Corfu Museum

Petsalis: Collection Of Corfu Island,Greece documents

Νίκος Καραπιδάκης: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΝΑΟΙ, ΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

 

Νίκος Καραπιδάκης

 Ιόνιο Πανεπιστήμιο – Τμήμα Ιστορίας

 

 

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΛΑΒΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

ΝΑΟΙ, ΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΗ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

 

 

 Αν, όπως δέχονται συχνά οι ιστορικοί, η οικοδόμηση ναών και μοναστηριών αποτελεί και έκφραση της θρησκευτικότητας1 αξίζει να δώσουμε

 -----------------------------------------------------------------------

1     Η θρησκευτικότητα είναι μια έννοια που οι ιστορικοί συχνά την θεωρούν ως αυτονόητη (δηλαδή ως να δικαιολογεί από μόνη της την ύπαρξή της), τη δε λατρευτική δραστηριότητα την θεωρούν μαρτυρία και αποτέλεσμα της θρησκευτικότητας. Δεν διερωτώνται πάντα κατά πόσον η λατρευτική δραστηριότητα και η θρησκευτικότητα ενός χωρικού π.χ., είναι η ίδια με αυτήν ενός άρχοντα· ενός αρχόμενου με ενός αρχομένου· ενός υποδηματοποιού με ενός φεουδάρχη, βλ. Σπ. Χρ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες και συναδελφικοί ναοί στην Κέρκυρα (15ος-19ος αι.), Αθήνα 2004, σ.61-73, όπου, ωστόσο, καταγράφει, χωρίς να αναλύει, τους εξής λόγους ανέγερσης ναών 1. λατρεία του θεού. 2. Φήμη  των κρατούντων. 3 αιώνιο μνημόνιο των κτητόρων. 4. [αιώνιο μνημόνιο] όλων των πιστών. 5. ύψιστη χριστιανική αρετή. 6. εξι-λαστήριο αμαρτημάτων. 7. ανάγκη κάλυψης λατρευτικών αναγκών. 8. τάση (sic) κοινωνικής προβολής που πιθανόν (sic) υποκινούσε τις ευπορότερες τάξεις για την ανάληψη τέτοιου έργου. 8 αποκλειστικά θεολογικά θεμέλια. Κοντολογίς οι λόγοι 1 έως 7 συνιστούν μια κοινωνική διαχείριση του συμβολικού κεφαλαίου (και άρα και του θρησκευτικού) εκ μέρους των κοινωνικών τάξεων με σκοπό την ηγεμονία τους ή την εγγραφή τους και σε αυτόν τον χώρο. Ο λόγος 8, τα «καθαρά θεολογικά θεμέλια», που θα μπορούσε να συνοψίσει και τους άλλους 7 λόγους, είναι και η επιτομή όλης της ιδεολογίας της εποχής, αφού τι άλλο είναι τα «θεολογικά θεμέλια» από τη μετάφραση του κόσμου και της ιστορίας του, σε όρους χριστιανικής θρησκείας. Για τη θρησκευτικότητα βλ. Ν. Ε. Καραπιδάκης, «Ιστορία της θρησκευτικότητας», Νέα Εστία 155, τχ. 1766, (Απρίλιος 2004), σ. 639-664. Για  τους κοινωνικούς καιαριστοκρατικούς συμβολισμούς του μοναχισμού βλ. Ν. Karapidakis, «The Monk, the Technician of Power, and the Ideologue», The Greek World under Ottoman and Western Domination: 15th-19th Centuries: Proceedings of the International Conference “From Byzantium to Modern Greece”, επιμ. P. Kitromilides, D. Arvanitakis, Αθήνα και Νέα Υόρκη 2008, σ. 13-14

εξαρχής ορισμένους αριθμούς. Πριν όμως τους δώσουμε, ας υπενθυμίσουμε ότι στο λεξιλόγιο της ελληνικής γλώσσας στην Κέρκυρα από τον 16ο αιώνα, τουλάχιστον, έως και τον 18ο αιώνα οι λέξεις μονή και ναός, εκκλησία, μοναστήρι είναι ουσιαστικά συνώνυμες.Σημασιολογική ταύτιση που συναντάμε, συχνά, λιγότερο ίσως στα ιταλικά κείμενα που αφο-ρούν την Κέρκυρα και η οποία μεταφράζει μια σύνθετη πραγματικότητα που βρίσκεται μακριά τόσο από τη θεολογική καθαρότητα όσο και από τις μετέπειτα (του 19ου αιώνα κυρίως) ερμηνείες του εκκλησιαστικού δικαίου. Την πραγματικότητα αυτήν πρέπει να συνδέσουμε με την απουσία της έννοιας του ενοριακού ναού, η οποία θα αργήσει να εμφανιστεί και θα είναι πάντα κάπως ασαφής αλλά και με την ταύτιση της έννοιας του ναού με αυτήν του μοναστηριού αφού και η πιο μικρή εκκλησία μπορούσε να χρησιμοποιείται ως ένα, μικρό έστω, μοναστήρι.3 Η αφιέρωση, η ίδρυση και η κληροδότηση των ναών είναι κυρίως ιδιωτική υπόθεση των κτητόρων ή εταιρειών κτητόρων, γνωστών ως αδελφάτων, οι οποίες και

 ---------------------------------------------------------------------

 2     Βλ. Ε. Κριαρά, Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας, στα λήμματα «Μοναστήριον», «Μονή». Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τις σημασίες τους, Μοναστήριον: Τόπος όπου μονάζουν οι μοναχοί […], μέρος χωρίς επαρκή οχύρωση […], (μεταφορικά και ειρωνικά) ηγάπουν το μαυλισταρειόν, το μέγα μοναστήριν, […] τόπος διαμονής, (συνεκδοχικά) ναός […], (συνεκδοχικά) μοναχοί, καλόγεροι· Μονή: Διαμονή, τόπος διαμονής· κατοικία. […] Λημέρι […], Τάφος […], Ναός […], Στάβλος […], Κατάλυμα· τόπος προσωρινής διαμονής ή διανυκτέρευσης· παν-δοχείο […] Σταθμός […] Μοναστήρι […] Παράδεισος.

 3     Η ενορία είναι ουσιαστικά από την άποψη της εκκλησιαστικής διοίκησης μια έννοια του 19ου αιώνα, βλ. Σπ. Χρ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες..., ό.π., σ. 37-55 και επισκόπηση της βιβλιογραφίας. Η βιβλιογραφία που διαθέτουμε για την ιστορία των ενοριών και των ναών, είναι συνήθως έργο νομικών, ιστοριοδιφών ή θεολόγων, από τους οποίους απουσιάζει, συχνά, η ιστορική διάσταση. Η οργάνωση λοιπόν των ενοριών και της «εκκλησιαστικοποίησης» των ιδιωτικών ναών, δεν αντιμετωπίζεται ποτέ υπό το πραγματικό της, κατά τη γνώμη μας, πρίσμα, που ήταν η ανάκτηση της εξουσίας της ορδόδοξης εκκλησίας επί των ναών της και εις βάρος των κτητόρων τους, μετά το τέλος της Βενετοκρατίας. Όπως δεν αντιμετωπίζεται υπό το πρίσμα του ανελέητου αγώνα κράτους/εκκλησίας, που παίρνει δυναμικές διαστάσεις τον 19ο αιώνα, με το Ιόνιο Κράτος και «ομαλοποιείται» με την επικράτηση της ελλαδικής εκκλησίας μετά την Ένωση. Τελευταίο θύμα αυτής της σύγκρουσης ο Ιερός Ναός του Αγίου Σπυρίδωνα της Κέρκυρας και το λείψανο του αγίου Σπυρίδωνα, που αποσπάται οριστικά τη δεκαετία του 1920 από την οικογένεια Βούλγαρι και περιέρχεται στην Μητρόπολη Κερκύρας (η Εκκλησία δεν χρειαζόταν άλλο την ορθόδοξη αριστοκρατία).

 

 αντλούν από τους ιδρυμένους ναούς τη συμβολική ή την πρακτική χρήση που επιθυμούν: χώρος απόσυρσης για ορισμένα μέλη της κτητορικής οικογένειας (και από αυτήν την άποψη συνιστούν μοναστήρια), χώρος συγ­κέντρωσης ομοίων, χώρος ταφής των μελών της ομάδας των κτητόρων, είτε αυτή ανήκε στην τάξη των αρχόντων είτε σε άλλες κοινωνικές τάξεις, όπως ήταν οι χωρικοί καλλιεργητές ή οι τεχνίτες της πόλης. Οι λόγοι αυτοί που οδηγούν στην ανέγερση μονών και ναών συμπαρασύρουν και την οικονομική διαχείριση αυτών των ιδρυμάτων, τον προσπορισμό δηλαδή προσόδων και την οικονομία τους. Αν δεν συνέβαινε το αντίστροφο. Για λόγους ευκολίας στην ανάπτυξή μας θα κρατήσουμε μόνο τη λέξη ναός.

 Ερχόμενοι τώρα στους αριθμούς και καθόσον αφορά το κάστρο, την πόλη και τα νέα προάστια της Κέρκυρας, όπως αυτά διαμορφώνονται με τα έργα του τειχισμού, στα τέλη του 16ου αιώνα, το 1583, υπάρχουν 122 ναοί. Από αυτούς οι 113 είναι ορθόδοξοι και οι εννέα λατινικοί.4

 Αναλύοντας αυτόν τον θρησκευτικό δυναμισμό όπως αποτυπώνεται χάρις στην ίδρυση των ναών και αρχίζοντας από τους λατινικούς, θα δια­πιστώσουμε ότι εκφράζουν αφενός το γόητρο ορισμένων βαρονικών οικογενειών, όπως του Πέτρου Καπέτσε και της οικογένειας Αλταβίλλα,5 και αφετέρου μεταφράζουν την εμπλοκή ορισμένων βενετικών οικογενειών στα θρησκευτικά πράγματα της Κέρκυρας. Ένα άλλο σύνολο επίσης καθολικών ναών εκφράζει την εξυπηρέτηση της εγκατάστασης των δυτικών μοναστικών ταγμάτων στην Κέρκυρα, όπως των Φραγκισκανών και των Αυγουστίνων,6 αλλά και τη συμβολική κυριαρχία των λατίνων επί της Κέρκυρας, μέσω της ιδιοποίησης του ναού των Αγίων Πέτρου και Παύλου, που μαρτυρείται και ως ο παλαιότερος ορθόδοξος μητροπολιτι-

----------------------------------------------------------------------------------------------

 4    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος και τα ιερά: Η περίπτωση της Κέρκυρας τον 16ο αιώνα, Αθήνα 2007, σ. 107-243. Πλούσια αρχειακά στοιχεία χωρίς όμως να αν­τλούνταιιδιαίτερα συμπεράσματα από τα στοιχεία που παρατίθενται.

 5    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 241-242· Σπ. Ν. Ασωνίτης, «Petrus Capece, capitaneus Corphiensis (1367), castellanus Pargae (1411)», Πρακτικά Θ΄ Πανελληνίου Ιστορικού Συνεδρίου (Μάιος 1988), Θεσσαλονίκη 1988, σ. 61-81· Ν. Ε.Καραπιδάκης, «Η Κέρκυρα και οι Βενετοί: ανάγνωση και δυναμική του αστικού χώρου», Κέρκυρα: Ιστορία και Αρχιτεκτονική, 14ος-19ος αι., επιμ. E. Concina, Α. Νικη-φόρου-Testone, Κέρκυρα 1994, σ. 41-48.

 6    Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 121· Γερ. Παγκράτης, «Οι μονές των Φραγκισκανών Κοινοβιακών στα Βενετοκρατούμενα Επτάνησα», Κεφαλληνιακά Χρονικά 8 (1999), σ. 11-130.

κός ναός.7 Αν λάβουμε, ωστόσο, υπόψη ότι τουλάχιστον δύο από τους παραπάνω λατινικούς ναούς φαίνονται εγκαταλελειμμένοι προς τα τέλη του 16ου αιώνα, η λατινική διείσδυση είναι μάλλον περιορισμένη, αριθμητικά τουλάχιστον, και παρά το γεγονός ότι δίδεται κάποια έμφαση στην παρουσία της μετά την ναυμαχία της Ναυπάκτου με την αφιέρωση του ναού της Αγίας Ιουστίνης και την ανάληψη της διαχείρισης του νοσοκομείου της από τους Φραγκισκανούς.8

 Οι ορθόδοξοι ναοί του 16ου αιώνα φαίνονται να ανήκουν στην πλειονότητά τους, καθόσον αφορά την ανέγερσή τους, στην πρωτοβουλία των αρχόντων της Κέρκυρας και η ίδρυσή τους είναι, άρα, το αποτέλεσμά της. Με άλλα λόγια έχουμε μια εγγραφή του αρχοντικού δυναμισμού τόσο στο χώρο όσο και στη συμβολική της θρησκευτικότητας. Και, κατ’ επέκταση, στα οικονομικά της θρησκευτικότητας, όπως θα δούμε και παρακάτω: Οικογένεια Επάρχου· Αρκούδη και Πιτζάκη· Πολυλά· Αυλωνίτη και Βρανιανίτη· Χαμάλη· Κάφιρη· Μπερμπελίτζα· Σαντ’ Ιππόλυτο· Απαλαμάρη· Καρτάνου· Πρέντζα· Μουρέλλο· Μιδέη· Κοντόκαλη· Τζενεμπίση· Σπυρή· Πόθο· Σουβλάκη· Λεπενιώτη· Γκαλιπολίν· Αγαπητού9 κ.ά. Χωρίς να πολλαπλασιάσουμε τα παραδείγματα, διαπιστώνουμε ότι τα μέλη των οικογενειών του Μεγάλου Συμβουλίου της πόλης, οι πολίτες άρχοντες, συμμετέχουν στη θρησκευτική ευλάβεια ως κτήτορες των περισσοτέρων ναών, ως συνάδελφοί τους, ως εφημέριοί τους. Δίπλα στους αρχοντικούς ναούς υπάρχουν ναοί που ανήκουν σε συντεχνίες, όπως σε αυτήν των τζαγκαράδων, αλλά είναι πολλοί λίγοι, αλλά και ναοί που ανήκουν στην κοινότητα της Κέρκυρας, δηλαδή στο Συμβούλιό της. Αυτή η τελευταία κατηγορία μειώνει ακόμα περισσότερο τον αριθμό των ναών στους οποίους οι άρχοντες δεν έχουν καμία εμπλοκή. Μπορούμε, άρα, να διαπιστώσουμε μια κυριαρχία των αρχόντων στην έκφραση της ευλάβειας με όλες τις κοινωνικές της παραμέτρους, όπως ήταν η τοποθέτηση των εφημερίων, η διαχείριση των αφιερωμένων στους ναούς εισοδημάτων αλλά και η διαχείριση του κοινωνικού κύρους που απέρρεε από την ίδρυση και την ιδιοκτησία ενός ναού. Παράλληλα —και αυτό είναι ένα γεγονός

------------------------------------------------------------------------------

 7 Ό.π., σ. 235-236.

