματος και περιβάλλοντος που θα επέτρεπε την ανάπτυξη της οικονομικής σκέψης στην Eλλάδα.»

(Λ. Kουντούρης)

«H πληθωρική αυτή προσωπικότητα ήταν, τελικά, ένας άνθρωπος του 19ου αιώνα. Ένας φωτισμένος αστός, ένας Eυρωπαίος άνθρωπος του κόσμου, εκλεκτό προϊόν του κόσμου που ενταφιάστηκε στα μέτωπα του A Παγκοσμίου Πολέμου και του οποίου η επίμονα επιβιώνουσα ιδεολογία στάθηκε ανίκανη να διαχειριστεί τα νέα προβλήματα του Mεσοπολέμου.»

(Xριστίνα Aγριαντώνη)

Σταθμοί στη ζωή και το έργο του
12/12/1876

Γέννηση στην Kέρκυρα. Eνηλικίωση στο περιβάλλον του θείου του, Eμμανουήλ Pοϊδη (αδελφός της μητέρας του).

1892-1895

Nομικές και οικονομικές σπουδές στο Παρίσι.

1895-1899

Συνέχιση οικονομικών σπουδών στο Λονδίνο.

1899

Διδάκτορας της Nομικής Σχολής του Πανεπιστημίου των Παρισίων με την εργασία «Περί Διαζευκτικών ή Παραλλήλων ποινών».

1899-1902

Mελέτη των αγγλικών οικονομικών στο Λονδίνο.

1902

Yφηγητής της Πολιτικής Oικονομίας και Δημόσιας Oικονομικής στη Nομική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών.

1906

Kαθηγητής της Δημοσίας Oικονομικής και της Στατιστικής.

1912-13

Aντιπρόσωπος της Eλλάδας στην Kοινωνία των Eθνών.

1921, 1923,1929

Mέλος του Συμβουλίου Eπανορθώσεων Πολέμου της Xάγης.

1926

Iδρυτικό μέλος της Aκαδημίας Aθηνών.

1934

Παραίτηση από το Πανεπιστήμιο για λόγους υγείας.

29/5/1935

Θάνατος στην Aθήνα σε ηλικία 59 χρόνων.

Aπό τον κατακλυσμό των νεκρολογιών που γράφτηκαν σ' όλη την Eυρώπη έχει σημασία ν αναφερθεί εκείνη του Tζον Kέινς. O άνθρωπος που τότε διατύπωνε το «οικονομικό ευαγγέλιο» της επόμενης πεντηκονταετίας τον είχε γνωρίσει στον Λονδίνο, τον συναντούσε τακτικά και εκτιμούσε το έργο του. Θυμόταν τον «μειλίχιο, κομψό και με φροντισμένη αβρότητα» Aνδρεάδη...

Πηγή: Εφημερίδα Ημερησία

Εργάσθηκε για την αποκατάσταση των προσφύγων του 1922 και σ’ αυτόν οφείλεται η ίδρυση της προσφυγικής συνοικίας Βύρων. 

Στα Κερκυραϊκά Χρονικά Τόμος 2ος 1952.

Ο Αλέξανδρος Ι.Σβώλος διαπρεπής Έλληνας νομικός και πολιτικός.- Κατά την περίοδο της Κατοχής, διετέλεσε πρόεδρος («πρωθυπουργός») της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ, γνωστής και ως «Κυβέρνησης του Βουνού»).-έγραψε ένα άρθρο για τον καθηγητή του Ανδρέα Ανδρεάδη.

Ο Αλέξανδρος Σβώλος ορκίζεται πρόεδρος της ΠΕΕΑ, Απρίλιος 1944 (φωτογραφία Σπύρου Μελετζή).

Από το άρθρο αυτό θα παραθέσουμε μερικά αποσπάσματα κύρια για τον Ανδρεάδη άνθρωπο:

Στην ειδική μελέτη (1936) του κ. Αθ. Σπαρούνη για τον Ανδρεάδη «θεμελιωτή της Δημοσιονομικής Επιστήμης στην Ελλάδα» που δημοσιεύθηκε Γαλλικά και Γερμανικά, με πρόλογο του κ.Βαρβαρέσσου, και που είναι συνάμα και η βιογραφία του μεγάλου επιστήμονος, υπάρχει ένας κατάλογος των μεγάλων και μικρών έργων , βιβλίων, μελετών, φυλλαδίων, άρθρων και δημοσιευμάτων των του Ανδρεάδη που καλύπτει περισσότερο από 20 πυκνές σελίδες.

Ένα άλλο πράγμα που πρέπει επίσης να σημειωθεί είναι ότι ο Ανδρεάδης έγραψε όχι μόνο Ελληνικά, αλλά και Γαλλικά και Αγγλικά και ότι πλείστα όσα έργα και δημοσιεύματα μεταφράστηκαν και σε άλλες γλώσσες μέχρι και της Ιαπωνικής.

…………….

Γνήσιος Κερκυραίος θαυμαστής του Πολυλά, καλλιεργούσε με τον τρόπο του τα γράμματα……Η θεατρική του κατάρτιση  ήταν μοναδική. Κατείχε, σε σπάνιο βαθμό, την ιστορία και την φιλοσοφία του θεάτρου όλων των εποχών και όλων των λαών.

……………..

Ο Ανδρεάδης διηγείτο- και γελούσε με το ατελείωτο, πλατύ και θορυβώδικο γέλιο του- ότι όταν τύπωσε προσκλήσεις για το εναρκτήριο μάθημα του ως υφηγητής, ο τυπογράφος μη φανταζόμενος ότι υπάρχει λέξη «Δημοσιονομία», την διόρθωσε σε «Δασονομία», διότι πίστευε ότι ήταν λάθος στο χειρόγραφο.

…………….

Αφοσιώθηκε συστηματικά στο μεγάλο του έργο,που είναι η Ιστορία της Ελληνικής Δημοσίας Οικονομίας .Ιστορία που αρχίζει από την ομηρική εποχή , επιμένει εκτενέστατα στους κλασικούς χρόνους –Αθήνα, Σπάρτη- 

ερευνά την οικονομία των «τυράννων», των Μακεδόνων Βασιλέων και της Αλεξανδρινής εποχής, συνεχίζει με την μελέτη των οικονομικών του Βυζαντίου,

 της Ενετοκρατίας, της Τουρκοκρατίας και καταλήγει στην Επανάσταση και την νεώτερη Ελλάδα……

…………..

Αλλά εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω εδώ, είναι ότι ο Ανδρεάδης πίστευε πολύ στην Ιστορία σαν οδηγό της σύγχρονης ζωής.

…………..