 8 Ό.π., σ. 234.

 9     Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Ενετοκρατία, φάκ. 5, υποφ. 15-18· N. Karapidakis, «Les livres du conseil des citoyens de Corfou 1432-1490: prosopographie et groupes familiaux», Stratégies familiales dans le monde gréco-latin 13e-16e s., επιμ. G. Grivaud, υπό έκδοση από το Πανεπιστήμιο της Ρουέν, στις εκδόσεις Brepols.

που έχει άμεση σχέση με την ιστορία της διαχείρισης του θρησκευτικού βιώματος— γίνονται πολλές συμφωνίες συνένωσης ναών, παραχωρήσεων καθώς και συμφωνίες μεταφοράς ιερών λειψάνων. Με άλλα λόγια οι ναοί είναι μέρος των περιουσιακών στοιχείων των ιδρυτών και των κληρονόμων τους και μαρτυρούν την εγγραφή στο θρησκευτικό, και άρα στο συμβολικό χώρο, των πιο ισχυρών κοινωνικών ομάδων.

 Στο τέλος του 16ου αιώνα διαπιστώνεται μια μείωση στην τάση ίδρυσης νέων ναών, μείωση που συνεχίζεται μέχρι τα μισά του 17ου αιώνα. Η δυναμική ίδρυσης νέων ναών θα επανέλθει μετά από αυτήν την περίοδο και θα χτιστούν άλλοι 17 ορθόδοξοι ναοί μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, μέσα στην πόλη. Σε αυτήν την τάση πρέπει να υπολογιστεί και η ναοδομι-κή δραστηριότητα στην ύπαιθρο και στα προάστια, αλλά και η τάση για ανακαίνιση και επισκευή παλαιών ναών. Συγκεκριμένα από την περίοδο 1660 μέχρι και 1755, στο σύνολο του νησιού, έχει υπολογιστεί10 ότι ιδρύονται συνολικά 108 νέοι ναοί, ανοικοδομούνται 37 και ανακαινίζονται 96. Αλλά στην πραγματικότητα ο συνολικός αριθμός των ορθόδοξων ναών είναι πολύ μεγαλύτερος αφού στις ποιμαντικές επισκέψεις11 που διενεργούνται12 από το 1753 ως το 1759 —μια περίοδο κατά την οποία σταθεροποιείται η τάση ίδρυσης νέων ναών— και οι οποίες περιλαμβάνουν τους Παξούς και τους Οθωνούς, το σύνολο ανέρχεται στους 863. Δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε πότε ακριβώς ανεγέρθηκε κάθε ένας από αυτούς. Αλλά η μεγάλη πυκνότητά τους στον χώρο μαρτυρεί μια δημογραφική σταθεροποίηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο αφενός, και αφετέρου μια επιβεβαίωση των κοινωνικών συμπεριφορών που διαφαίνονται ήδη από τον 16ο αιώνα. Από τα στοιχεία που διαθέτουμε μέχρι σήμερα, βάσει αυτών των επισκέψεων, είναι δυνατόν να αποκαταστήσουμε σε ένα βαθμό από ποια κοινωνική τάξη προερχόταν η πρωτοβουλία ίδρυσης ή ανακαίνισης των παραπάνω ναών. Θα αναλύσουμε, σύντομα, το φαινόμενο για το νότιο τμήμα της Κέρκυρας, την επαρχία Λευκίμμης, όπου διενεργείται μια επίσκεψη του Μεγάλου Πρωτοπαπά Κέρκυρας

--

--------------------------------------------------------------------

 10  Σπ. Χρ. Καρύδης, «Πληροφορίες για την ίδρυση ή την ανακαίνιση ναών στην Κέρκυρα τον 17ο και 18ο αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 73.

 11   Για τον θεσμό των ποιμαντικών επισκέψεων στα συμφραζόμενα της Κέρκυρας, βλ. Ε. Αγγελομάτη-Τσουγκαράκη, «Οι ποιμαντικές επισκέψεις των πρωτοπαπάδων της Κέρκυρας», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 299-308, κυρίως στη σ.307.

 12 . Καπάδοχος, Ναοί και μοναστήρια Κερκύρας, Παξών και Οθωνών στα μέσα του ΙΗ΄ αιώνα (σύμφωνα με ανέκδοτα έγγραφα του Ιστορικού Αρχείου Κέρκυρας), Αθήνα 1994.

από την 27η Απριλίου έως και την 12η Μαΐου, με σκοπό την επιθεώρηση των ναών.13 Καταγράφονται συνολικά 133 ναοί. Από αυτούς οι 74 είναι ιδιωτικοί, ανήκουν δηλαδή σε μεμονωμένα άτομα ή μεμονωμένες οικογένειες, ενώ 31 ναοί είναι συναδελφικοί και ανήκουν άρα σε «εταιρείες» οικογενειών. Από τους 74 ιδιωτικούς ναούς, οι 42 ανήκουν σε άρχοντες ενώ το υπόλοιπο σε οικογένειες χωρικών ή σε μεμονωμένα άτομα. Το αρχοντικό στοιχείο υπερέχει επομένως στο σύνολο των ιδιωτικών ναών, αλλά αν συνυπολογίσουμε­ στους ναούς των χωρικών και εκείνους που προέρχονται από αδελφάτα, διαπιστώνουμε ότι η τάση των χωρικών (των πλέον ισχυρών;) είναι να αποκτούν τους δικούς τους ναούς και να συγκεντρώνονται γύρω από αυτούς: 63 ναοί χωρικών απέναντι σε 42 που ανήκουν στους άρχοντες. Μια ανάληψη, δηλαδή, της ευλάβειας εκ μέρους των κατωτέρων κοινωνικών τάξεων, που μαρτυρεί την εξάπλωσή της αλλά και τη βούληση των άλλων τάξεων να αφήσουν αυτό το προνόμιο στους ισχυρότερους γαιοκτήμονες.14

 Οι αριθμοί αυτοί αφορούν τους ορθόδοξους ναούς αφού προέρχονται από την πρωτοπαπαδική επίσκεψη. Αν και δεν έχει υπολογιστεί σε αριθμούς μια ανάλογη ρωμαιοκαθολική δραστηριότητα, η οποία είδαμε ότι παρουσίαζε κάποια ύφεση ήδη από τον 16ο αιώνα, πρέπει να αναφέρουμε την παρουσία της τόσο μέσω των ευλαβών κληροδοτημάτων της βενετικής ή της τοπικής λατινικής αριστοκρατίας όσο και μέσω της ίδρυσης ή της αξιοποίησης ορισμένων μοναστικών και εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.15 Ας αναφέρουμε χαρακτηριστικά το κληροδότημα Μοτσενίγου16 από το 1652, ενώ στην επιστροφή της ρωμαιοκαθολικής παρουσίας πρέπει να εντάξουμε και την επαναδραστηριοποίηση τον 17ο αιώνα των Φραγκισκανών μοναχών και του κερκυραϊκού κοινοβίου τους καθώς και τη δραστηριοποίησή τους στο κήρυγμα και τη διδασκαλία και άλλα έργα

---------------------------------------------------

 13  Ό.π., σ. 99-146.

 14  Η τάση αυτή παρατηρείται από πολύ νωρίτερα, βλ. Ν. Ε. Καραπιδάκης, «Από τις αδελφότητες καλλιεργητών στο χωρίον», Ζ΄ Πανιόνιο Συνέδριο, Λευκάδα, 26-30 Μαΐου 2002.Πρακτικά, τ. Β, Αθήνα 2004, σ. 428 κ. εξής.

 15  Β. Διαγωμά – Ν. Καραπιδάκης, «Ευεργέτες και ευεργετούμενοι, ένας κόσμος μετάνοιας, φιλανθρωπίας και δωρεάς. Μια χαρτογράφηση των κληροδοτημάτων της Κέρκυρας του 1800», Επτανησιακά ιδρύματα (19ος-1953): Η πνευματική-πολιτιστική και κοινωνική συμβολή τους. Πρακτικά συνεδρίου (Κεφαλονιά 7-9 Μαΐου 2004), επιμ. Γ.Ν. Μοσχόπουλος, Αργοστόλι 2007, σ. 116-117.

 16  Ό.π., σ. 114. Τα αρχειακά κατάλοιπα αυτού του κληροδοτήματος στα Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Αρχείο Εγχωρίου Διαχειρίσεως, φ. 119.

ευλάβειας.17 Ας σημειωθεί ότι τα λατινικά μοναστικά τάγματα που δραστηριοποιούνται στην Κέρκυρα ενδιαφέρονται κυρίως για τους αστικούς πληθυσμούς και, άρα, τις πόλεις, γεγονός που μας επιτρέπει να πούμε ότι η λατινική  παρουσία και περιορισμένη αριθμητικά, ή ίσως εξαιτίας αυτού του περιορισμού, έχει μια διαφορετική στρατηγική παρουσία.

 Τα κληροδοτήματα, εν γένει, ως αριστοκρατική έκφραση της ευλάβειας θα εμφανιστούν από τα τέλη του 17ου αιώνα, αν σταθούμε στο κληροδότημα του Νικολάου Πολίτη για την προικοδότηση απόρων νεανίδων,18 στο κληροδότημα με εκπαιδευτικό χαρακτήρα του ιππότη Πρόσπερου Μαρίνη,19 το 1694· του Ιάκωβου Κανάλ για την ίδρυση του Πτωχοκο-μείου·20 το κληροδότημα Στάμου Καρυόφυλλου για τη διαπαιδαγώγηση νεαρών απόρων μαθητών.

 Στην έξαρση αυτής της έκφρασης της θρησκευτικότητας πρέπει να προσθέσουμε και την παρέμβαση του ίδιου του κράτους, που εμφανίζεται με τη σύσταση του Ενεχυροδανειστηρίου, μιας τράπεζας των φτωχών, εισάγοντας ακόμα έναν παράγοντα, αυτόν της διαχείρισης των δανείων ή, όπως έχει ονομαστεί, του «ευγενούς δανεισμού» και, άρα, του χρήματος.21 Πρέπει επίσης να προσθέσουμε την ίδρυση ορισμένων άλλων ευαγών ιδρυμάτων, που πάλι προέρχονται από την αριστοκρατία. Το 1666 αναλαμβάνεται από το Συμβούλιο της πόλης η πρωτοβουλία ίδρυσης ενός βρεφοκομείου εκθέτων βρεφών,22 ενώ υπήρχε από πριν ένας οίκος περίθαλψης απόρων. Φυσικά η διοίκησή του ανατίθεται σε επιφανή μέλη του Συμβουλίου της πόλης. Ο συμβολισμός είναι εύγλωττος, η θρησκευτικότητα δεν αποτυπώνεται μόνο με την ίδρυση ναών εκ μέρους των αρχόντων αλλά και με την ανάληψη της διαχείρισης της ευεργεσίας από

-----------------------------------------------------------------------------------------------

 

17  Γερ. Παγκράτης, «Ιταλοί μισσιονάριοι στην Κέρκυρα στα μέσα του 17ου αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 275-288.

 18  N. Karapidakis, “Civis fidelis”: l’avènement et l’affirmation de la citoyenneté corfiote (XVIe-XVIIe s.), Φραγκφούρτη 1992, σ. 150.

 19  Π. Τζιβάρα, «Ο “ηγούμενος Προσφόρου”: Απόπειρα για το σχεδίασμα βιογραφίας μιας πολυπράγμονης εκκλησιαστικής προσωπικότητας της Κέρκυρας του 18ου αιώνα», Κερκυραϊκά Χρονικά, Περ. Β΄, 4 (2007), σ. 289-298.

 20  Β. Διαγωμά – Ν. Καραπιδάκης, «Ευργέτες και ευεργετούμενοι...», ό.π., σ. 117· Γ.Α.Κ. – Αρχεία Ν. Κερκύρας, Εγχώριος Διαχείριση, φ. 1648· Αθηνά Νάνου, Το καπιτολάριο της λατινικής αδελφότητας του Santissimo Rosario στην Κέρκυρα, ακαδημ.πτυχιακή εργασία, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 2009.

21  Χρ. Θ. Δεσύλλας, Η Τράπεζα των φτωχών: Το MontedePietà της Κέρκυρας (1630-1864), Αθήνα 2006.

22  N. Karapidakis, “Civis fidelis”…, ό.π., σ. 147, 195-196.

τους άρχοντες. Πράγμα που θα συμβεί και με τη διοίκηση του Ενεχυροδανειστηρίου, του Νοσοκομείου της Αγίας Ιουστίνης,23 στο οποίο ωστόσο υπηρετούσαν και Φραγκισκανοί, καθώς και με την ίδια τη διαχείριση των μοναστηριών και των κληροδοτημάτων.

 Αριθμοί και φαινόμενα οπωσδήποτε εντυπωσιακά, αν κρίνουμε απ’ αυτά και μόνο την έκφραση ταυτότητας και θρησκευτικότητας αλλά τα οποία πρέπει να εντάξουμε στα πραγματικά τους συμφραζόμενα. Αφενός η ευλάβεια ανήκει κυρίως στην αρχοντική τάξη η οποία έχει την τάση να την αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου και να εκφράζει μέσα απ’ αυτήν το κύρος της και την κυριαρχία της. Αφετέρου πρέπει να τονίσουμε ότι το γόητρο που αντλεί η αριστοκρατία παρεμβαίνοντας στη διαχείριση των συμβόλων δεν απαλύνει την αδυναμία της, παρά τις προθέσεις της, να τα διαχειρίζεται αποτελεσματικά. Σ’ αυτό το σημείο παρεμβαίνει το κράτος.

 Το κράτος είχε, ήδη, μια παράδοση παρέμβασης στα εκκλησιαστικά πράγματα αλλά και στις ιδιωτικές θρησκευτικές συμπεριφορές στις οποίες ανήκε και η ίδρυση των ναών ή ιδρυμάτων ευλάβειας.

 Η ναοδομική δραστηριότητα του 16ου αιώνα, την οποία προαναφέραμε, ήταν ήδη σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της μετακίνησης ενός σημαντικού αριθμού ναών έξω από το κάστρο, εξαιτίας των νέων οχυρωματικών έργων και του τειχισμού της πόλεως. Επίσης πολλοί ναοί καταργήθηκαν ή συγχωνεύτηκαν με άλλους για τους ίδιους λόγους. Με τη λογική της πιθανής μετακίνησης για αμυντικούς λόγους, αντιμετωπίστηκε και αυτός ακόμα ο λατινικός καθεδρικός ναός της Κέρκυρας.24 Ένα πρώτο συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί, σχετικό με την προοπτική της ιστορίας της διαχείρισης των ναών, είναι ότι η ηγεμονική εξουσία είναι σε θέση —και παρά τις αντιδράσεις (γνωρίζουμε ότι υπήρχαν σοβαρές για τον λατινικό καθεδρικό ναό)— να διαχειριστεί, για λόγους ανωτέρας βίας, τους χώρους λατρείας, εγγράφοντας έτσι ένα δικαίωμα κυριαρχίας της επί των εκκλησιαστικών πραγμάτων αλλά και επί των ιδιωτικών συμπεριφορών σε θέματα λατρείας. Δικαίωμα που πρέπει να προσεγγίσουμε με εκείνο του ελέγχου της ίδρυσης νέων ναών, ήδη από το 1425 και το 1436, και της εισροής ορθοδόξων καλογέρων και πρεσβυτέρων στην Κέρκυρα για λόγους κρατικής και κοινωνικής ασφάλειας, το 1458 και το 1462.25 Η

--------------------------------------------------------------------------

 23  Ό.π., σ. 195.