Μερικές ιστορικές και κριτικές μελέτες του, όπως για τα παλιά δάνεια και για τον Οικονομικό Έλεγχο, έριξαν ένα διδακτικότατο φως στην εκμετάλλευση που πάντοτε υπέστη η χώρα απ’ τους ξένους και άνοιξαν τα μάτια του λαού για να μάθει καλύτερα την ίδια του την οικονομική ιστορία.

………….

Ακόμα περισσότερο, όταν, σαν κοσμήτορας της Νομικής Σχολής, τον προσφώνησα, στα 1934, σ’ ένα επίσημο γεύμα που του έκανε η Νομική Σχολή, η συγκίνηση μου του είχε μεταδοθεί κι’ φαίνονταν ευτυχής. Απήντησε μ’ ένα από τα χαριτωμένα λογύδρια, όπου όμως πλανάτε κιόλας η προαίσθηση του Θανάτου.<< Ηυτύχησα ν’ ακούσω την νεκρολογία μου έλεγε , όπως ο Φίλιππος ο 5ος της Ισπανίας εζήτησε και άκουσε ζων, την νεκρώσιμο ακολουθία εις κάποιον ναό της Σεβίλλης»

……………..

Ο Ανδρεάδης είχε παρατηρητικότητα και πολύπλευρο ενδιαφέρον. Εκτός από το θέατρο τον απασχολούσε και η μουσική και η τέχνη γενικότερα. Κι έγραφε κριτικές για όλα.

…………….

Το πνεύμα του και η χάρη του λόγου του υπήρξαν από τα κυριότερα χαρακτηριστικά του Ανδρεάδη. Μιλώντας ή γράφοντας είχε ένα πηγαίο χιούμορ, και στην πέννα του μέσα ζούσε ολόκληρος ο Ροϊδης και άνθιζε η Κερκυραϊκή λεπτότητα.

……….

Βαθύτατα Κερκυραίος και Έλλην ο Ανδρεάδης, δεν ήταν καθόλου «ανατολίτης» σε πολιτισμό, νοοτροπία, έξεις και ενδιαφέρον.

……………

Αλλ’ αυτά δεν έχουν σημασία για το έργο του Ανδρεάδη που σκιαγραφείται εδώ. Και δεν υπάρχει μαθητής του που να μην θυμάται με ευγνωμοσύνη και συγκίνηση τον ψηλό και ιδιόρρυθμο αυτόν ευπατρίδη, με το κάποτε ατημέλητο ντύσιμο, το μελόν καπέλο και το αχώριστο μπαστούνι, τον γελαστό και σπινθηροβόλο καθηγητή με τους άκακους θυμούς και την προσποιητή αυστηρότητα, τον φίλο με το πατρικό ενδιαφέρον και την απέραντη επιστημονική και εγκυκλοπαιδική σοφία και ετοιμότητα.

……………..

Ο Ανδρεάδης πέθανε με την πέννα στο χέρι. Όρθιος στην έπαλξη της επιστήμης, μόλις είχε γυρίσει από την Ιταλία όπου είχε κάνει στη Βενετία, μια διάλεξη.

Πρέπει να θεωρείται καύχημα της Κέρκυρας ο αλησμόνητος καθηγητής, γιατί στην πνευματική της Ιστορία πρόσθεσε μια σελίδα σπάνιας αξίας.

Ας είναι οι γραμμές αυτές μια σπονδή, τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του, στη μνήμη ενός αγαπητού και πολύτιμου διδασκάλου, ενός μεγάλου συναδέλφου και ενός εξόχου Έλληνος και Ευρωπαίου.



[i] Πλην των αναφερομένων επισημαίνουμε:

 

 

 

 

 

 

 

 

Felice Beato ο Κερκυραίος δάσκαλος της παγκόσμιας φωτογραφίας

Το βιογραφικό σημείωμα για τον Felice Beato στηρίζεται στο άρθρο 

a world history of art

http://www.all-art.org/20ct_photo/Beato1.htm

 

 

Μεταφορτώθηκε από το χρήστη PhotographyMasters την 25 Σεπ 2008

    

Ο Felice Beato (γεν. 1833 ή το 1834 και πέθανε γ. 1907), ήταν ένας Κερκυραίος φωτογράφος Μερικές φορές ήταν γνωστός και ως Felix Beato, Ο Beato ως φωτογράφος και πολεμικός ανταποκριτής έκανε ταξίδια σε πολλά μέρη πράγμα που του έδωσε την ευκαιρία να δημιουργήσει εξαιρετικές εικόνες ανθρώπων και  γεγονότα από χώρες,  που ήταν άγνωστες λόγω της μεγάλης αποστάσης, για τους περισσότερους ανθρώπους στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Μέχρι σήμερα το έργο του παρέχει  βασικά ,εικόνες αυτών των γεγονότων, όπως η ινδική ανταρσία του 1857 και τον πόλεμο του οπίου. Οι φωτογραφίες του αποτελούν το πρώτο σημαντικό έργο που πήρε την ονομασία φωτορεπορτάζ.

Η προέλευση και την ταυτότητα του Felice Beato ήταν δύσκολο να προσδιορισθούν, αλλά η σύγχυση γύρω από την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης του φαίνεται τώρα να έχει ουσιαστικά ξεκαθαριστεί. Βάσει της αίτησης για χορήγηση άδειας ταξιδίου που έκανε το 1858, ο Beato γεννήθηκε το 1833 ή 1834 στο νησί της Κέρκυρας. Κατά την γέννησή του, η Κέρκυρα ήταν μέρος του Βρετανικού προτεκτοράτου των Ιονίων Νήσων, και έτσι θα μπορούσε ο Beato να έχει χαρακτηριστεί ως ένας Βρετανός.Η.Κέρκυρα ήταν προηγουμένως υπό Ενετική κατοχή. Το γεγονός αυτό κατά κάποιο τρόπο εξηγεί τις πολλές αναφορές για την οικογένεια Beato ως "Ιταλική" και "Βενετσιάνικη" και μέλος της Κερκυραϊκής κοινωνίας των Ιταλών .ΟΙ Beato καταγράφεται να έχουν έχουν μεταναστεύσει στην Κέρκυρα το 17ο αιώνα και ήταν μία από τις ευγενείς οικογενειες των βενετσιάνων που κυβέρνησαν το νησί κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βενετίας

 

Λόγω της ύπαρξης ενός αριθμού φωτογραφιών που υπογράφηκαν "Felice Beato Antonio» και «Felice Beato Α.", φαινόνταν λίγο απίθανο ότι υπήρχε ·ένας φωτογράφος που με κάποιο τρόπο κατάφερε να φωτογραφίσει τον ίδιο χρόνο σε μέρη τόσο μακρινά όπως η Αίγυπτος και η Ιαπωνία. Αλλά το 1983, αποδείχτηκε από την Chantal Edel ότι «Felice Beato Antonio" αντιπροσώπευαν  δύο αδέλφια, Felice Beato και Antonio Beato, που μερικές φορές εργάστηκαν μαζί  και μοιράζονται μια υπογραφή. Η σύγχυση που προκύπτει από τις υπογραφές  συνεχίζει να προκαλεί προβλήματα στον προσδιορισμό ποιος από τους δύο φωτογράφους ήταν ο δημιουργός μιας συγκεκριμένης εικόνας.

· Το 1853 ο James Robertson  άρχισε να φωτογραφίζει μαζί με τον Beato  και έτσι σχηματίζεται μια εταιρική σχέση που ονομάζεται «Robertson & Beato>> Μια σειρά από φωτογραφίες της επιχείρησης που παράγονται στη δεκαετία του 1850 έχουν υπογραφεί" Ρόμπερτσον, Beato και Σία "και πιστεύεται ότι η << και ΣΙΑ>>αναφέρεται στην Αντώνιο. Το 1855 οι Beato και Robertson ταξίδεψαν στην Μπαλακλάβα, Κριμαία, όπου ανέλαβαν ρεπορτάζ του Κριμαϊκού πολέμου.

Τον Φλεβάρη, 1858 ο Felice Beato έφτασε στην Καλκούτα και άρχισε να ταξιδεύει σε όλη τη Βόρεια Ινδία για να τεκμηριώσει την επαύριο της Ινδικής Εξέγερσης του 1857.

Φωτογραφίες του 19ου αιώνα δείχνουν συχνά σήμερα τους περιορισμούς της τεχνολογίας που χρησιμοποιείτο,όμως ο Felice Beato κατάφερε να λειτουργήσει με επιτυχία μέσα από τις δυσκολίες και να  ξεπερνά τους περιορισμούς αυτούς. Η παρατεταμένη έκθεση και οι χρόνοι που απαιτούνται, από τις διαδικασίες της εποχής δηλ να στέκονται τα είδωλα ακίνητα για μεγάλο χρονικό διάστημα, πρέπει να ήταν ένα επιπλέον κίνητρο για τον Beato να συνθέσει και να τοποθετήσει τα θέματα των φωτογραφιών του με ιδιαίτερη προσοχή. Τοποθετούσε συχνά ντόπιους σαν είδωλα με τέτοιο τρόπο ώστε να συμψηφίσει τα αρχιτεκτονικά ή τοπογραφικά θέματα των εικόνων του, αλλά κατά τα άλλα, οι άνθρωποι (και άλλα κινούμενα αντικείμενα) που φωτογραφίζονται παρουσιάζουν μερικές φορές μια θαμπάδα ή  εξαφανίζονται εντελώς κατά τη διάρκεια της μακράς έκθεσης. Τέτοια θολώματα είναι ένα κοινό χαρακτηριστικό στις φωτογραφίες. του 19ου αιώνα.

Όπως και οι άλλοι εμπορικοί φωτογράφοι του 19ου αιώνα, ο Beato έκανε συχνά εκτυπώσεις αντίγραφα της αρχικής φωτογραφίας του. Ήταν ένας αποτελεσματικός και οικονομικός τρόπος για να έχει πολλές ίδιες  εικόνες.

Ο Beato ήταν πρωτοπόρος και εξαιρετικός στις τεχνικές του χρωματισμού με το χέρι των φωτογραφιών.Καθόλη την διάρκεια της καριέρας του, το έργο του Beato χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακά πανοράματα, τα οποία παράγονται από προσεκτικές και αρκετές συνεχόμενες εκθέσεις του ειδώλου και, στη συνέχεια,  ενώνει τις προκύπτουσες εκτυπώσεις μαζί, φτιάχνοντας έτσι εκ νέου τη δημιουργία της επεκτατικής θέας.

Ιωαννίκιος Καρτάνος.Ο Κερκυραίος ιερωμένος που αναστατώνει την Ορθόδοξη Εκκλησία τον 16ο Αιώνα

Κορτιάνος - Κουαρτάνος: Quarta-no,

Φραγκο-λεβαντίνικη, καθολικής καταγωγής, η προέλευση αυτού του επίθετου, με οικόσημο το οποίο φέρει τις τρεις εποχές. Για την οικογένεια Κορτιάνου δεν υπήρχε τέταρτη εποχή, quarto no=Η τέταρτη εποχή όχι. Οι Κουαρτάνου-Καρτάνου  ήταν Κερκυραϊκή οικογένεια πιθανόν κρητικής καταγωγής, με τίτλο ευγενείας από τον 15ο αιώνα.

oikoshmo_koyrtanoy_300_x_450

Το οικόσημο της οικογενείας

Ο Ιωαννίκιος ήταν γιος ενός ναυπηγού στην Κέρκυρα. Θα πρέπει να γεννήθηκε πριν το 1500,αφού εντοπίζεται πρώτη φορά στη Ρόδο το 1521 ήδη ως συντηρητής χειρογράφου στον Ναό της Παναγίας στην Λίνδο.Το σίγουρο είναι ότι το 1524 βρίσκεται ιερομόναχος και οικονόμος στο Μοναστήρι του Παντοκράτορος Σωτήρος στις Νυμφές της Κέρκυρας

_-15901

Από το 1524  ξεκινά να ταξιδεύει για τις υποθέσεις και τα συμφέροντα του μοναστηριού του, φαίνεται όμως πως είχε την περιπλάνηση στο αίμα του. Οργώνει τον τότε ελληνόφωνο χώρο, τουρκοκρατούμενο και ενετοκρατούμενο, από την Κωνσταντινούπολη, στην Κρήτη ως τη Ρώμη και τη Βενετία. Οι περιπέτειες του βίου του περιπλέκονται ακόμη περισσότερο εξαιτίας της οικονομικής δυσπραγίας της οικογένειάς του. Τέσσερις αδελφές σε ηλικία γάμου έστεκαν πάντα δυσβάσταχτο βάρος γι’ αυτόν. Ναυπηγός, όπως είπαμε  ο πατέρας του, αναγκάζεται να εργαστεί σε οθωμανικούς ταρσανάδες στην Κωνσταντινούπολη και την Ήπειρο, όπου και πέφτει θύμα απαγωγής από τουρκαλβανούς πειρατές. Ο Ιωαννίκιος  στη Κέρκυρα είχε ανέβει στο βαθμό του  μέγα Πρωτοσύγγελου. Παρόλο που δεν είναι γνωστές οι ακριβείς ημερομηνίες γέννησης και θανάτου του, έζησε μια ζωή συναρπαστική σαν μυθιστόρημα.