 24  Σπ. Χρ. Καρύδης, Ο αστικός χώρος..., ό.π., σ. 28-29.

 25   Σοφία-Αικατερίνη Πανταζή, «Ορθόδοξος κλήρος και βενετική εξουσία: η ιστορία μιας αδιατάραχτης σχέσης;», Κερκυραϊκά Χρονικά, περ. Β΄, 4 (2007), σ. 111, 112 για  το κείμενο των διαταγμάτων του 1425 και του 1436. Για τα διατάγματα του 1458, 28 Αυγούστου, και 1462, 21 Ιουλίου, A. S. Venezia, ConsiglioX. Misti, reg. 16 (1460-1466). Μερική δημοσίευση από Μ. Ι. Μανούσακας, Η εν Κρήτη συνωμοσία του Σήφη Βλαστού (1453-1454) και η νέα συνωμοτική κίνησις του 1406-1462), Αθήνα 1960, σ.126. Περίληψη στο Vl. Lamansky, Secrets d’Etat de Venise: Documents, extraits, notices et études servant à éclairicir les rapports de la Seigneurie avec les Grecs, les Slaves et la Porte Ottomane à la fin du XVe et au XVIe siècle, Αγία Πετρούπολη 1884, σ. 049, (αριθ.9bis)· C. Kérofilas, Une famille patricienne crétoise: Les Vlasto, Νέα Υόρκη 1932, σ. 320 (αριθ. Α)· Ν. Iorga, Notes et extraits pour servir à l’histoire des Croisades, quatrième série, (1453-1476), Βουκουρέστι 1915, σ. 194 (αριθ. CXXXI).

 διαχείριση, λοιπόν, των εκκλησιαστικών πραγμάτων και της θρησκευτικότητας υπάγεται από πολύ νωρίς στην κρατική εξουσία και πολύ πριν γίνει η οικονομική της διαχείριση, υπήρξε η πολιτική της. Διαβάζοντας αντίστροφα την κρατική πολιτική, μπορούμε να αναγνωρίσουμε στη συμπεριφορά­ των κληρικών και στην ίδρυση ναών, και άρα στην έκφραση της θρησκευτικότητας και της ευλάβειας, χαρακτηριστικά πολιτικής και πολιτικής ταυτότητας, που φυσικά δεν μπορούσαν να μείνουν απαρατήρητα εκ μέρους του κράτους: είτε αυτά τα χαρακτηριστικά απειλούσαν τη συνοχή του, είτε απειλούσαν με εκτροπή τον ανταγωνισμό μεταξύ καθολικών και ορθοδόξων, και έθεταν άρα σε κίνδυνο, έμμεσα έστω, τη συνοχή του κράτους. Φυσικά ο έλεγχος εκ μέρους του για την αποτροπή θρησκευτικών εκτροπών δεν αφορούσε μόνο τους ορθόδοξους αλλά και τους καθολικούς εκκλησιαστικούς μηχανισμούς.

 Είδαμε ποιοι έκτιζαν αυτούς τους ναούς. Ποιοί άφηναν τα φιλανθρωπικά κληροδοτήματα ή εισηγούνταν την ίδρυση ευαγών ιδρυμάτων και σε έναν βαθμό ποιοί τα διαχειρίζονταν. Πώς τα διαχειρίζονταν όμως;

 Σ’ αυτό ακριβώς το ερώτημα θα συναντήσουμε και τη μεγαλύτερη αντίφαση μεταξύ της έκφρασης της θρησκευτικότητας και της διαχείρισής της. Παρακολουθώντας τον κρατικό λόγο περί ευλάβειας, διαπιστώνουμε ότι οι ιδιωτικές θρησκευτικές συμπεριφορές κατηγορούνται ότι έχουν εγκαταλείψει το ευλαβές πνεύμα των ιδρυτών των ναών, ότι αδιαφορούν και για τη στοιχειώδη λειτουργία τους —οι ιδιοκτήτες τους αρνούνται ακόμα και να συντηρούν τους ιερουργούς τους— ότι καταχρώνται τα οικονομικά τους· κατηγορούνται ακόμα και για δόλο. Τα φαινόμενα αυτά αναφέρονται το 1584, το 1615, το 1622.26 Η αδιαφορία, ας σημειωθεί,

------------------------------------------------------------------------------------------------------

26 G. Pojaco, Le Leggi municipali delle Isole Jonie, Κέρκυρα, 1846, τ. Ι, σ. 158-159: 1622, febbraro 8, s.n., Giust’Antonio Belegno, Prv gnl con auttorità di capitan generale. «Fù sempre mirato con gran sollecitudine dall pubblica carità con pio, e religioso animo alla conservatione e beneficio del Divin culto, e particolarmente in quest’isola di Corfù nella quall oltre antichi ordini per terminazione degl’Illi et eccmi sgri prov generali et Inquisi-tori di Levanti fù ottimamente provisto alle fraudi et abusi, s’eranno introdotti ... fraudi ed abusi del Ritto greco, regole e istituzioni non vengono osservate,

 -  tutti li jus-patronatarij delle chiese di questa città, et Isola, over commessi, et l’atri ch’avessero il governo di quelle, e non havessero officiatori siano obbligati di eleger sa-cerdote sacromonaco, e ver omaco, secondo la condizione della chiesa in terminatione di mesi uno, altrimenti dal reverendo Protopapà a cui incombe la causa delle cure eccle-siastiche del Rito Greco sia immediate esercitata l’esecuzione della terminazione sudet-ta degli Eccmi sigri Inquisitroi Generali sopra tal particolare, dovendo esse Protopapà eleger il sacerdote di quello secondo anco le precedenti Terminationi dell’Illmo reggi-mento di 9 maggio 1584; 6 maggio 1609; e 15 Aprile 1615. Dichiarando però che sia risservata sempre l’auttorità d’elegere al Monsignor Illustrissimo Arcivescovo di quelle chiese che sono da lui dipendenti con la sopranità in tutte le cose dipendenti ad esse.

 - sia prima fatto l’esame necessario et approbatione di quelli del reverendo Protopapà secondo la terminatione dell’Illmo reggimento di 29 marzo 1610.

 - le persone secolari non possino havere, nè tuor ad affitto le chiese, nè conseguir alcun utile, o partecpiatione dell’offerte, benefficij, emolumenti, e proventi di esse, ma quelle restino apllicate alli Sacerdoti e Ministri suoi, et a beneficio d’essi secondo i Sacri Cano-ni.

 -  Tutti quelli Secolari che ritrovano haver ad affitto chiese restino immediate tagliati detti affitti dovendo quelli haver li Sacerdoti.

 - E vedendosi che siano da molti ottenute due, tre, e più investiture di Monasteri, ogn’uno de’quali ricercarebbe propria assitenza, et è necessario però che la maggior parte dell’an-no restino inofficiati, e con diminutione del Culto Divino, e con grandissimo danno degl’altri Religiosi, che non tengono chiesa d’alcuna sorte e durano fatica a sostenersi. Dichiariamo, e terminiamo, che delle chiese cha caderanno nel Fisco, o ritorneranno in signoria non possa de caetero esser fatta concessione dall’Illustrissimo Reggimento cui spetta la dispensa delle chiese di simile natura, che d’una sola chiesa per ogni Sacerdote, Monaco, over Sacromanaco, e facendosi in contrario di quanto è predetto la conces-sione sia di niun valore, e la Chiesa resto concessa a colui che farà in conscienza com’è giusto, e conveniente, acciochè ogn’uno egualemente habbi a parteccipare della publica grazia; comettendo però che da questo Illustrissimo Reggimento, e da altri a chi spetta siano li presenti Nostri ordini osservati et eseguiti in tutte le sue parti...» 

μει, δεν χαρακτηρίζει μόνο τους ορθοδόξους. Οι ναοί, καταγγέλεται, συμβαίνει να είναι αντικείμενο ενοικίασης, και επένδυσης εκ μέρους των κοσμικών, γεγονός που αποβαίνει φυσικά εις βάρος των κληρικών. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε πίσω από αυτήν την καταγγελία έναν ανταγωνισμό μεταξύ κληρικών και κοσμικών με επίκεντρο τα εισοδήματα των ναών και των αφιερωμάτων τους. Αλλά ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται μόνον μεταξύ των κοσμικών και των κληρικών. Πολλοί κληρικοί κατηγορούνται  ότι έχουν εξασφαλίσει το δικαίωμα ιερουργίας σε περισσότερους από έναν ναούς, έτσι ώστε να μην είναι σε θέση να εκπληρώνουν τα ιερατικά τους καθήκοντα σε όλους τους ναούς που έχουν αναλάβει, με αποτέλεσμα οι ναοί να μένουν ανενεργοί και να αφήνουν πολλούς άλλους κληρικούς χωρίς εισοδήματα. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κληρικών για την απόκτηση εκκλησιαστικών εισοδημάτων είναι ιδιαίτερα έντονος αφού από αυτά επωφελούνται, γενικότερα, και τα μέλη των οικογενειών τους. Στον ανταγωνισμό της διεκδίκησης των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, επινοούνται διάφορα τεχνάσματα και ένα από αυτά ήταν ο χαρακτηρισμός ορισμένων ναών ως εγκαταλελειμμένων ώστε να αναληφθούν στη συνέχεια από τους διεκδικητές τους. Στη διοίκηση των ναών δεν εμπλέκονταν, ως γνωστόν, μόνον οι ιδιοκτήτες ή οι ιδρυτές τους αλλά και κοσμικοί επίτροποι ή κυβερνήτες που είχαν ως κύρια υποχρέωση την εξασφάλιση της ομαλής διαχείρισής τους. Είναι, ωστόσο, αυτοί οι δια-χειριστές που σύμφωνα με τον κρατικό λόγο περί εκκλησιών ευθύνονταν μαζί με τους ιδιοκτήτες για τον σφετερισμό των εκκλησιαστικών εισοδημάτων που προέρχονται από τα κτήματα αλλά και τα κινητά αφιερώματα των ναών. Η ευλάβεια είναι άκρως οικονομική και κεφαλαιοποιήσιμη σύμφωνα με αυτές τις κρατικές αναλύσεις, οι οποίες επειδή επανέρχονται με κάποια περιοδικότητα, αφήνουν να φανεί η έκταση του φαινομένου των καταχρήσεων. Το 164627 επανέρχονται οι διατάξεις του 1584, του 1610, του 1615, και του 1622.

------------------------------------------------------------------------------------

 27   Ό.π., σ. 245-246. 1646 ottobre 12 Corfù s.v., Terminazione sopra li Monasteri e chiese qui sotto delineate per ordine dell’illmo Reggimento Michel Malipiero Bailo, Lorenzo Vico consiglier, ed Antonio Lombardo Cons.r li 12 Ottobre 1646 s.v. è registrata li 16 detto. Avendo l’illmo Regg.to con displicenza dell’animo suo inteso, che attrovandosi in questa città, et Isola molti, e diversi Monasteri, e chiese possesse da’particolari sotto nome di Juspatronatarj, ovver Commissarj, e Governatori, quali Monasteri e chiese per la poca cura, e manco carità delli detti loro Governatori i quali attendono solamente di goder l’en-trate delli detti Monasteri e chiese si lasciano andar in rovina senza farli officiare a gloria del Sig. Iddio, e secondo l’intenzione delli efficiatori di esse, la qual cosa essendo contro la forma delli Sacri Canoni, e con poco onor della Religione Cristiana, però volendo Sue Signorie Illustrissime provedere all’estirpazione di simili incovenienti, ed acciochè per l’avvenire i predetti Monasteri e chiese siano officiate, e le entrade loro vadino in augu-mento di esse, e per mantenimento delli religiosi, secondo l’intenzion delle leggi canoniche aderendosi massime alla Terminazione fatta l’anno 1584 di 9 Maggio dall’tum Illustr. Regg ed altre posteriori confermate tutte dall’ eccmo sig. Giust’Antonio Belegno Provr gnl in Levante con autorità di capitan genl da mar, hanno terminato che il revr Protopapà sig, Teodoro Floro... di proveder anco circa detti monasteri...

Σχολιάζοντας τα παραπάνω, μπορούμε να κάνουμε μια σειρά από παρατηρήσεις: καταρχάς τα εισοδήματα τα ναών τούς καθιστούν οικονομικές επιχειρήσεις που αντιστοιχούν με τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις, αφού προσπορίζουν αγροτικά εισοδήματα, αλλά και με εμπορικές επιχειρήσεις, αφού διακινούν νόμισμα και πωλούν μέταλλα χάρις στις ελεημοσύνες ή χάρις στα αντικείμενα των αφιερωμάτων τους. Από αυτήν την άποψη ήταν αναμενόμενο να εξομοιωθούν από το κράτος οι εγκαταλελειμμένοι ναοί με περιουσία του δημοσίου, fiscum, και να μπει το ίδιο στο μηχανισμό της διαχείρισής τους, αφού θεωρώντας τα εγκαταλελειμμένα κτήματα ως αντικείμενο της δημόσιας δικαιοδοσίας —στην τεχνική γλώσσα της εποχής jus patronatus publici— μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα εισοδήματά τους για λογαριασμό του.

 Η κακή διαχείριση των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, η οποία φθάνει στους κρατικούς λειτουργούς μέσω καταγγελιών των ομάδων που συγκρούονται γι’ αυτά, καθιστά τον ηγεμόνα διαιτητή των ιδιωτικών θρησκευτικών συμπεριφορών και του επιτρέπει να αναπτύξει αφενός ένα δικό του λόγο για τα εκκλησιαστικά πράγματα και αφετέρου μια δια­χειριστική μέθοδο αντιμετώπισής τους. Όσον αφορά τον κρατικό θρησκευτικό λόγο, αυτός συνίσταται σε έναν στοχασμό γύρω από τον ρόλο της λατρείας για το κράτος, για τον ρόλο του κράτους στην τήρηση των ιερών κανόνων, για τον δικό του φιλεύσπλαχνο χαρακτήρα και τον ρόλο του, τέλος, ως διορθωτή των ιδιωτικών παραβατικών συμπεριφορών απέναντι στην εκκλησία. Αν προσπεράσουμε το στερεότυπο αυτών των διατυπώσεων που επαναλαμβάνονται στα επίσημα κείμενα, θα διακρίνουμε τη σταθερή προσπάθεια εκ μέρους του κράτους και μέσω της διεύρυνσης της έννοιας του δημοσίου συμφέροντος και του δημοσίου ελέγχου να ελεγχθούν οι ιδιωτικές συμπεριφορές και ανάμεσά τους η κυριότερη, η άσκηση και η έκφραση της θρησκευτικότητας. Ο κρατικός αυτός έλεγχος πρέπει να διαβαστεί παράλληλα με διάφορα άλλα μέσα που θα επινοηθούν από το κράτος για τη συγκράτηση των πληθυσμών στα συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια της εποχής αλλά και για τον έλεγχο των ιδιωτικών εξουσιών, ιδίως της εξουσίας των αρχόντων. Καθόσον αφορά τη μέθοδο της διαχείρισης των εκκλησιαστικών εισοδημάτων, αυτή συνίσταται στη σταδιακή διεύρυνση του αριθμού των ανθρώπων που εμπλέκονται στον έλεγχό τους και από τους οποίους ζητείται να ασκούν τον διαχειριστικό έλεγχο· να διενεργούν την απογραφή των εκκλησιαστικών περιουσιών αλλά και να μοιράζονται μεταξύ τους την ευθύνη για την εκτέλεση του έργου τους. Δηλαδή να μπορεί να καταδίδει ο ένας τον άλλο. Η καταγραφή των εκκλησιαστικών εισοδημάτων,και ο διαχειριστικός τους έλεγχος, επιτυγχάνονται, καθόσον επιτυγχάνονται, μέσω της εισαγωγής ενός αριθμού διαχειριστικών εργαλείων όπως οι αναγραφές των ακινήτων, οι απογραφές κινητής περιουσίας και τα βιβλία εσόδων και εξόδων. Φυσικά μνημεία αυτού του μοντερνισμού απόκεινται σήμερα τα αρχεία της διαχειρίσεως και των εγγράφων των εκκλησιών που φυλάσσονται στα Αρχεία Νομού Κερκύρας.28 Εργαλεία ενός διαχειριστικού εκμοντερνισμού της ευλάβειας που εξελίσσεται από τον 16ο αιώνα μέχρι και τα μέσα του 18ου αιώνα, αν κρίνουμε από τα διατάγματα που προαναφέραμε αλλά και από αυτά του 1721, του 1731, του 1746, του 1753, του 1754, του 1755, του 1758.29 Η επαναφορά προηγουμένων διατάξεων μαρτυρεί την εμμονή των αντιστάσεων σε αυτήν την προσπάθεια της δημόσιας εξουσίας να ελέγξει τις ιδιωτικές συμπεριφορές. Αλλά από την άλλη μεριά η επιμονή του δημοσίου σε αυτόν τον έλεγχο εγκαινιάζει τη νεωτερική συμπεριφορά απέναντι στην εκκλησιαστική περιουσία. Τα εκκλησιαστικά εισοδήματα που δεν εκπληρώνουν τον αρχικό τους σκοπό περιέρχονται στο κράτος. Ένας νεωτερισμός που θα εφαρμοστεί ιδιαίτερα και στα εισοδήματα της καθολικής εκκλησίας στην Κέρκυρα, παρά τις αντιδράσεις της.

 Όταν αργότερα, το 1797, θα καταργηθεί η Βενετική Πολιτεία από τη Γαλλική Πολιτεία, και η Προσωρινή Δημαρχία Κέρκυρας θα αντιμετωπίσει, τότε, τη χρησιμοποίηση των εκκλησιαστικών εισοδημάτων για τη δημόσια εκπαίδευση, δεν θα κάνει κάτι το πρωτότυπο. Τα εκκλησιαστικά εισοδήματα είχαν ουσιαστικά ήδη περιέλθει στο δημόσιο.

-------------------------------------------------------------------------------------------

 28  Μ. Καμονάχου – Ν. Καραπιδάκης, Αρχείο Εγχωρίου Διαχειρίσεως 1386-1926. Συνο­πτικό ευρετήριο. Δακτυλόγραφο, Κέρκυρα [1986].

29  G. Pojaco, Le Leggi municipali..., ό.π., τ. ΙΙ, σ. 3-5, 21, 97-100, 147, 154, 157-170, 175, 181, 184, 193.

 

 

 

Τα αντικείμενα της χριστιανικής πίστης είναι αναλώσιμα; (Του Αρχαιολόγου και Αρχιτέκτονα Ανδρέα Μαζαράκη.)

!


Δεν είναι λίγα τα νοταριακά έγγραφα που υπάρχουν στο Αρχείο της Κέρκυρας τα οποία αναφέρονται σε απογραφές κινητών αντικειμένων εκκλησιών. Στα πλαίσια αυτής της εργασίας θα παρουσιάσουμε μόνο τέσσερα τα οποία συντάχθηκαν μεταξύ 1682 και 1691.

Εις την οικία του ποτέ τιμίου σιορ παπά Ανδρέα Κουαρτάνου θέλησε να παραδώσει η παρούσα τιμία κυράτζα Σταματέλα γυνί του στους τιμίους σιορ Αληβίζου Ραρτούρου και Κωσταντή Βούλγαρη, κουβερναδόρους της εκκλησίας του Αγίου και θαυματουργού Σπυρίδωνος, όλα τα κάτωθεν αντικείμενα όπως ευρίσκονται εις τα χέρια της τα οποία είχε (προς φύλαξη) ο ποτέ τίμιος Κουαρτάνος ως προκουρατόρος της άνωθεν εκκλησίας.

Τα αντικείμενα περιγράφονται με αρκετή ακρίβεια και είναι όλα προσφορές των πιστών προς τον Αγιο Σπυρίδωνα εκτός ενός καντηλιού που ήταν προς επισκευή. Το ινβεντάριο το συνέταξε ο Κωσταντής  Σίγγολος, χρυσοχόος από την Κρήτη ο οποίος ήλθε στην Κέρκυρα μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς. Αναφέρεται το βάρος των αντικειμένων άλλοτε σε μικρές ομάδες ή μόνα τους. Παραθέτουμε τοινβεντάριο όπως συντάχθηκε από τον νοτάριο:

!


                                                             Επισημαίνουμε το γκάζι που θα χρησιμοποιηθεί για το λιώσιμο.

Α. Ν. Κ., Συμβ. Ο. 8, β. 75, 48r-50r, 27/04/1682 !

[…]ενα ινβοδο ιγουν καραβι, αλο με μια γινεκα και τεσερις κορονες και αλα διαφορα ινβοδα μικρα καιμεγαλα εντεκα, ακομι κε ετερα τροπαρια διαφορα μικρα και μεγαλα ολλα τα ανοθεν ταματα χρισα εζιγισαν ολα ανταμα μετα τροπαρια οπου ισὶν ευδομιντα διο ζιγισμενα απο τον παροντα σ. Κοσταντιν Σινιολο χρισικον ογγες οχτο παρακαρατα τριαντα εξι ητι ουγγες / 8 παρα καρατα / 36 ετερα ινβοδα τρια ασιμενια, ενα με τον αη θοδορο αλο μεττον αγιο και αλο με τιν παναγια εζιγισαν ογγες διο κε τρια καρτα ητι /2 κε καρτα 3/ ετερα διαφορα τροπαρια μικρα ασιμενια ρζιγισαν ογγια μια ητι ουγγια 1 μια λιμα φοδραδα με ασιμι εζιγισε ογγες διο παραμισι καρτο ητι ουγγές 2 παρα ιμισο καρτο τεσερα ρεαλια φαλσα ητι 4 Βεντιουνια ασιμενια και μπαραδες τουρκικα εζιγισαν ογγια μια και καρτο ιμισι ητι ουγγια ι κε καρτο ιμισι διο κομπια ασιμενια του καντιλιου και ενα βουλοτιρι ασιμενιο κε εντεκα σφινγκλες ασιμενιες εζιγισαν ογγες διο κε καρτο ενανιμισι ητι ουγγιες 2 κε καρτο 1 ½ Σολδονια κριτικα σαραντατρια και τρια κορφιατικα κε αγιοκοσταντινατα μπρουζινα τρια ενα μαχερι με το κουσπελο κε βέρα ασιμενια κε με ενα μαχερι με το μανικι του μπρουζινο κε με ενα περουνι σιδερενιο

Ενας λεμος τουντουνια χρισα με σπιρια ικοσι διο νο 22 κε μια καδινα χρισι α μαντολε σιρματερι με αμιγδαλα σαραντα τεσερα, διο βουλοτιρια χρισα κε ενα δαχτιλιδοπουλο χρισο χορις πετρα, ενα ζευγαρια βραχιονια χρισα σμαλδαδα με οφιτζιετα ικοσι τεσερα, κε εναν κολερι χρισι σιρματερο α μαντολα αντιγο με ενα σπιρι μαργαριταρι ασπρο χοντρο Ετερι καδινοπουλα χρισι σιρματερι με αμιγδαλοα σαραντα κε μια καδινοπουλα χρισι λιανι τζακισμενι ισε κοματια, ενα ζευγαρι βεργετες χρισες με ενα φαναροπουλο χρισο το καθενα. Μια γιοτζετα χρισι σιρμα τερι με μαργαριταρια λιανα δεκαοχτο κε με μια πετρα πρασινι ιστι μεσι φαλσα. Ετεροι γιοτζετα χρισι σιρματερι με μαργαριταρια οχτο. Ακομι ενα ζευγαρι σκολαρικια αντιγα χρισα φουρνιδα με περετα δεκα κε με διο μαντολες ιστι μεσι. Ακομι ενα ζευγαρι βραχιονια σιρματερα με οφιτζιετα δεκαοχτο, μια καδινα αντιγα τζακαδα. Τρια δαχτιλιδοπουλα βουλοτιρια χρισα, και μια βεροπουλα χρισι ακομι εναν τζογελο χρισον στρονγγιλο σιρματερο με μαργαριταρια δεκαοχτο κε με ενα σμιραλδι στι μεσι φινα πετρα. Ακομι ετερο τζογελο σμαλδαδο με μαβρο σμαλδο με κρισταλια ασπρα δεκα, ακομι αλο τζογελο σμαλδαδο με μαργαριταρια δοδεκα κε ιστι μεσι μια γρανατα. Ενα σκολαρικι με μια μετζαλουνα ιστιμεσι σμαλδαδα κε μαργαριταρια σπιρια δεκατρια. Ετερο τζογελο σιρματερο με μαργαριταρια σπιρια εξι κε με μια γρανατα ιστι μεσι. Ετερο δαχτιλιδι ισε διο κοματια χρισο με ενα σμιραλδο σμαλδαδο φινο. Ετερο ζευγαρι σκολαρικια χρισα με στρουφορι ιστι μεσι κε με περετα τρια το καθενα. Ετερο ζευγαρι σκολαρικια μορετες σμαλδαδο με μαργαριταρια χοντρα σπερια ενεα, διο μορακαδες με σμαλδο ασπρο κε πλασινο χρισες, κε μια βεργετα χρισι σκολαρικιου, τα οπια ολα ανοθεν ανταμα εζιγισαν ουγγες δεκα, κε καρατα /114/ ενα δαχτιλιδι χρισο χονδρο με μια δοκιετα μπαλασαδα εζιγισε καρατα σαραντα πεντε ητι 45 ετερο δαχτιλιδι χρισο με μια πετρα τουρκινα τζακισμενο, ετερο δαχτιλιδι χρισο με μια παστα χριζολικα.Ετερο δαχτιλιδι χρισο με πετρα γαλαζια φαλσα. Ετερα πεντε δαχτιλιδια χρισα με πετρες φαλσες. Αλο ενα δαχτιλιδι χρισο με πετρα φαλσα κοκινι, διο βερες χρισες, αλο ενα δαχτιλιδι χρισο με μια πετρα τουρκινα α κυρ, Ετερο δαχτιλιδι χρισο με μια τουρκινα. Κε ενα δαχτιλιδοπουλο χρισο με ενα σταυρο απο σμαλδο απρο κε μαβρο. Ετερο δαχτιλιδοπουλο χρισο με μια πετροπουλα κρισταλι ασπροι ολλα τα ανοθεν εζιγισαν ανταμα ογγες διο κε καρατα ενενιντα ευτα ητι 2 κε καρατα /97/ Ενα δαχτιλιδι αρβανιτικο ασιμενιο με πετρα κοκινι. Ενα ρεκουιαλιο με κρισταλι,ενα λεμο μαργαριταρι ψιλο με κορελια κοκινα κε με παστες μαβρες ετερο μαργαριταρι χοντρο σπιρια ικισιεξι κε με τουτουνια μαβρα ακομι ενα ζευγάρι σκολαρικια χρισα αγαλαν κε με διο ακουιλες απο κατου κε με περετα μαργαριταρενια ψιλα σπιρια δεκατρια το καθενα εζιγισαν ογγιια μια κε καρατα ενεα ητι ουγγια 1 καρατα /9 μια κολαρινα απο μαργαριταρι ψιλουδι ενας λεμος μαργαριταρι χοντριτερο διπλο αλος ενας λαιμος μαργαριταρι ψιλο με ποστες οχτο ισε καθε ποστα ενα κοραλι κοκινο και διο σπιρια μαργαριταρι χοντρα ταυτα παντα επαρελαβε ο ανοθεν τιμιος ραρτουρος ο κασιερις απο τιν ανοθεν αρχοντισα ισε κονσενια, ακομι επαρελαβε κε ενα καντιλη ασιμενιο τις ιδιας εκλισιας οπου το ιχε ο ανοθεν ποτε σ. Αντρεας κε εκαμε κε το ευτιασανε εζιγισε ογγες εξιντα ευτα ιμισι ητι ουγιες 67 1/2 κε ιπογραφι κατοθεν Αληβηζι ραρτουρος Κουβερναδορος

Βεβεονο τα ανοθεν !

Σχόλιο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ex voto (ινβόδο)=τάματα όπου καταγράφεται μια σημαντική ποικιλία από αυτά. Ένα καράβι, τάμα κάποιου καραβοκύρη και ένα άλλο που αναπαριστά μία γυναίκα πιθανώς άρρωστη που έγινε καλά. Τα ασημένια Τροπάρια είναι όλα μαζί 72, ενώ τρία τάματα απεικονίζουν τον Αγιο Θεόδωρο, Άγιο Σπυρίδωνα και την Παναγία.

Μία λίμα (πουκάμισο στην βενετική λαϊκή διάλεκτο) ζυγίζει δύο ουγκιές παρά ένα τέταρτο, δηλαδή 82 γραμμάρια. Πρόκειται για κεντημένο πουκάμισο με ασημοκλωστή. Τα σχέδια δεν περιγράφονται αλλά το πουκάμισο προσφέρθηκε στον Αγιο για την αξία του και πιθανώς γιατί είχε ωραία σχέδια. Όλοι οι πιστοί δεν είναι πάντα τίμιοι γι’ αυτό και κάποιοι προσέφεραν τέσσερα ρεάλια (ασημένια νομίσματα) φάλσα δηλαδή όχι της σωστής περιεκτικότητας. Και αυτά όμως είναι μία προσφορά στον Αγιο. Δεν λείπουν και τούρκικα νομίσματα που παραμένουν στις τσέπες των πιστών μετά από κάποιο εμπορικό ταξίδι στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Άλλα νομίσματα όπως τα κρητικά σόλδια που κόπηκαν εδικά για την Κρήτη μετά το 1650, πιθανώς ήλθαν μαζί με τους πρόσφυγες μετά την κατάληψη της ή ήταν αποτέλεσμα εμπορικών συναλλαγών. Δεν λείπουν και εκείνα τα σόλδια που κόπηκαν για την Κέρκυρα μετά το 1629.