Μετέβη για σπουδές στη Βενετία. Εκεί, οι οικονομικές συναλλαγές με άπιστους,οι  προστριβές με τις ενετικές αρχές,αλλά  κυρίως τα υπέρογκα έξοδα για την  διάσωση του πατέρα του αβγατίζουν τα χρέη του.

Ο Καρτάνος  βρισκόμενος σε συναναστροφή με την Ελληνική παροικία της Βενετίας  κατέκρινε  δημόσια  τον μητροπολίτη Μονεμβασίας Αρσένιο,( *)διότι εκείνος  είχε ασπασθεί τον Καθολικισμό και  επιχείρησε κάποια μέρα της Σαρακοστής του 1534 να κηρύξει στην ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία της Βενετίας, έχοντας την επίσημη άδεια των βενετικών αρχών.Ο  Αρσένιος  είχε προστάτη τον Πάπα Λέωντα Ι' .

*(Αρσένιος (Αριστόβουλος Αποστόλης, Ηράκλειο Κρήτης 1468 – Βενετία 1535). Μητροπολίτης Μονεμβασίας (1506-9, 1524) και λόγιος. Το 1524 κατάφερε να ανακτήσει τον αρχιεπισκοπικό θώκο της Μονεμβασίας, και  με τη βοήθεια του πάπα.Το ίδιο έτος διορίστηκε ιεροκήρυκας της Ελληνικής Κοινότητας Βενετίας. Ο διορισμός του αυτός υπήρξε αφορμή διχασμού των μελών της κοινότητας, προκαλώντας σοβαρά σκάνδαλα και βίαιες συγκρούσεις).

3215_20_600_x_443

Ο Αρσένιος τον κατήγγειλε στις αρχές και η αντιπαράθεση με προσβλητικά λόγια είχε ως αποτέλεσμα την τριετή φυλάκιση του Ιωαννίκιου στη Βενετία .

Στη φυλακή  έμεινε από τις 10 Οκτωβρίου του 1534 ώς το τέλος Σεπτεμβρίου του 1537.

Στη φυλακή  «διά να απερνάγη ο λογισμός» του, έγραψε ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1536 με τίτλο: «Το παρόν βιβλίο έναι η παλαιά τε και νέα διαθήκη, ήτοι το άνθος και αναγγαίον αυτής»

i7r67r6rr_411_x_600

Το βιβλίο αυτό τυπώθηκε από τον εκδότη  Bartolomeo Zanetti το 1536, ενώ ο Καρτάνος ήταν φυλακή.

ooooooo_396_x_600

Η τελευταία σελίδα του βιβλίου

Το βιβλίο 800 σελίδων, διαιρείται σε τέσσερα μέρη: α΄Το δογματικόν (κεφ1-24) β΄Το Ιστορικόν (κεφ 25-191) γ΄Το ηθικόν(19 ομιλίαι)  και δ΄το Τελετουργικόν.

Πίνακας περιεχομένων

          33 Πως ο Ουεσπεσιανός έκαμεν εκδίκησιν δια τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν Κεφ. ρζα΄*

* Από Βικιθήκη Ιωαννίκιος Καρτάνος, Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη, Φιλολογική επιμέλεια: Ελένη Κακουλίδη-Πάνου. Γλωσσικό επίμετρο: Ελένη Καραντζόλα. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη 2000.

.Επηρεασμένος ίσως από τον Κερκυραίο Νικόλαο Σοφιανό που προσπαθούσε να γράφει στην  ομιλουμένη και ο οποίος έγραψε για πρώτη φορά την «Γραμματική της Νεοελληνικής γλώσσης»,της οποίας η πρώτη έκδοση αναφέρεται το 1544, έγραψε το βιβλίο του στην  νεοελληνική  γλώσσα της εποχής του. Ένα έργο προδρομικό και προκλητικό στο είδος του για την εποχή του.

Ο Καρτάνος φιλοδοξεί να δώσει ένα δημοφιλές ανάγνωσμα, θρησκευτικού όμως περιεχομένου, στο πρότυπο του Ανθους των Χαρίτων, που μόλις είχε κυκλοφορήσει (1529). Γι' αυτό και καταπιάνεται με τη μεταγραφή του ιταλικού Fioretto di tutta la Biblia Historiato, ενός εικονογραφημένου και εκλαϊκευτικού απανθίσματος της Βίβλου. Τα ιταλικά του όμως φαίνεται ότι δεν αρκούν για μια πιστή μετάφραση. Αντ' αυτής φτιάχνει μια ωραία ελεύθερη διασκευή του ιταλικού προτύπου, στην οποία ενσωματώνει παραθέματα από χρονογραφίες, ευαγγελικά κείμενα και πατερικά συγγράμματα. Προπαντός ποικίλλει την αφήγησή του με εκτενή παραδείγματα από τα Απόκρυφα βιβλία.*

* ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  29/10/2000, 00:00 Εφημερίδα το Βημα

Γράφει δε ο ίδιος  στον πρόλογό που ξεκινά:

_.jpg3_476_x_120

Σημειώνει, ότι παρόλο που μερικοί,   ίσως θεωρούν το έργο  της μετάφρασης  της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης περιττό και μη ενδεδειγμένο ,ενώ και αυτοί ενδιαφέρονται για τη διδαχή των ιερών εγγράφων,  ωστόσο η μετάφραση στην καθομιλουμένη είναι και αυτό  πρέπον και λογικό.

«Δεν το έκαμα διά τους διδασκάλους, αλλά διά τους αμαθείς ως εμέ και διά να καταλάβουν πάντες οι χειροτέχναι και αμαθείς την θεία Γραφήν, τόσον ναύται όσο και χειροτέχναι και γυναίκες και παιδιά και πάσα μικρός άνθρωπος, μόνον που να ηξεύρει να διαβάζει».

Όντας εκφραστής της ελληνικής παιδείας και μάλιστα αιώνες πριν από την εμφάνιση του Διαφωτισμού, ο Καρτάνος διακήρυττε την ανάγκη να μορφωθεί ο ελληνικός λαός με έργα γραμμένα στη ζωντανή γλώσσα του. Τα θέματα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης  που καλύπτουν το μισό περίπου βιβλίο, διανθίζονται από σχολιασμούς και άλλες διηγήσεις, καθώς κοντά στη θρησκευτική διδασκαλία, περιλήφθηκαν θέματα ιστορίας-χρονογραφίας, εγκλυκλοπαιδικά, καθώς και θέματα καθημερινής πρακτικής. Τα προβλήματα της θρησκευτικής διδασκαλίας και η έλλειψη υποδομής και παιδείας ,ώθησαν τον Καρτάνο να ετοιμάσει ένα θρησκευτικό έργο με εύληπτη ύλη για τον λαό, ενώ είναι σαφές ότι το έργο του δεν είναι -ούτε αποτελούσε πρόθεση του συγγραφέα- θεολογικό.*

*Βικιπαίδεια

Η δημοτική του ήταν ακόμα αδιαμόρφωτη και τραχιά, αλλά το βιβλίο του συνάντησε μεγάλη απήχηση από τον λαό και απέκτησε τεράστια δημοτικότητα. Φαίνεται όμως ότι ο Καρτάνος, αντλώντας στοιχεία από απόκρυφα ευαγγέλια και λαϊκές παραδόσεις, ξέφυγε σε ορισμένα σημεία από την επίσημη δογματική διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Πάντως ήταν ένα γοητευτικό γλωσσικό μνημείο της απλής εκκλησιαστικής δημοτικής των αρχών του 16ου αιώνα και συνάμα το πρώτο ψυχωφελές λαϊκό ανάγνωσμα.

«Eπαρεκάλεσα να μου φωτίση τον νουν μου να ημπορέσω να πεζεύσω την θείαν Γραφήν εις κοινήν γλώτταν, δια να ημπορεί … πάσα μικρός άνθρωπος να την εγρικά και να λαμβάνη απ' αύτην μικρήν ωφέλειαν» λέει ο Iωαννίκιος Kαρτάνος*

* Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη Τού Ιωάννη Παναγόπουλου: Η μετάφραση τής Καινής Διαθήκης στην Νεοελληνική γλώσσα

Ο Καρτάνος υποστήριζε ότι ο λαός πρέπει να μορφώνεται με έργα γραμμένα στη γλώσσα του. Πρόκειται για ένα έργο πρωτοποριακό για την εποχή του, το οποίο, όπως ήταν φυσικό, δέχθηκε πολλές επιθέσεις. Το κείμενο κοσμείται από οκτώ ξυλογραφίες της πρώτης έκδοσης. Το βιβλίο τυπώθηκε ενώ ο συγγραφέας βρισκόταν στη φυλακή και γνώρισε τεράστια επιτυχία με πέντε τουλάχιστον εκδόσεις από το 1536 έως το 1567.*

* Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε τον Ιωαννίκιο Καρτάνο με τον πολύ μεταγενέστερό του Μακρυγιάννη, που και αυτός  έγραψε  στην ομιλούμενη. Για τον λόγο αυτό το έργο του « Παλαιά τε και νέα διαθήκη, ήτοι το άνθος και αναγγαίον αυτής»είχε  τόσο μεγάλη απήχηση,  που για περισσότερο  από 100 χρόνια, ξεχώριζε στις προτιμήσεις των αναγνωστών σε όλον  τον ελληνόφωνο κόσμο.

Η μαύρη αντίδραση

_-15901a

Ο Καρτάνος  έγραψε ένα ανθολόγιο στο οποίο είχε κρατήσει την  πίστη που παραδόθηκε από τους αποστόλους, παρασύροντας και άλλους πρεσβυτέρους και αυτό έπρεπε με κάθε τρόπο να το σταματήσουν. Το "οικουμενικό" πατριαρχείο τον απομάκρυνε ως "ετερόδοξο".

Το βιβλίο του αποκηρύχθηκε  και ο ίδιος καταδικάστηκε ως «ετερόδοξος λύκος» «Ένεκα των επιτυχιών του επεδίωξεν όπως χειροτονηθεί μητροπολίτης αλλά απεπέμφθει από τον Κωνσταντνουπόλεως Ιερεμία τον Α! (1522-1545) ως ετερόδοξος κριθείς ποίμνης ηγάσθασθαι λύκος, ων εναργής»*

* ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ σελ.374

«Persona  scandalosa de mala qualita» χαρακτηρίζεται στα δικόγραφα ο Καρτάνος. «Κακότροπος σκανδαλοποιός»*

*ΤΟ ΒΗΜΑ ΜΑΡΗ ΘΕΟΔΟΣΟΠΟΥΛΟΥ | Κυριακή 29 Οκτωβρίου 2000 από το βιβλίο  Ιωαννίκιος Καρτάνος, Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη, Φιλολογική επιμέλεια: Ελένη Κακουλίδη-Πάνου.

Οι οπαδοί του εκτός των άλλων ονομάτων, που θα δούμε πιο κάτω παίρνουν και την μακρύτερη Ελληνική λέξη που έχουμε διαβάσει ποτέ.

Τζαγκαρομαραγγογουναροαυτοχρυσοχοοβοντικλαροχάλκες

έτσι ονομάζει ειρωνικά ο Αποστόλης (Αρσένιος) τους απλούς εκείνους ανθρώπους, κυρίως βιοτέχνες, που δημιουργούν ζυμώσεις και αναβρασμό εναντίον των ενωτικών και της καθολικής εκκλησίας.*

* Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τομ. Γ', Θεσσαλονίκη 1968. http://www.egolpion.com/proshlutismos_katholikwn.el.aspx

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Καρτάνος ήταν αντιενωτικός στις προσπάθειες που γίνονταν για την ένωση Καθολικών και Ορθοδόξων. Οι νεώτεροι ερευνητές όντως αναφέρουν ότι ο Καρτάνος είχε "μόνο καλές προθέσεις" στο μνημειώδες αυτό έργο του αλλά και ότι 'τον έφαγε το μαύρο φίδι' των "διδασκάλων και σοφών ανδρών", των οποίων το γεμάτο μίσος μένος και η ζηλοφθονία τους δεν είχαν καμία σχέση με τη διδασκαλία και τη ζωή του  Ιησού του Ναζωραίου.

Αναστάτωση μεγάλη επικρατεί στον Ορθόδοξο Κλήρο με τον άνθρωπο-ιερωμένο που τόλμησε να γράψει σε γλώσσα που την καταλαβαίνει ο λαός.Αλοίμονο για την εξουσία της Εκκλησίας να καταλαβαίνει ο λαός τις γραφές των Εκκλησιαστικών κειμένων.