Οι πιστοί δεν διστάζουν να αφιερώσουν ένα μαχαίρι γιατί η λαβή του είναι ασημένια ή ένα πιρούνι σιδερένιο. Κάθε αντικείμενο έχει την αξία του και ο Άγιος τα δέχεται όλα.

Από τα πιο πολύτιμα είναι ένας λαιμός (κολιέ) με χρυσές σφαίρες ή μία αλυσίδα με μάντολες χρυσές. Η αλυσίδα από συρμάτερα αμύγδαλα είναι ευρέως διαδεδομένη στο Αιγαίο, την Κρήτη και τα Επτάνησα. Τόπος κατασκευής πιθανώς η Κρήτη. Ένας μεγάλος όγκος κοσμημάτων που αναφέρετε στο ινβεντάριο όπως σκουλαρίκια, γύροι από μαργαριτάρια, δακτυλίδια σφραγίδες και διάφορες πέτρες πάνω σε κοσμήματα αποτελούν ένα μικρό, ίσως ελάχιστο, μέρος των προσφορών των πιστών συγκριτικά με εκείνο που έχει προσφερθεί μέχρι σήμερα.

Όλα τα παραπάνω τάματα τι έγιναν και ποιος νομιμοποιείται ηθικά που χάθηκαν; !

*** !

 

Τα δύο επόμενα έγγραφα αφορούν την ίδια υπόθεση. Ο πριόρης μάστρο Αντώνιος Γαρτζώνης της αδελφότητας του Αγίου Ιακώβου και Αγίου Χριστοφόρου της καθολικής μητρόπολης της Κέρκυρας, πήγε στο εργαστήριο χρυσοχοΐας του Κωσταντή Σίγγολου και του παρέδωσε ένα καντήλι ασημένιο της αδελφότητας το οποίο ζύγιζε περίπου 95 ουγκιές και του είπε να το χαλάσει και να φτιάξει άλλο μοδέρνο το οποίο θα ζύγιζε περίπου 140 ουγκιές. Η παραγγελία δόθηκε την ίδια μέρα (11.07.1688) και συμφωνήθηκε να παραδοθεί στις 15.9.1688. Στις 15.01.1689 το καντήλι είχε ολοκληρωθεί μόνο που το βάρος του ήταν μεγαλύτερο κατά 24 ουγκιές. Ρυθμίστηκαν οι οικονομικές διαφορές και τα δύο μέρη έμειναν ευχαριστημένα.

 

Ακολουθούν τα δύο έγραφα όπως αυτά συντάχθηκαν από το νοτάριο:

Α. Ν. Κ., Συμβ. Μ 304, β. 15, 21v-22r, 11.07.1688 !

+1688 ημερα 11 ηουλιου μινος εσοθεν αργαστιριου χρισικου του παροντος σ. Κοσταντιν Σιγγολου στο φορο ο παρον μ(αστρ)ο Αντονις Γαρτζονις ος προρις τις σκολας του αγιου Ηακοβου και αγιου Χριστοφορου τον Λατινων εσιμφονισε μετα του ανοθεν σ. Κοσταντιν και του εδοσε ενα καντιλι ασιμενο τις αυτις σκολας οπιο εζιγιασε ονγγιες ενενιντα πεντε σκαρτο ητι νο 95/ δια να το χαλασι και καμι τις αυτις σκολας αλο μοδερνο να ζιαζι ονγιες εκατον σαραντα ιν τσιρκα και βουλα κορφιατικι και δια δουλεψι του αυτου καντιλιου ηγουν δια τις ανοθεν ονγγιες 95 να του διδι L 2 δια καματικα τιν καθε ονγια και το ρεστο εος την σουμα τον 140 / οπου ηθελε βαλι απο εδικο του να του πλιρονι απο L 13.10/ ηγουν λιτρες δεκατρις σολδια δεκα την πασα ονγγια τελιομον τοσο και διοριαν δια ολον το εργο μεσον σεπτεμβριου του παροντος χρονου εβγανοντας και το καλο το ορδιναριο και ηστο παρον ενοπιον ημον ελαβε ο ανοθεν Σιγγολος απο τον ανοθεν Γαρτζονι δια καπαρο και μετριτα τζεκινια χρισα ρουπια ηκοσι ητι νο 20/ απο L 25 το ενα ος τρεχουν στο παρον και ουτος οποσχετε ο αυτος Σιγγολος ος ανοθεν ενοπιον μαρτιρον του σ. Ιασων Παπαπετρου και σ. Νικολετου Ροδιτικατικος στι Γαριτσα. !!

Α. Ν. Κ., Συμβ. Μ 304, β. 19, 5r-v, 15.01.1689

+τι αυτι ημερα ηστο αργαστιριον χρισικο του παροντος σ. Κοσταντην Σιγγολου στο φορο επειδη και ο παρον μ(αστ)ρο Γαρτζονις ος πριορις τις σκολας του αγιου Ηακοβου και αγιου χριστοφορου τον λατινον ηχε δοσι ασιμι ονγγιες ενενηντα πεντε ητι νο 95/ του παροντος και ανοθεν σ. Κοσταντιν Σιγγολου με το με ινστρουμεντο γεναμενο ηστας εμου πραξες τις 11 του ηουλιου 1688 δια να καμι ενα κανδιλι τις ανοθεν σκολας οπιος ανοθεν Σιγγολος εκαμε αυτο και εκονσενιαρισε αυτο ενοπιον μου του ανοθεν μ(αστρ)ο Αντονι οπιο ζιαζι ονγγιες εκατον εξιντα τεσερις ητι νο 164 ηστο οπιο ηχε λαβι ο ανοθεν Σιγγολος τζεκινια χρισα ρουσπιδα ηκοσι ητι νο 20/ος το αυτο ινστρουμεντο διαλαμβανι και ηστοπαρον ενοπιον ημον ακομι ελαβε ετερα τζεκινια ηκοσι εξι ητι νο 26/ και δουκατα ασιμενια διο οπια ησιν το ρεσο και αποπλιρομι του ανοθεν καντιλιου και δουλευττι και καλο αυτου μετα οπια ο ανοθεν Σιγγολος μενι πλερομενος και εφγαριστιμενος απο τον ανοθεν μ(αστρ)ο Αντονιο οσον ακομι με την κονσεγνα του αυτου Καντιλιου ο ανο αυτος μ(αστρ)ο Αντονιος ελαβε και ονοματι ος ανοθεν δεν πρετεντερι πλεον καμια ματιρα για αιτιον αυτον Σιγγολο και ουτος κραζετε πλερομενο τοσο το ενα μερος απο το ετερο οσον και το ετερο απο του ετερου μενοντας το αναγεγραμενο ινστρουμεντο κομενο και ηλιομενο οσο δεν ενοπιον μαρτιρον του ευγενι σ. Ιω(αννη) Μινιου και τιμιου σ. Νικολι Θομοπουλου. !

Σχόλιο. Οι 164 ουγκιές ασημιού, όσο ζύγιζε το καντήλι, έχουν βάρος 4 κιλά και 888 γραμμάρια. Το καντήλι μπορεί να χαρακτηριστεί μεγάλο και πάνω από τα συνηθισμένα. Μετά από μία έρευνα μαζί με τον Σπύρο Γκαούτζη στην εκκλησία δεν συναντήσαμε ένα τέτοιο καντήλι. Αλλά ας δούμε τα πράγματα από την αρχή. Ο πριόρης ενεργώντας πιθανώς με απόφαση της αδελφότητας δίδει την εντολή να καταστραφεί το παλαιό ασημένιο καντήλι και το ασήμι να χρησιμοποιηθεί για ένα καινούργιο. Υπάρχει ηθική νομιμοποίηση της πράξης αυτής αφού και το παλαιό καντήλι ήταν με έξοδα της αδελφότητας ή από τάμα κάποιου πιστού ή από χρήματα κάποιων άλλων πιστών; Στην ουσία όμως σήμερα δεν έχουμε ούτε το παλαιό καντήλι ούτε και το δεύτερο το πιο βαρύτιμο. Εάν δε μάλιστα, όπως συνηθιζόταν στη ενετοκρατία, ο χρυσοχόος ή αργυροχόος ήταν υποχρεωμένος να θέτει την σφραγίδα του επάνω στο αντικείμενο που είχε κατασκευάσει, έχουμε και μία τρίτη απώλεια την δεξιοτεχνία του χρυσικού Κωσταντή Σίγγολου.

Ποιος νομιμοποιείται ηθικά για τις παραπάνω απώλειες; !

*** !


Επισημαίνουμε το πριόνι που θα χρησιμοποιηθεί για το κόψιμο των μετάλλων κ.λ.π..

 

Οι κυβερνήτες του Αγίου Βάρβαρου στον Ποταμό αποφάσισαν να παραγγείλουν ένα πολυκέριο (σήμερα θα λέγαμε πολυέλαιο) στον γνωστό μας πλέον Κωσταντή Σίγγολο. Το βάρος του πολύκεριου ήταν 163 ουγκιές παρά κάτι καράτα (ενετική μονάδα βάρους). Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα πραγματοποιήθηκε η πληρωμή και η παραλαβή του πολυκέριου από τους νεότερους κυβερνήτες της εκκλησίας. Το έγγραφο σύντομο αλλά αρκετά κατατοπιστικό. !Ημερομηνία 11/4/1691

Α. Ν. Κ., Μ 307, β. 41, 40v-41r,

+ τι αυτι ημερα ηστο αργαστιριον χρισικο του παροντος σ(ιορ) Κοσταντιν Σιγγολου στοφορο η παροντες κιρ Φρατζεσκος Αλεξακις του ποτε Αθανασι και κιρ Αντονις Μουρμουρακις του ποτε Ραλι κηβερνιτε ηστο παρον τις μονις του αγίου Βαρβαρου στο Μποταμο εδοσαν και εμετρισαν ηστο παρον ενοπιον ημου του ανοθεν Σιγγολου μετριτα ρεαλια προς L 10 το ενα εκατονδεκοχτο ησε δουκατα ασιμενια εκατον ηκοσι οχτο ητι νο 128/ και το ρεστο μουνεδα οπια ηστιν το ρεστο και αποπλιρομι του πολικεριου ασιμενιου ος καθος παρατου ιστρουμεντου φενετε γιναμενο αναμεταξις του ανοθεν σ(ιορ) Σιγγολου και αυτον τον κιρ Παβλου Γιοργοτα του ποτε Διμου και Σταματελου Κακαρουγγα του ποτε Σταθι ειςκερος μενον κιβερνιτον τις ανοθεν μονις οπιο πολικερι ζιαζι ονγγιες εκατον εξιντα τρις παρακαρατα με το το ωπιο πολικερι ενοπιον ημον οανοθεν Σιγγολος το εκονσενιαρισε τον ανοθεν Αλεξακι και Μουρμουρακι παρον κιβερνιτε τις ανοθεν μονις και σταντε τιν αυτηκοσεγμα και ευχαριστισην οπου ος ανοθεν εκαμαν η ανοθεν Σιγγολος και κιβερνιτε το αναγεγραμενο ινστρουμεντο με το να διαμενι κομενο και τιλιομενο οσου δεν και ουτος και τα εξις ενοπιον μαρτιρον του Φραγγισκου Γιοργοτα του ποτε Αντρια και Παβλου Περουλι του ποτε Κουμι και η διο απο το Μποταμο. !

 

Σχόλιο. Στην 1.01.2015 επισκέφθηκα την εκκλησία με τον κ. Παναγιώτη Βριώνη. Το πολυκέριο συνήθως κρεμιέται στο κέντρο του ναού ανάμεσα στην βορινή και νότια είσοδο. Είδαμε ένα σχετικά καινούργιο ασημένιο πολυέλαιο με λάμπες (λεγόμενα κεράκια). Σίγουρα δεν ήταν εκείνο που ζητούσαμε. Είδαμε άλλα ωραία ασημένια καντήλια και ένα ωραίο πολυκάντηλο σε άλλα σημεία της εκκλησίας τα οποία δεν μπορούσαμε να τα ταυτίσουμε με αυτό που ζητούσαμε. Η μοίρα του πολυκέριου παραμένει άγνωστη. !

*** !


Θα ήταν ανώφελο να απαριθμήσω παρόμοιες περιπτώσεις αντικειμένων της πίστης τα οποία χάθηκαν. Το αιτιολογικό της εξαφάνισης είναι, κλοπή, ανακύκλωση μετάλλου, ανταλλαγή κ.λπ, κ.λπ. Σήμερα υπάρχει νομοθεσία και οι παραβάτες μπορεί να τιμωρούνται όταν συλληφθούν αν υπάρχει αδίκημα, αλλά ηθικά ποιος δικαιώνεται;

Στην πρώτη περίπτωση που αναφέραμε τα αντικείμενα χάθηκαν στο χρόνο γιατί κάποια στιγμή βρήκαν σε δημοπρασία, κάτι πολύ συνηθισμένο στις εκκλησίες, μετά από εντολή της μητρόπολης των. Τα χρήματα μπορεί να χρησιμοποιήθηκαν κάπου αλλού αλλά η πρόθεση του δωρητή ήταν μία ελάχιστη προσφορά του προς τον Άγιο και με σκοπό να παραμείνουν σε αυτόν και όχι να γίνουν αναλώσιμο είδος.

Στη δεύτερη περίπτωση το αίτιο της ανακύκλωσης είναι η επιθυμία του Πριόρη της εκκλησίας του Αγίου Ιακώβου και Χριστοφόρου ενός καντηλιού μόνο που πρέπει να είναι μοδέρνο σύμφωνα με την έκφραση που κατέγραψε ο νοτάριος. Είναι όμως η άποψη αυτή σύμφωνη με την επιθυμία του πρώτου δωρητή και με πιο ηθικό νόμο νομιμοποιείται ο εκμοντερνισμός;

Η τρίτη περίπτωση μοιάζει με εκείνη της δεύτερης που πιθανότατα η αιτία είναι ο εκμοντερνισμός. Τι είναι όμως υπεύθυνο γι΄ αυτή την πράξη; Η αμορφωσιά; Θα μου πείτε ποιος μου δίνει το δικαίωμα να χαρακτηρίζω τους ανθρώπους αμόρφωτους; Πιστεύω ότι είναι η αγάπη μου για κάθε αντικείμενο που είναι δημιούργημα του ανθρώπου και ιδιαίτερα εκείνα τα οποία προέρχονται από την πίστη και δωρίσθηκαν σε ένα συγκεκριμένο Άγιο. Πολύ περισσότερο όταν αυτά τα αντικείμενα είναι επώνυμα όπως στην περίπτωση του Κωσταντή Σίγγολου.