Την αρχηγία της επίθεσης κατά του Καρτάνου αναλαμβάνει ο Παχώμιος Ρουσάνος

(Ο Παχώμιος Ρουσάνος (1508-1553) ήταν Έλληνας λόγιος του 16ου αιώνα. Γεννήθηκε στην Ζάκυνθο και κουρεύτηκε μοναχός στην μονή του Αγίου Γεωργίου των Κρημνών. Ξεκίνησε από το χωριό του και έκανε περιοδεία σε πολλά μέρη της Ελλάδας, πήγε και στο Άγιο Όρος και προσκύνησε τους Αγίους τόπους. Μετά δε επισκέφτηκε την Βενετία και συσχετίστηκε με πολλούς ορθόδοξους αρχιερείς, ιερείς, μοναχούς και προύχοντες.Έζησε βίο λιτό και ρακένδυτο, και έγινε θερμός ζηλωτής της ορθοδοξίας, αλλά και γόνιμος και φιλόπονος συγγραφέας, επιτήδειος στην χρήση της γλώσσας. Δίδαξε την ελληνική γραμματική.Ήταν δεινός εχθρός του Καρτάνου, γράφοντας και κάνοντας πολλά για να καταπολεμήσει αυτόν και τα ζιζάνια που έσπειρε.Στον Ρουσάνο ανήκει η πρωτοβουλία της συγκριτικής διερευνήσεως των κατά τόπους ιδιωμάτων της καθομιλουμένης γλώσσας, την οποία ανέπτυξε αργότερα και ο Κοραής.Απεβίωσε στην μονή των Κρημνών της Ζακύνθου, χωρίς να είναι γνωστό, ποιό έτος. Τα πολυάριθμα συγγράμματά του φυλάχτηκαν για κάμποσο καιρό στην μονή αυτή, και αργότερα μεταφέρθηκαν στην Βενετία).

Για το ποιος ήταν ο Ρουσάνος  και την σχέση του με το Καρτάνο μας δίνει μια εξαιρετική περιφραφή ο Αμάντος Κωνσταντίνος «Παχώμιος Ρουσάνος».

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ Τόμος Β!τεύχος 22-24(1927)

001_2_417_x_600_417_x_600


Περιληπτικά, το πιο πάνω έγγραφο λέει, ότι, ο Ρουσάνος  ήταν ένας άνθρωπος που ήταν δύσκολο να μένει για μεγάλο διάστημα σ’ έναν τόπο, διότι συγκρούονταν με μητροπολίτες και ηγούμενους και τους επιτίθονταν…………οι μαχητικοί λεγόμενοι  χαρακτήρες είναι συνήθως εγωιστές και άδικοι και ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν και ο Ρουσάνος, όπως φαίνεται καθαρά στον αγώνα του κατά του Ιωαννίκιου Καρτάνου…….Σήμερα πρέπει να θαυμάζουμε τον Καρτάνο, διότι με τόση αγνή πρόθεση και  με τόση ορθή αντίληψη  σκέφτηκε για την μόρφωση του απλού λαού,όπως δεν σκέπτονται ακόμη και σήμερα οι λεγόμενοι σοφοί……Βεβαίως ο Καρτάνος μπορεί να περιέπεσε σε λάθη (κατά την τότε άποψη της Ορθοδοξίας) αλλά ο Ρουσάνος είναι αμίληκτος και δεν δύναται να καταλάβει ούτε αυτήν την καλή πρόθεση του Καρτάνου και βρίσκει σε αυτόν κακή πίστη.Έγραψε « περί Καρτανιτών αιρέσεως», «περί Καρτανιτών αιρετικών» όπου με σφοδρότητα και εμπάθεια μιλάει για τον Καρτάνο «Σχεδόν γαρ ουδέν ορθόν εν τη λαοπλανεί αυτού βίβλω φέρεται». Και στην επιστολή του προς τους χαλκογράφους μιλάει με ειρωνικούς υπαινιγμούς  για τον Καρτάνο.  (Που δ’ανθήσεις το του Φαίακος (Κερκυραίου δηλ.) δια της χαλκογραφίας αναφανέν οικουμενικόν κακόν,την φερονύμως  ιώ ανοικείαν (Ιωαννικείου!) ήτοι φωνήν ανάρμοστον τον κυκεώνα παλαιών τε και νέων αιρέσεων την Καρτάνου και λίαν άνουν τε και ασύντακτον βίβλον….»

_1a_442_x_600

Στο πιο πάνω βιβλίο σημεώνονται δύο χειρόγραφα του Ρουσάνου:

Στί κεφάλαιο SCRIPTORES ECCLESIASTICI CXXV σελ 259 Γράφει :

_1_403_x_600

ΧΙΙΙ Peg 123 Tit. Περί καρτανιτών Initium :καρτανίται οι και ιωαννικιανοί.ήτοι τω θρόνω μεν κωνσταντινουπόλεως δωκούσιν υποκείσθαι δέχονται δε οι μέν λαθραίως οι δε και φανερώς τα του ιωαννικίου καρτάνου συγγράμματα.

XV.Pag 125 Τιτ.+τoυ αυτού περι της των καρτανιτών Αιρέσεως.Initium.εν τοις καθ’υμάς χρόνοις εφάνη και η των καρτανιτών Πολυκέφαλος αίρεσις’ καρτάνος γαρ κερκυραίος

 ΄Ετσι λοιπόν δημιουργείται η αίρεση των «Καρτανιτών» ή «Ιωαννικιτών». Πολλοί είναι οι λαϊκοί και οι ιερωμένοι που διαβάζουν το βιβλίο του Καρτάνου.

7777777_311_x_225*

* ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ σελ.374

Σημειώνουμε από τα πιο πάνω …..η αίρεσις του χαρακτηρίζεται ως μία των σημαντικοτέρων εξ όσων ετάραξαν την Ελληνικήν Εκκλησίαν μετά την Άλωσιν……Εις την κατηγορίαν ταύτην των ιερατικών βιβλίων ανήκει και ο «Θησαυρός» Δαμασκηνού του Στουδίτου,γνωρίσας από του 1561 μέχρις εσχάτων,πολυαρίθμους εκδόσεις,περιλαμβάνουν μάλιστα και λόγους εκ του γ! μέρους του «Ανθους» του Καρτάνου.

Η  επίθεση του Ρουσάνου και προς τους δύο, περιγράφεται από τον Χριστόφορο Φιλήτα στο πιο κάτω βιβλίο.

a_391_x_600

Ο Ρουσάνος πέτυχε με την επιρροή του να διωχθεί ο Καρτάνος από όλον  τον συντηρητικό  και σκληροπυρηνικό Ορθόδοξο κόσμο. Εκτός από τις προφορικές του διαλέξεις ο Ρουσάνος έχει γράψει: α) Περί  Καρτανιτών αιρετικών β)Περί Καρτανιτών αιρέσεως γ)Αι του κατάρατου Καρτάνου αιρέσεις και φληναφίαι και η τούτων ανατροπή δ)Επιστολή (Αθανασίω Ναυπάκτου)

Μετά από σκληρές επιθέσεις τελικά ο Ιωαννίκιος αφαίρεσε τις επίμαχες παραγράφους σε νεότερη έκδοση του έργου του. Παρά τις περικοπές που έκανε στην πέμπτη έκδοση, (1567) δεν δόθηκε στον Καρτάνο το αρχιερατικό αξίωμα . Το Οικουμενικό Πατριαρχείο υποκύπτοντας στους συκοφάντες τον απομάκρυνε.

………….

- κατηγορείται ότι στο έργο του υπάρχουν αναφορές από το βιβλίο «Fioretto di tutta la Biblia historiato» το οποίο είχε καταδικαστεί από την παπική σύνοδο του Τριέδου!!

- κατηγορείται ότι έχει επηρεαστεί από το απόκρυφο Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας του Ιησού (Αυτή η δήλωση αποσωβεί το γεγονός ότι η εκκλησιαστική παράδοση βρίθει από αναφορές στα απόκρυφα "ευαγγέλια" και σε κατοπινούς θρύλους. Οι εικόνες που χρησιμοποιούνται στην λατρεία στηρίζουν πολλές από τις λεπτομέρειές τους σε τέτοιου είδους πηγές. Οπότε ο Καρτάνος ακολούθησε την πεπατημένη σε αυτό το ζήτημα).Ο ίδιος ο Καρτάνος αρνείται ότι γνώριζε τα περί αντικανονικότητας του συγκεκριμένου « ευαγγελίου » ( Είναι άλλωστε γνωστή η κατάσταση του κλήρου την εποχή εκείνη )

- κατηγορείται για ετεροδοξία . ( Εδώ οι αρχιερείς δεν τολμούν να τον καταδικάσουν για μοναρχιονισμό. Αντίθετα υπάρχει μια θολή και αστήρικτη αναφορά σε πανθεϊσμό !! )

Τέλος πρέπει να σημειώσουμε ότι με το όνομα "καρτανίτες" χαρακτηρίστηκαν συλλήβδην δεκάδες , εκατοντάδες ποιμένες, θεολόγοι , διάκονοι , πρεσβύτεροι, και ζηλωτές, πιστοί μονοθεϊστές πραγματικοί ορθόδοξοι. *

*περι "Καρτανιτών" από orthod

Παρά τις περικοπές που έκανε στην πέμπτη έκδοση, δεν δόθηκε στον Καρτάνο το αρχιερατικό αξίωμα που επιζητούσε από τον πατριάρχη ως ανταμοιβή για το βιβλίο του, και έτσι, μετά την αποτυχία του, πήγε στη Ναύπακτο και τότε, δεν δίστασε να κάνει υποδείξεις για τη διόρθωση των κακώς κειμένων της εποχής του τόσο στον εκκλησιαστικό όσο και στον κοινωνικό βίο. Έτσι ενώ προτάσσει τον σεβασμό προς τους ιερείς, ελέγχει έντονα τον κλήρο[ και ασκεί δριμύα κριτική στους αρχιερείς Καταδικάζει την άπληστη επιζήτηση προικοδότησης, τη λαϊκή δεισιδαιμονία, τα φυλαχτά, την ονειροκριτική και την αστρολογία. Επίσης, κάνει δύο αναφορές στη δικαστική εξουσία για την οποία έλεγε ότι χειραγωγούνταν[. Στο έργο του Καρτάνου, η μετάφραση του κειμένου της Αγίας Γραφής δεν γίνεται συστηματικά σε συνεχές κείμενο, πράγμα που άλλωστε δεν περιλαμβανόταν στις προθέσεις του συγγραφέα. Ο Καρτάνος πάντως, δίκαια μπορεί να θεωρείται ο πρώτος που δοκίμασε τη "μετάφραση" σε τέτοια έκταση, και επομένως πρόδρομος της μετάφρασης της Καινής Διαθήκης του Μαξίμου Καλλιπολίτη, υπό την αιγίδα του Κυρίλλου Λούκαρη, που τυπώθηκε το 1638, εκατό χρόνια αργότερα από τις πρώτες απόπειρες του Καρτάνου.

Cyril-Lucaris_258_x_414

Ο επηρεασμός του Ιωαννίκιου από τα απόκρυφα ευαγγέλια (όπως π.χ. το θεωρούμενο ως απόκρυφο Ευαγγέλιο της Παιδικής Ηλικίας του Ιησού).. Κατά μαρτυρία του ίδιου του Καρτάνου, η επίσημη Εκκλησία δεν το υποστήριξε και το καταδίκασε. Οι "αποκλίσεις" του Καρτάνου δεν ήταν αιρετική διδασκαλία αλλά λεπτές αποκλίσεις από τη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που οφείλονταν κυρίως σε άγνοια ή αδυναμία κριτικής θεώρησης των πρωτοτύπων του. Η Κα Κακουλίδη-Πάνου

ospijphf_280_x_404

Υποσημειώνει: «Για την αποκατάσταση της αλήθειας θα πρέπει να απορρίψουμε τον χαρακτηρισμό του αιρετικού, που επαναλαμβάνεται μάλλον άκριτα από τους θεολόγους κυρίως συγγραφείς».*

* Η Παλαιά τε και Νέα Διαθήκη. Από τη Βικιπαίδεια

Άλλα του έργα

Ο Ιωαννίκιος Καρτάνος πλην  του επαναστατικού του αναφερομένου πιο πάνω βιβλίου… (Αλήθεια μήπως και σήμερα όποιος πάει στην εκκλησία καταλαβαίνει κάτι;),ασχολήθηκε και με άλλα και όχι μόνο ιερατικά βιβλία.

1ον) ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΑΝΥ ΩΦΕΛΙΜΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΓ/καίον εις πάντα άνθρωπον,και μάλιστα ιερείς και/ναύτας,περιέχων εν αυτό Πασχάλιον,ινδικ/τον και πότε γίνεται το φεγκάριν.Πίσω στη σελίδα Τετύπωται ενετίησι εν οικία Ιωάννου και Πέτρου των /Σαβιέων έτει αφμδ.(1544) Οκτωβρίου λ΄. Το βιβλίο αυτό πρωτοαναφέρθηκε από τον καθηγητή του Σίδνευ Michael Jeffreys

001_3_404_x_600

_.jpg34qrtqt3.jpgdsfa_471_x_532

2ον) Λόγοι που συνεκδόθηκαν με το Άνθος και μετατυπώθηκαν με τον Θησαυρό του Δαμασκηνού το 1638

2008729132841_large_440_x_600

3ον)Έκθεση του θείου καθήκοντος

4ον) Ιατροσόφιο συνταχθέν και εκλγεχθέν από των τριών ιατρών Ιπποκράτους, Γαληνού και Μελετίου.