Σύμφωνα με τους Βρετανούς, οι οποίοι είναι ειδικοί σε τέτοια θέματα, έχει διασωθεί μόνο το 4% των αντικειμένων του παρελθόντος κάτι που δεν είναι μακριά από τις δικές μας λίγες αναφορές που είναι στο 0%. Και ενώ το ποσοστό που χάθηκε είναι ένας μεγάλος αριθμός, η αξία της απώλειας είναι τεράστια. Αισθάνομαι ότι είναι κομμάτια που χάνονται από τη ψυχή μας ενώ άλλοι την ονομάζουν ιστορία μας. Τα αντικείμενα χάνουν το πραγματικό τους περιβάλλον που ήταν η εκκλησία και στοιβάζονται στην καλύτερη περίπτωση σε δωμάτια Μουσείων. Γιατί δεν μας αρέσει να βρίσκονται στο άμεσο περιβάλλον τους στην εκκλησία ώστε να έχουμε ζωντανή την ιστορία πολλών προηγουμένων αιώνων. Η επιθυμία και η προσφορά κάθε πιστού είναι η ιστορία μας. Την ηθική απάντηση θα την δώσει ο κλήρος και οι πιστοί, ο κάθε ένας πρώτα στον εαυτό του και ίσως τότε τους ακούσει ο Άγιος Σπυρίδων, η Παναγία ή ο Άγιος Βάρβαρος (σήμερα πολλοί τον ονομάζουν Άγιο Βάρβαρη. Γιατί; το 1689 ονομαζόταν Άγιος Βάρβαρος και τότε κάτι ξέρανε περισσότερο από εμάς αφού ήταν πιο κοντά στα γεγονότα του Αγίου).

 

Ανδρέας Δ. Μαζαράκης

1.01.20151

 

Το εξαίρετο άρθρο του Κου Μαζαράκη χτυπά ένα πολύ ευαίσθητο  θέμα. Θα πρέπει να σεβόμαστε την  πίστη του  θρησκευόμενου λαού και την προσφορά του στα θεία ή θα πρέπει να εμπορευόμαστε την προσφορά του προς τα Άγια και ιερά πιστεύω του ; Πολλές εκκλησίες βγάζουν τα τάματα ,όπως  ήδη δηλώθηκε, κατά καιρούς σε δημοπρασίες. Προσωπικά, έχω παρευρεθεί σε  δημοπρασία ταμάτων της Παναγίας της Τήνου !!!!

Μια δεύτερη μεγάλη προσφορά του άρθρου είναι η προς τους μελετητές της γλώσσας-διαλέκτου της Κέρκυρας. Ειδικότερα  για την εποχή στην οποία  αναφέρεται.

Τον ευχαριστούμε!!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Τα Επτάνησα και η Ελληνική επανάσταση μέσα από Αυστριακά Αρχεία

Οι πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο ¨ΑΝΕΚΔΟΤΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΕΓΓΡΑΦΑ ΤΟΥ 1821 Ιστορικά Δοκουμέντα από τα Αυστριακά Αρχεία" του Γεωργίου Λάϊου 1958

 

Περίληψη άρθρου

Κέρκυρα 13 Αυγούστου 1821

Με πράξη της διοίκησης

Η Αγγλική Διοίκηση απεφάσισε να κρατήσει ουδετερότητα επί της «Διεργέσεως όπου άναψαν εις την Ήπειρον,εις την Πελοπόννησον και εις τας Νήσους» Την απόφαση αυτή έπρεπε να τηρήσουν απαράβατα οι Ιόνιοι Πολίτες. Επειδή η Απόφαση αυτή παραβιάστηκε φανερά διατάσει :

!)Όσοι βοήθησαν την Επανάσταση εξορίζονται από το Ιονικό Κράτος

2)Τα αγαθά αυτών κινητά και ακίνητα κατάσχονται

3)Όσοι συλληφθούν για παρόμοιες πράξεις θα υποστούν τα πιο πάνω.

4)Όσοι μετανοήσουν και επιστρέψουν, μέσα σε ένα μήνα, θα συγχωρεθούν για τα πιο πάνω αδικήματα

5)Το αυτό θα ισχύει και για όσους γεννήθηκαν στο Ιονικό Κράτος και έφυγαν κρυφά.

6)Να δημοσιευθεί το παρόν σε όλα τα νησιά. 

 

Επιστολή του Αυστριακού Πρόξενου προς τον Μέτερνιχ με ημερομηνία  17/6/1821

Επιστολή Φιλέλληνα που ήθελε να βοηθήσει και να συμμετάσχει ενεργά στην Επανάσταση.

Επιστολή Φιλέλληνα που ήθελε να βοηθήσει και να συμμετάσχει ενεργά στην Επανάσταση

Προκήρυξη της Ιονικής Κυβέρνησης ότι τα πλοία που βοηθούν την Επανάσταση θεωρούνται πειρατικά και θα έχουν τις ανάλογες κυρώσεις.

Σύλληψη από τους Άγγλους πλοία Ελληνικά της Επανάστασης.

Ο Καποδίστριας με δικό του πλοιάριο έστελνε την αλληλογραφία του στην Ιταλία για να μην την κατάσχουν οι Άγγλοι.

 

 

 

Και απὀ εφημερίδα της εποχής το άρθρο, πως η υπό Αγγλική κατάκτηση Κέρκυρα γιόρταζε την 25η Μαρτίου

 

 

Η συμφωνία της Κέρκυρας (η μεγάλη προδοσία) και η διάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

 -Απρίλιος-Μάιος 1203-

Πριν την συμφωνία,  θα πρέπει να αναφερθούμε,  εν συντομία, στην προϊστορία της δημιουργίας της . Το άρθρο αυτό επικεντρώνεται σε όσα έλαβαν χώρα στην Κέρκυρα, συγκεκριμένα στις αποφάσεις, οι οποίες συνετέλεσαν στις μετέπειτα εξελίξεις της Δ! Σταυροφορίας.

Ο Πάπας Ιννοκέντιος  Γ! είχε από καιρό βάλει στο μυαλό του την δημιουργία μιας νέας σταυροφορίας θέλοντας να υποτάξει  στον Καθολικισμό τις Μουσουλμανικές χώρες.

 

Πάπας Ιννοκέντιος ο Γ΄[1]

Ο Δόγης της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος,[2] σκεπτόμενος τα πλούτη που θα του έφερνε η εκστρατεία, ήταν και ο κύριος χρηματοδότης αυτής.

Ο Δόγης της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος

Με διαφορετικά κίνητρα ο καθένας συμφώνησαν και οργάνωσαν την Δ! Σταυροφορία. Αρχηγός ορίστηκε ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός [3].Σε αυτήν,θα συμμετείχε και ο ίδιος ο Δόγης  που ήταν σε ηλικία ενενήντα ετών.

Η στέψη του Βονιφάτιου αρχηγού της Σταυροφορίας

Η εκστρατεία, σύμφωνα με το σχεδιασμό της, προέβλεπε  την κατεύθυνση προς την Αίγυπτο και από εκεί προς τους Αγίους Τόπους.

Τρεις είναι οι ιστορικοί της εποχής που  περιγράφουν τα γεγονότα που συνέβησαν κατά την διάρκεια της. Οι Robert de Clari[4], o Geoffrey de Villehardouin[5] και ο Νικήτας Χωνιάτης[6]. Ο Χωνιάτης-που σαν τέως γραμματέας του αυτοκράτορα είχε σημαντική θέση και γνώριζε τι συνέβαινε-  κατέγραψε την ανελέητη λεηλασία της Πόλης, μια και βρίσκονταν μέσα σ’ αυτήν, καθώς  και τις αγριότητες που έλαβαν χώρα όχι μόνο στους δρόμους  και τις εκκλησίες, αλλά και μέσα στην ίδια την Αγία Σοφία. Οι Κλαρί και Βιλαρδουίνος, στους οποίους θα στηριχθούμε ,  ήταν στρατιωτικοί  που ακολούθησαν την Σταυροφορία συμμετέχοντας και περιγράφοντας αυτήν σε όλα τα στάδια της.

Βρισκόμαστε στην εποχή που αυτοκράτορας του Βυζαντίου είναι ο Αλέξιος Γ´ Άγγελος. Ήταν δευτερότοκος γιος του Ανδρόνικου Αγγέλου, ενός εξαδέλφου του Αυτοκράτορα Αλεξίου Β΄ Κομνηνού. Το 1195, και ενώ ο αδελφός του Ισαάκιος Β' βρισκόταν για κυνήγι στη Θράκη ανακηρύχθηκε από τα στρατεύματα Αυτοκράτορας. Συνέλαβε τον Ισαάκιο στα Στάγειρα της Μακεδονίας, και αφού τον τύφλωσε, τον φυλάκισε μαζί με τον ανήλικο γιο του Αλέξιο, μολονότι είχε ελευθερωθεί από αυτόν από την αιχμαλωσία του στην Αντιόχεια και είχε περιβληθεί με τιμές. Θέλοντας να λησμονηθεί το έγκλημά του απέβαλε το επίθετο των Αγγέλων και για να σταθεροποιήσει την θέση του χρησιμοποιούσε αυτό της γιαγιάς του Θεοδώρας Κομνηνής: μετονομάσθηκε Αλέξιος Γ΄ Κομνηνός για να δώσει περισσότερη λαμπρότητα στον εαυτό του ως απόγονος του μεγάλου οίκου των Κομνηνών.

 

Αλέξιος Γ!

Όπως πολύ ζωντανά περιγράφει ο Κλαρί,  ο Αλέξιος Δ΄ των Αγγέλων δραπετεύει από την φυλακή και  πηγαίνει στην αδελφή του την Ειρήνη Αγγελίνα, , που ήταν γυναίκα του αυτοκράτορα της Γερμανίας, Φιλίππου της Σουηβίας. Αιτία ήταν ότι ο θείος του ήθελε να τον εξοντώσει,  ενώ αυτός ήταν ο πιο νόμιμος κληρονόμος του θρόνου.

 Αλέξιος Δ! Κομνηνός

Ο αρχηγός της Σταυροφορίας Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός είχε επισκεφτεί τον Αλέξιο όταν βρίσκονταν στον ξάδελφο του, τον προαναφερόμενο  Φίλιππο, στην Γερμανία. Το τι συνομίλησαν ή τι συμφώνησαν εκεί δεν είναι γνωστό.Είναι όμως γεγονός ότι  ο Φίλιππος της Σουηβίας δεν μπορούσε να βοηθήσει τον Αλέξιο να επανέλθει ως Αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπολη, λόγω δικών του προβλημάτων.  Ο Αλέξιος χρειαζόταν την βοήθεια των σταυροφόρων ώστε να τον αποκαταστήσουν στον θρόνο τον οποίο, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, κατείχε ο αδελφός του πατέρα του, Αλέξιος Γ΄.

Στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, όπου έγινε η επίσημη τελετή υποδοχής των σταυροφόρων.

Ο Δόγης πρότεινε στους αρχηγούς των σταυροφόρων να επιτεθούν πρώτα στο λιμάνι της Ζάρας στη Δαλματία (σημερινή Κροατία), προκειμένου να ξεπληρώσουν οι κάτοικοί της, τα χρέη τους προς την Βενετία. Η Ζάρα, που προμήθευε με ξυλεία τον στόλο του δόγη, είχε αποσκιρτήσει από τη Βενετία και βρισκόταν υπό την προστασία του βασιλιά των Ούγγρων Έμερικ. Οι κάτοικοί της ήταν χριστιανοί και μάλιστα καθολικοί.

  Ο Πάπας Ιννοκέντιος, απείλησε με αφορισμό όσους σταυροφόρους στραφούν εναντίον χριστιανών. Τη σχετική επιστολή του όμως, φρόντισαν να την κρατήσουν μυστική οι επικεφαλείς της εκστρατείας. Ο Δόγης Δάνδολος δεν είχε καταβληθεί από τον αφορισμό- δεν ήταν εξάλλου η πρώτη φορά που η Βενετία παρέβαινε παπικές εντολές και δεν θα ήταν ούτε και η τελευταία. Η επιχείρηση τελικά πραγματοποιήθηκε. Η πόλη της Ζάρας καταλήφθηκε ύστερα από σύντομη πολιορκία και ο Πάπας Ιννοκέντιος Γ’ πραγματοποίησε τον αφορισμό του. Η λεηλασία ήταν απίστευτη και ήταν προάγγελος του τι θα ακολουθούσε[7]… Εδώ δεν θα πρέπει να ξεχνάμε το δόγμα των Βενετσιάνων "Siamo prima Veneziani e poi Cristiani" (Είμαστε πρώτα Βενετοί και ύστερα Χριστιανοί).

 

Ο αρχηγός των Σταυροφόρων Βονιφάτιος ο Μομφερατικός δεν πήρε μέρος στην εκστρατεία κατά της Ζάρα, φοβούμενος ίσως τις παπικές κυρώσεις.

 

 Κέρκυρα(Κατά την περιγραφή του Βελαρδουίνου)

Geoffrey de Villehardouin

Ο στόλος μετά την εκστρατεία της Ζάρας και αφού πέρασε από το Δυρράχιο κατευθύνθηκε στην Κέρκυρα όπου και αγκυροβόλησε. Είχαν όμως ειδοποιηθεί οι Σταυροφόροι ότι θα έρχονταν ο αρχηγός μαζί με τον Αλέξιο τον Δ! νόμιμο κληρονόμο του θρόνου της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Έμειναν 2 καράβια στην Ζάρα,(στο ένα βρισκόταν ο Δόγης), για να τους μεταφέρουν στην Κέρκυρα. Πράγμα το οποίο κι’  έγινε.

 Όταν οι Κερκυραίοι έμαθαν το γεγονός αυτό, το ότι έρχονταν ένα μέλος της Αυτοκρατορικής οικογένειας, καθότι ανήκαν ουσιαστικά στο Βυζάντιο, έκαναν μεγάλη χαρά.

Φτάνοντας στην Κέρκυρα βρήκαν πραγματική φιλοξενία. Στρατοπεδεύσανε εμπρός από την πόλη.( σημειώνουμε εδώ, ότι η πόλη την εποχή εκείνη, ήταν συγκεντρωμένη μόνο στο Παλαιό Φρούριο. Άρα η στρατοπέδευση πρέπει να έγινε στο χώρο της σημερινής  Σπιανάδας) . Το στράτευμα φιλοξενούμενο από τους ντόπιους, είχε απλώσει τις σκηνές του και τα κιόσκια του. Ελευθέρωσε τα άλογα  από τις αναγκαστικές διαδρομές μεταφοράς πολεμικού υλικού για να τραφούν, να  ξεδιψάσουν και  να  ξεκουραστούν.

 Όταν έμαθαν την άφιξη του γιου  του Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης (εννοούν τον τυφλωμένο Ισαάκιο Β') οι ιππότες και οι ανώτεροι διοικητές, συγκεντρώθηκαν οδηγώντας  πληθώρα των καλυτέρων  πολεμικών αλόγων και τον υποδέχθηκαν με μεγάλη χαρά  και με μεγάλες τιμές.