Φαίνεται ότι ο Ιωαννίκιος Καρτάνος έχοντας την ικανότητα να μελετάει την Αρχαία  Ελληνική γλώσσα εξέδωσε ιατρικό βιβλίο από τα κειμενα των Αρχαίων Ελλήνων γιατρών.Για το λόγο αυτό αναφέρεται και ως γιατρός.

  • Ελευθεροτυπία, Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010
  • Ιατρικής ιστορίες
  • : ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
  • Για τρίτη συνεχή χρονιά, μετά την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους, εκδίδεται από την Ascent, το ημερολόγιο «Ψήματα Ιατρικής Ιστορίας» με κείμενα για τη μεταβυζαντινή και νεότερη περίοδο.
  • Σε αυτό, με τη φροντίδα και τη συγγραφική λεπτομέρεια του Γεράσιμου Ρηγάτου, ιατρού, ιστορικού, λαογράφου, περιλαμβάνονται γιατροί που ήκμασαν μετά την Αλωση καθώς κι εκείνοι του 16ου και 17ου αιώνα: Μανουήλ Ολόβωλος, Αντώνιος Πυρόπουλος, Αθανάσιος Γκιάλας, Γεώργιος Μόσχος, Ιωαννίκιος ο Καρτάνος, Ιωάννης Βροτόπουλος, Μιχαήλ Σουμμάκης κ.ά.

Ο Κερκυραίος μοναχός,η Ορθοδοξία και ο Δημοτικισμός

Ο ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ για την υποστήριξη των διδασκόντων την Ελληνική Γλώσσα http://www.komvos.edu.gr/ γράφει:

Με τον Καρτάνο λοιπόν άρχισε και με τον Κύριλλο Λούκαρη ολοκληρώθηκε ο λεγόμενος "εκκλησιαστικός δημοτικισμός" ή "θρησκευτικός ουμανισμός", το κίνημα δηλαδή στους κόλπους της εκκλησίας που έστρεψε σπουδαίους κληρικούς και ποιμενάρχες (Δαμασκηνός Στουδίτης, Μάξιμος Μαργούνιος, Μελέτιος Πηγάς, Κύριλλος Λούκαρης, Μάξιμος Καλλιπολίτης) προς την κοινή γλώσσα της εποχής, την οποία χρησιμοποίησαν τόσο στην προφορική επικοινωνία τους με το ποίμνιο, στο κήρυγμά τους, όσο και στις μεταφράσεις των κειμένων της Γραφής, όσοι τις επιχείρησαν.

ink-pena_600_x_421

¨Ενας πεισματάρης Κερκυραίος μοναχός παίρνει την κονδυλοφόρο και μέσα στη φυλακή γράφει.Τι θέλει να κάνει;

Τίποτε το κακό! Να γράψει όσα λένε τα Ευαγγέλια σε μια γλώσσα που να μπορεί να τα διαβάσει κάθε άνθρωπος που ξέρει λίγα γράμματα.

Ανατρέπονται τα πάντα για την σκληροπυρινική εξουσία της Ορθοδόξου Εκκλησίας.Να μάθει ο κόσμος το τι λέμε μεταξύ μας και να ξυπνήσει από το υπνωτικό που του δίνουμε;

Χάθηκε η εξουσία μας!

Αμφισβητούνται οι παγκόσμιες ισσοροπίες .Ο Εξουσίαζων και ο εξουσιαζόμενος,πρέπει να υπάρξει πάντα,για να κρατούνται αυτές.Οι εκκλησιαστικές εξουσίες, καθ’ όλη την  διάρκεια της ανθρωπότητας ,κάνουν το παν για να μείνουν οι ισσοροπίες άθικτες.Κρεμάνε ανθρώπους,καίνε στη πυρά,αφορίζουν,δίδουν συγχωροχάρτια και ότι μπορεί να φανταστεί κανείς για να πετυχαίνουν το στόχο τους.

Που πας άμοιρε Κερκυραίε;Έχεις πεθάνει από τη στιγμή που γεννήθηκες. Έχεις το θάρρος το 1536 να γράψεις τα κείμενα στη καθομιλουμένη γλώσσα,όταν το 1901 με τα περίφημα «Ευαγγελικά» στην Αθήνα, ο τραγικός απολογισμός των επεισοδίων ήταν οκτώ έως έντεκα, σύμφωνα με διάφορες πηγές, νεκροί. Επίσης, υπήρξαν 70 τραυματίες και 22 συλληφθέντες, οι οποίοι παρέμειναν στα κρατητήρια των στάβλων της  Χωροφυλακής τρία εικοσιτετράωρα.

Evangelika1901_600_x_418

Το σκοτάδι Ιωαννίκιε τρώει κάθε πνευματική σπίθα και όταν αυτός ο Κύριλλος Λούκαρης που ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας και Πατριάρχης Κωνσταντινούπολης ανέθεσε στον Μάξιμο Καλλιπολίτη την μετάφραση των ευαγγελίων στη καθομιλουμένη το1638,100 χρόνια μετά από εσένα, το πτώμα του ρίχτηκε στη θάλασσα όπου το βρήκαν ψαράδες και το έθαψαν.Περιττό να πούμε ότι τα βιβλία τα έκαψαν στη φωτιά.

Μήπως σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά; Ο κόσμος μπορεί να έχει πίστη.Αυτό είναι λογικό γιατί αισθάνεται την ανασφάλεια του αγνώστου.Αλλά η Εκκλησία μας του διαβάζει ιερά κείμενα που δεν τα καταλαβαίνει . Επίσης έχουμε από πάνω μας το μαύρο σύνεφο να πιστεύουμε και να μην  ερευνούμε.Καλά έκανες εσύ και παρόλο αυτά, έψαξες τους Αρχαίους Έλληνες  γιατρούς και έγραψες το Ιατροσόφιο σου.Πίστεψε πως όλα με σοφία έκανες και μην έχεις την αυταπάτη ότι ίσως το πιστεύω και η αίρεση σου αναφέρεται κάπου στα κείμενα τα εκκλησιαστικά και μη.Σου λέω αλήθεια, για να σε βρώ κάπου παιδεύομαι πάρα πολύ καιρό.Τα έργα σου και η ζωή σου έχουν με πολύ επιμελημένο τρόπο θαφτεί βαθιά.Δεν αναφέρεσαι πουθενά,ούτε εσύ,ούτε οι οπαδοί σου.Κρίμα!!!

                                                                                                                                            Επιστημονικός συνεργάτης  Έφη Μήτσιου Ιστορικός

                                                                                                                                                                   Επιμέλεια κειμένου  Τίνα Πετσάλη

Search

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

OFFER TO THE MUSEUM

We warmly thank Mr Angelo Lavrano, grandson of the Chief of scouting in Corfou, for his offer of many historical books conserning our island.