Είχε στηθεί η σκηνή του στη μέση του στρατοπέδου ∙  και αρκετά κοντά του βρισκόταν η σκηνή του αρχηγού της Σταυροφορίας Μαρκήσιου του Μομφερατικού, ο οποίος  διετάχθει από τον Βασιλιά Φίλιππο της Σουηβίας,  να  βοηθήσει τον Αλέξιο Δ! να εγκατασταθεί στον θρόνο του.

 

Πως οι αρχηγοί των σταυροφόρων συγκράτησαν εκείνους οι οποίοι ήθελαν να εγκαταλείψουν το στράτευμα.

 

Διέμειναν έτσι για τρεις βδομάδες στο νησί, το οποίο ήταν πλούσιο και στο οποίο υπήρχε αφθονία για την συντήρηση του στρατεύματος. Κατά τη διαμονή τους συνέβη μία κακοτυχία.(Τους είχε ανακοινωθεί ότι θα άλλαζε η αποστολή και αντί για τους Αγίους τόπους θα επιτίθονταν στην Κωνσταντινούπολη).  Ένα μεγάλο τμήμα  από αυτούς   ήθελαν να διασπαστεί το στράτευμα, και ήταν ενίοτε εχθρικοί προς αυτό, συνομίλησαν και είπαν πως η περιπέτεια ήταν πολύ μεγάλη και επικίνδυνη, και γι’  αυτό τουλάχιστον οι ίδιοι θα παρέμεναν στο νησί, αναγκάζοντας το στράτευμα να αναχωρήσει. Και όταν αυτό θα αναχωρούσε τότε αυτοί ήθελαν μέσω του λαού της Κέρκυρας, να απευθυνθούν στον Κόμη της Brienne, ούτως ώστε αυτός να στείλει πλοία για να τους πάρει.

Δεν μπορώ να περιγράψω όλων τα ονόματα που συντάχθηκαν με αυτή την άποψη αλλά θα αναφέρω τους σημαντικότερους αρχηγούς Odo of Champlitte, of Champagne, James of Avesnes, Peter of Amiens, Guy the Castellan of Coucy, Oger of Saint-Chéron, Guy of Chappes and Clerembaud his nephew, William of Aunoi, Peter Coiseau, Guy of Pesmes and Edmund his brother, Guy of Conflans, Richard of Dampierre, ο αδελφός του Odo, και πολλοί περισσότεροι οι οποίοι είχαν υποσχεθεί μυστικά να είναι με το μέρος τους, αλλά ποιος θα τολμούσε να το ομολογήσει ανοιχτά λόγω ντροπής;  Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι πάνω από το μισό στράτευμα  είχε την ίδια άποψη.

Όταν ο Μαρκήσιος του Μομφερατικού  τα άκουσε αυτά, μαζί με τον Count Baldwin of Flanders και τους Count Louis, Count of St. Paul και τους βαρόνους που τους ακολουθούσαν, προβληματίστηκαν πάρα πολύ και συζήτησαν:

«Κύριοι, βρισκόμαστε σε μια σατανική περίπτωση. Εάν αυτοί οι άνθρωποι μας εγκαταλείψουν , μετά από τόσους που είχαν αποχωρήσει προγενέστερα ( ίσως αποχώρησαν λόγω διαφωνίας για την επίθεση στη Ζάρα), το στράτευμα μας είναι καταδικασμένο, και δεν θα μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε καμιά κατάκτηση. Ας πάμε σε αυτούς και ας πέσουμε στα πόδια τους και να εκλιπαρήσουμε για έλεος και να δείξουν συμπόνια, εν ονόματι του Θεού, στους εαυτούς τους και σε εμάς. Επίσης, να μην ατιμάσουν τους εαυτούς τους και να μην στερήσουν από μας την απελευθέρωση των εδαφών».

 Έτσι αποφασίστηκε στη σύσκεψη τους και πήγαν όλοι μαζί στο σημείο όπου ήταν συγκεντρωμένοι όσοι ήταν της αντίθετης πλευράς. Πήραν μαζί τους τον γιό του Αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης, και όλους τους αρχιεπισκόπους και ηγουμένους του στρατεύματος. Όντως στην συνάντηση έπεσαν στα πόδια τους και τους δήλωσαν πως, δεν θα κουνηθούν από τη θέση τους μέχρι οι αντιρρησίες να τους διαβεβαιώσουν πως δεν θα αποχωρήσουν από το στράτευμα.

 Κατά τη συνάντηση, όταν οι διαφωνούντες είδαν αυτό, δηλαδή τους συντρόφους τους γονατισμένους να τους παρακαλούν, τότε ένιωσαν μεγάλη συμπόνια. Αποφάσισαν να συσκεφθούν όλοι μαζί και να βγάλουν κάποια συμπεράσματα από κοινού. Το τελικό συμπέρασμα ήταν : δεν θα αποχωρήσει κανείς μέχρι τη γιορτή Michaelmas[8], ( 29η Σεπτεμβρίου) με τον όρο πως η άλλη πλευρά θα δηλώσει πίστη στα ιερά λείψανα από δω και μπρος, και οποιαδήποτε στιγμή και να τους ζητηθεί, με καλή πίστη και χωρίς πονηριά, θα δώσουν τα πλοία και μετά το πέρας της διορίας (δηλ.29η Σεπτεμβρίου)  θα φύγουν για τη Συρία.

 Τελικά επήλθε συμφωνία για όλα τα αιτήματα και επικράτησε μεγάλη ικανοποίηση στο στράτευμα.

Αυτοί τελικά αποχώρησαν από το λιμάνι της Κέρκυρας την παραμονή της Πεντηκοστής (24η Μαΐου), δηλαδή χίλια διακόσια τρία χρόνια μετά την ενσάρκωση του Ιησού Χριστού.

 

Κέρκυρα κατά τον Robert de Clari

 

 Πριν φθάσει στην Ζάρα ο Πρίγκηπας (Αλέξιος Δ!) και η συνοδεία του, ο στόλος αγκυροβόλησε στην Κέρκυρα διότι το Πάσχα είχε ήδη περάσει, μα άφησαν στην Ζάρα δύο γαλέρες για να τους περιμένουν. Οι σταυροφόροι εγκαταστάθηκαν στην Κέρκυρα όπου τελικά ήλθαν και οι γαλέρες από την Ζάρα με τους υψηλούς επιβαίνοντες. Όταν ήλθε ο Πρίγκηπας όλοι οι Σταυροφόροι πήγαν να τον υποδεχθούν, τον χαιρέτησαν και  έδειξαν μια ανήκουσα σε αυτόν  ζεστασιά. Στις τιμές που του προσέφεραν, οι μεγάλες αυτές προσωπικότητες και όλος ο στόλος ο οποίος είχε παραταχθεί υπό τις διαταγές των, ο νεαρός άνδρας έλαβε μια υποδοχή που κανένας άλλος δεν είχε γνωρίσει. Τότε ο μαρκήσιος πήρε τον νεαρό πρίγκηπα από το χέρι και τον οδήγησε στην σκηνή του.

Μετά από αυτό, όλοι οι μεγάλοι βαρόνοι και ο Δόγης της Βενετίας συναντήθηκαν στην σκηνή του μαρκήσιου. Μίλησαν για πράγματα της εκστρατείας και το τι θα τους πρόσφερε ο Πρίγκηπας, εάν τον έκαναν αυτοκράτορα και γινόταν από αυτούς η στέψη του. Τους βεβαίωσε ότι θα έκανε ότι του ζητούσαν. Με την εξέλιξη των συζητήσεων τους προσέφερε:

  1.  την υπόσχεσή του ότι θα παρείχε φαγητό σε  όλον το στρατό για ένα χρόνο
  2. Θα συντηρούσε με δικά του έξοδα για ένα χρόνο 10.000 έφιππους στρατιώτες στους Αγίους Τόπους

   3.Όσο ζούσε θα έβαζε στα έξοδά του 500 ιππότες στους Αγίους  Τόπους και θα εκταμίευε 100.000 μάρκα ασημιού στον Δόγη της  Βενετίας και για σιγουριά, άλλες 100.000 στο στρατό του.

4. Η Βυζαντινή Εκκλησία  θα δεχόταν την υποταγή της στον Πάπα με την  ακύρωση του σχίσματος ανάμεσα στην Καθολική και την Ορθόδοξη Εκκλησία.

 Σε όλους τους βαρόνους του στρατεύματος και τους Βενετσιάνους, δημιουργήθηκε μεγάλο πρόβλημα. Τότε ο Δόγης της Βενετίας σηκώθηκε και απευθύνθηκε σε όλους και είπε:

«Κύριοι,μου φαίνεται έχουμε τώρα μια καλή ευκαιρία για να πάμε προς την Κωνσταντινούπολη, διότι τώρα, εάν είστε σύμφωνοι, έχουμε κληρονομικό δικαίωμα».

Τότε υπήρξαν αρκετοί που αρνήθηκαν να πάνε λέγοντας:

«Επιτέλους τι θα κάνουμε εμείς στην Κωνσταντινούπολη; Πρέπει να εκτελέσουμε την Σταυροφορία μας και τον σκοπό μας. Να πάμε στο Κάϊρο ή στην Αλεξάνδρεια και ο στόλος μας δεν μπορεί να μας ακολουθήσει πέρα από ένα χρόνο και ήδη ο μισός χρόνος πέρασε.»

 Οι άλλοι απάντησαν:

«Τι να κάνουμε εμείς στην Αλεξάνδρεια ή στο Κάϊρο, δεν έχουμε ούτε τρόφιμα ούτε χρήμα που θα μας επέτρεπε να πάμε εκεί. Είναι καλύτερα, πριν να πάμε, να προμηθευτούμε τρόφιμα και χρήμα με ένα τρόπο ώστε να μη πεθάνουμε στην πείνα. Έτσι μπορούμε να πετύχουμε πλεονεκτήματα   εξ αιτίας του προβλήματος του (του Αλέξιου Δ!) που εκτός των άλλων προσφέρεται να μας ακολουθήσει και να διατηρήσει με έξοδά του τον στόλο μας και την αποστολή μας για ένα χρόνο επί πλέον»

Ο Μαρκήσιος του Μομφερατικού  ήθελε πιο πολύ από κάθε άλλο να πάει στην Κωνσταντινούπολη για να εκδικηθεί για μια κακή συμπεριφορά που του είχε προκαλέσει ο σημερινός Αυτοκράτορας.

………………………..

Όταν ο Δόγης είπε στους βαρόνους ότι  έχουν τώρα μια καλή δικαιολογία για να εισέλθουν στην αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης και ότι τους παροτρύνει γι’ αυτό, όλοι οι βαρόνοι συμφώνησαν. Μετά ρώτησαν τους επισκόπους εάν αυτό ήταν μία αμαρτία του δηλ.του να πάνε εναντίον της Κωνσταντινουπόλεως; Αυτοί απάντησαν ότι ανεξάρτητα εάν αυτό ήταν αμαρτία, θα ήταν αντίθετα μια πράξη κληρονομικού δικαίου η οποία θα τους έκανε κληρονόμους, Θα μπορούσαν καλώς να τον βοηθήσουν (τον Αλέξιο Δ!) να επανακτήσει το δίκιο του και να επιβληθεί στους εχθρούς του. Τότε κάλεσαν να ορκιστεί ο νέος άνδρας εμπρός στα ιερά ευαγγέλια, να σεβαστεί τις υποχρεώσεις του που υποσχέθηκε προηγουμένως ενώπιον τους. Μετά την ορκωμοσία  όλοι οι Σταυροφόροι και οι Βενετσιάνοι συμφώνησαν να ξεκινήσουν.

 

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΑΙΣΧΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ (τα οποία θα αναλύσουμε περαιτέρω) ΕΠΕΤΕΥΧΘΗ

Τελικά ο Αλέξιος Δ! ανακηρύχτηκε νόμιμος Αυτοκράτορας της Ανατολής.[9]

Τα παραπάνω ωθούν την ιστορική σκέψη σε μία περαιτέρω ανάλυση, η οποία πρέπει με κάθε τρόπο να διατυπωθεί. Η συμφωνία μας δίνει κάποια εννοιολογικά εργαλεία μέσω των οποίων μπορούμε να κατανοήσουμε,  το βαθύτερο νόημα κάτω από το οποίο διαδραματίστηκαν τα γεγονότα. Με την φράση «κληρονομικό δικαίωμα» καταλαβαίνουμε τον τρόπο με τον οποίο οι Σταυροφόροι νομιμοποίησαν την εκστρατεία τους προς την Κωνσταντινούπολη. Η νομιμοποίηση  χρειαζόταν, γιατί έπρεπε να δικαιολογηθεί το γεγονός  ότι χριστιανοί θα επιτίθονταν σε χριστιανούς.  Στην εποχή του Βυζαντίου σαφώς και δεν υπήρχε νόμος  που να κατοχυρώνει την κληρονομικότητα. Αυτή κατοχυρώνονταν μέσω μεταφυσικής πράξης. Πιο συγκεκριμένα, ο αυτοκράτορας ήταν ο εκλεκτός του Θεού στη γη, επομένως οι έχοντες το ίδιο αίμα με αυτόν, αποκτούσαν το δικαίωμα διαδοχής μέσω αυτής της μυστικής ένωσης. Επομένως ανακηρύσσοντας τον Αλέξιο Δ’ ως τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης, στην ουσία τον αναγνωρίζουν ως το νόμιμο διάδοχο  του Βυζαντίου εξαιτίας της εξ’ αίματος σχέσης που έχει με τον θρόνο. Το νομικό πλαίσιο της στέψης επισφραγίζεται με την συγκατάθεση της εκκλησιαστικής αρχής. Τον ορκίζουν μπροστά από τα ιερά ευαγγέλια, επομένως ο Αλέξιος Δ’ από δω και πέρα νοείται ως ο εκλεκτός του Θεού.  Αν και η εκκλησία γνωρίζει πως είναι αμαρτία η επίθεση κατά του χριστιανικού λαού, παρόλα αυτά αποκτώντας κληρονομικό δικαίωμα «ξορκίζει το κακό».   Η Σταυροφορία έχει πλέον σαν στόχο την αποκατάσταση του δικαίου (σύμφωνα με τους ίδιους) και εσαεί αναλαμβάνουν να υπερασπίσουν αυτό το δίκαιο.

 

 

Ανάμεσα σε αυτούς που είδαν, όπως ήταν φυσικό. με καλό μάτι την πρόταση του Αλέξιου ήταν οι Ενετοί. Λαός ναυτικός, επιζητούσαν την αύξηση της επιρροής τους στην Ανατολή εις βάρος της Γένουας και της Πίζας, που ήταν οι κύριοι ανταγωνιστές τους. Μη ξεχνάμε ότι παρότι έφυγε ο στόλος, ο Δόγης παρέμεινε στη Ζάρα για να περιμένει τον Αλέξιο και να φύγουν μαζί για Κέρκυρα.   Επιπροσθέτως,  μισούσαν τους Βυζαντινούς και ήθελαν να πάρουν εκδίκηση για τη σφαγή των συμπατριωτών τους, στη διάρκεια των αντιπαπικών ταραχών στην Κωνσταντινούπολη το 1182.

Στο δεύτερο και κύριο οργανωτικό της μέρος της εκστρατείας  ο Πάπας θα δυνάμωνε την  ισχύ του καθότι θα ηγεμόνευε όλου του Χριστιανικού κόσμου.

 Από την άλλη πλευρά, το Βυζάντιο σπαρασσόταν από εμφύλιες διαμάχες και την καταστροφική πολιτική των τελευταίων Κομνηνών και της δυναστείας των Αγγέλων. Βρισκόταν σε προφανή παρακμή, ενώ είχαν αρχίσει οι αποσχιστικές τάσεις από φιλόδοξους τοπάρχες. Ο λαός στέναζε από τη βαριά φορολογία.

Ο χάρτης δείχνει την πορεία της 4ης Σταυροφορίας και το μέγεθος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας την εποχή αυτή.

Ο ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης περιέγραψε  και την ανεύθυνη στάση των βυζαντινών αυτοκρατόρων που διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλον τις πικρές ημέρες του 1203-1204. Οι Ρωμαίοι,(δηλ.Βυζαντινοί) λέει, είχαν τη δυστυχία οι αυτοκράτορές τους να είναι μαλθακοί και τρυφηλοί, ενδιαφερόμενοι μόνο για τις απολαύσεις τους. «H ολιγωρία και η οικουρότης αυτών που χειρίζονταν τα ρωμαϊκά πράγματα μάς έφερε τους ληστές ως δικαστές και τιμωρούς». Ο Αλέξιος Γ' «φερόταν ως εάν να προσπαθούσε με όλες του τις δυνάμεις να κάνει την Πόλη ένα πτώμα και να την καταστρέψει ολοσχερώς». Τη νύχτα της 17ης-18ης Ιουλίου του 1203 εγκατέλειψε τον θρόνο του και την Πόλη και τους κατοίκους της και δραπέτευσε στη Θράκη χωρίς να έχει ηττηθεί από τους σταυροφόρους. Πήρε μαζί του τα χρυσαφικά του και όλα τα χρήματα του δημόσιου ταμείου. 

 

Η συμφωνία της Κέρκυρας διαμέλισε την Βυζαντινή Αυτοκρατορία εγκαθιστώντας πλέον τους Λατίνους, κατόχους μεγάλων τμημάτων της.

 Ο χάρτης δείχνει την κατακομματιασμένη πρώην Αυτοκρατορία.

Πιο αναλυτικά θα δούμε μερικά από τα επί μέρους νέα Κράτη[10]:

 

 

  Επαίσχυντη Δόξα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί όλο αυτό το ιστορικό κομμάτι που αναπτύχθηκε.

Δόξα στον Πάπα που αποφάσιζε και διοργάνωνε τις Σταυροφορίες, για να σκοτωθούν άνθρωποι, επειδή δεν είχαν την ίδια θρησκεία με αυτόν. Δόξα στον υπέργηρο Δόγη που ενώπιον του προσωπικού πλούτου  και του εμπορικού στόχου της Βενετίας, πέτυχε αφήνοντας τα κόκκαλα του λόγω γήρατος, στην Κωνσταντινούπολη

Ο τάφος του Δόγη στην Αγ.Σοφιά

Δόξα στον αυτοκράτορα, που για να επικρατήσει τύφλωσε τον νόμιμο και φυλάκισε τον γιο του.

 Δόξα στον Αλέξιο Δ! που για να ανεβεί στο θρόνο ξεπούλησε τα «εσώρουχά» του,την πίστη του και ότι χρήματα, που υποτίθεται θα εύρισκε, στα ταμεία του Κράτους, συναχθέντα από την μεγάλη φορολογία των κατοίκων.

 Δόξα τέλος σε όλους αυτούς τους τιτλούχους κόντηδες, μαρκησίους, βαρόνους, ιερωμένους  κ.λ.π που τυχοδιωκτικά σκότωναν ανθρώπους για μεγαλύτερα πλούτη και Επαίσχυντη Δόξα

Η Partitio terrarum imperii Romaniae (συνθήκη διαμελισμού της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας) υπογράφηκε την 1η Οκτωβρίου 1204. Σύμφωνα με αυτή, τα 5/8 της Κωνσταντινούπολης αποδίδονταν στο λατίνο αυτοκράτορα, ενώ τα υπόλοιπα 3/8 περιέρχονταν στον έλεγχο της Βενετίας.

---------------------------------------------------------------

 

 

 

  [1] Ο Ιννοκέντιος Γ΄ (1160 - 16 Ιουλίου 1216) ήταν Πάπας (1198-1216) και κόμης του Σένι.Γεννήθηκε το 1160 και το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης Λοθάριος. Σπούδασε θεολογία στο πανεπιστήμιο Παρισίων και δίκαιο στο πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Το 1190 εκλέχτηκε καρδινάλιος. Εξελέγη Πάπας το 1198.

 

[2] Ο Enrico Dandolo (1107? – 21 Ιουνίου 1205) — εξελληνισμένος ως Ερρίκος Δάνδολος και εκλατινισμένος ως Henricus Dandulus — ήταν ο 41ος δόγης της Βενετίας από το 1195 έως το θάνατό του. Τον θυμούνται για την τύφλωση του, την ευσέβεια, την μακροζωία και την ευφυΐα του, καθώς και για τον ρόλο του στην Τέταρτη Σταυροφορία την οποία αυτός, σε ηλικία ενενήντα ετών, κατεύθυνε ενάντια στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία,

[3] Ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός (Bonifacio I del Monferrato, περ. 1150-4 Σεπτεμβρίου 1207) ήταν Μαρκήσιος του Μομφερράτου (Montferrato, Ιταλία) (1192-1207)

[4] Ο Ροβέρτος του Κλαρί, σταυροφόρος και μάρτυρας από λατινικής πλευράς, έγραψε το βιβλίο La Conquête de Constantinople

[5] Ο Γοδεφρείδος Βιλεαρδουίνος έλαβε μέρος στην Δ' Σταυροφορία και αφηγήθηκε τα γεγονότα, από τη δική του σκοπιά, στο έργο του «Χρονικό της κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης»

Memoirs or Chronicle of TheFourth Crusade and The Conquest of Constantinople

 [6] Ο Νικήτας Χωνιάτης, υψηλός αξιωματούχος του βυζαντινού κράτους και ο σημαντικότερος ιστορικός του 12ου αιώνα, ήταν αυτόπτης μάρτυς της κατάληψης της Κωνσταντινούπολης απο τους σταυροφόρους στις 13 Απριλίου 1204.

[8]  Αναφέρεται στη χριστιανική γιορτή του αρχάγγελου Μιχαήλ, η οποία γιορτάζεται στις 29 Σεπτεμβρίου.

[9] John Julius Norwic

[10] http://www.slideshare.net/katerinanikoloutsopoulou/6-35770762h: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ.σελ.137

 

Ο Θουκυδίδης, ο εμφύλιος στην Κέρκυρα και η έννοια της ιστορίας by eranistis

H Αρχαία Κέρκυρα

Γράφει ο Θανάσης Μπαντές

Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα είναι αδύνατο να αντιμετωπιστεί ως γεγονός ξεκομμένο από τον υπόλοιπο αρχαιοελληνικό κόσμο. Κι αυτό γιατί η διαμάχη της Κέρκυρας με την Κόρινθο στάθηκε η απαρχή του πελοποννησιακού πολέμου. Υπήρξε δηλαδή η αφορμή – κι όχι το αίτιο – της σύγκρουσης της Αθήνας με τη Σπάρτη (και των συμμάχων), στο πλαίσιο της μοιρασιάς του κόσμου (στο πλαίσιο της εποχής), όπως ορίζει ο επεκτατισμός των ισχυρών. Γιατί οι προθέσεις της Αθήνας ήταν ξεκάθαρες και η μετατροπή της αθηναϊκής συμμαχίας σε αθηναϊκή ηγεμονία κάτι παραπάνω από αισθητή. Γιατί η Σπάρτη δε θα μπορούσε να ανεχτεί άλλο την ισχυροποίηση της Αθήνας. Γιατί η αποικιοκρατική πολιτική της Αθήνας, που έφτανε να ελέγχει οικονομικά ένα τεράστιο κομμάτι του αρχαίου κόσμου, ήτανε για τη Σπάρτη μια μόνιμη απειλή.

Μοιραία ο χάρτης χωρίζεται σε ζώνες επιρροής, που όμως πρέπει να αποκτήσουν υπόβαθρο χειροπιαστό. Να είναι ξεκάθαρα διαχωρισμένο το που ανήκει κανείς. Με δυο λόγια όλοι πρέπει να απαντήσουν αν είναι δημοκρατικοί ή ολιγαρχικοί. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις η πολιτική τοποθέτηση γίνεται ζήτημα δευτερεύον, αφού η ουσία κρύβεται αλλού. Το αμείλικτο ερώτημα της επιλογής στρατοπέδου πρέπει με κάποιο τρόπο να αιτιολογηθεί και σαφώς τίθεται θέμα πολιτικής επιλογής, αν θα ακολουθήσει κανείς τη δημοκρατική Αθήνα ή την ολιγαρχική Σπάρτη. Όμως, μπροστά στον εκβιασμό της αχαλίνωτης βίας που είναι έτοιμη να ξεσπάσει, κάθε πολιτική επιλογή ματαιώνεται, αφού το ζήτημα παίρνει αυτομάτως διαστάσεις ισχύος. Με άλλα λόγια το ερώτημα μετατοπίζεται στο δίλημμα της συμφέρουσας επιλογής ή, για να το πούμε απλούστερα, στο ζήτημα της επιλογής του στρατοπέδου που θα νικήσει, γιατί αλίμονο στους ηττημένους. Είμαι ολιγαρχικός σημαίνει ότι τάσσομαι με τη Σπάρτη, ότι δηλαδή πιστεύω ότι η Σπάρτη θα νικήσει. Η λογική αυτή βέβαια δεν αποκλείει ότι πραγματικά συμπαθώ τη Σπάρτη ή, εκ του αντιθέτου, ότι αντιπαθώ την Αθήνα. Όμως, όταν, επί της ουσίας, αποκλείεται η πιο ουσιώδης και η πιο πολιτικοποιημένη επιλογή της αποφυγής του πολέμου, όλη η συλλογιστική ματαιώνεται. Αναγκαστικά το δίλημμα Αθήνα ή Σπάρτη είναι ψευτοδίλημμα, αφού στο τέλος θα ακολουθήσει σφαγή. Πολιτική επιλογή σημαίνει εξ’ ορισμού ελεύθερη επιλογή. Η βία που επικρέμεται ως δεδομένη συνέπεια της όποιας πολιτικής επιλογής, αναγκαστικά την εκμηδενίζει. Γιατί δε μιλάμε για επιλογή, αλλά για εκβιασμό.

Κι αυτό ακριβώς είναι το πεδίο των συμφερόντων. Η πολιτική σκηνή γεμίζει από ανθρώπους που πρόσκεινται στη μία ή την άλλη παράταξη και τα κίνητρα των ανθρώπων αυτών κρίνονται δυσδιάκριτα. Εκπροσωπούν πράγματι ιδέες ή συμφέροντα; Κινούνται αυτόβουλα ή κατευθυνόμενα; Οι μεγάλες δυνάμεις δε θα προσπαθήσουν να επηρεάσουν την πολιτική σκηνή προς ίδιον όφελος; Μήπως οι πολιτικοί παίρνουν εντολές άνωθεν; Μήπως οι ίδιοι εκπροσωπούν προσωπικά οφέλη που θα καρπωθούν υποστηρίζοντας τη μια ή την άλλη παράταξη; Κι αλήθεια, γιατί να υποστηρίξει κανείς την Αθήνα όταν βλέπει πως συμπεριφέρεται στους συμμάχους; Και γιατί τη Σπάρτη; Μήπως κι αυτοί δεν ασκούσαν οικονομική εκμετάλλευση; Μήπως οι είλωτες δεν αποδεικνύουν και τη δική τους πολιτική της υπεροχής; Όμως, όταν η ιστορική συγκυρία καθιστά αναπόφευκτη την επιλογή στρατοπέδου, όλα τα ερωτήματα χάνουν κάθε σημασία. Το μόνο που μένει είναι η καχυποψία και το συμφέρον που γεννιούνται αναπόφευκτα. Βρισκόμαστε μπροστά στις ιδανικότερες προϋποθέσεις που θα οδηγήσουν στον πιο αχαλίνωτο φανατισμό. Όλα τείνουν στο ανεξέλεγκτο.

Κέρκυρα, Corfu, 1573.

Οι Κερκυραίοι βρέθηκαν στο επίκεντρο της διένεξης με τους Κορινθίους σχετικά με την Επίδαμνο(1). Οι Κορίνθιοι έδειξαν αδιάλλακτη στάση. Έστειλαν πλοία για ναυμαχία(2). Οι Κερκυραίοι, επίσης αδιάλλακτα, έκριναν ότι έπρεπε να συγκρουστούν. Οι Κορίνθιοι ήταν ολιγαρχικοί και σύμμαχοι της Σπάρτης. Οι Κερκυραίοι ζητάν τη βοήθεια της Αθήνας και πετυχαίνουν συμμαχία. Τα πράγματα γίνονται οριακά. Τώρα πλέον είναι ζήτημα υψίστης σημασίας το αν θα επικρατήσει στην Κέρκυρα η δημοκρατική ή η ολιγαρχική παράταξη. Οι ξένες δυνάμεις προσπαθούν να ρυθμίσουν τα εσωτερικά της Κέρκυρας: «Ο εμφύλιος σπαραγμός στην Κέρκυρα άρχισε όταν γύρισαν σ’ αυτήν όσοι είχαν αιχμαλωτιστεί στις ναυμαχίες που έγιναν γύρω από την Επίδαμνο.(3) Οι Κορίνθιοι τους είχαν ελευθερώσει τάχα επειδή οι πρόξενοι των Κερκυραίων στην Κόρινθο είχαν δώσει εγγύηση οχτακόσια τάλαντα, πραγματικά όμως επειδή τους είχαν πείσει να κάμουν την Κέρκυρα σύμμαχο της Κορίνθου. Και δούλευαν μυστικά οι άντρες αυτοί, πλησιάζοντας τους συμπολίτες τους έναν έναν, για να αποσπάσουν την πόλη τους από την αθηναϊκή συμμαχία. Όταν έφτασαν στην Κέρκυρα ένα αθηναϊκό καράβι κι ένα κορινθιακό, το καθένα με πρέσβεις, κι έγινε δημόσια συζήτηση, οι Κερκυραίοι αποφάσισαν, ύστερα από ψηφοφορία, να μείνουν σύμμαχοι των Αθηναίων, σύμφωνα με τη συνθήκη που είχαν κάμει μαζί τους, να έχουν όμως φιλικές σχέσεις και με τους Πελοποννησίους, όπως παλιότερα». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 70).

Φυσικά, αυτό το πολιτικό δίπολο, δημοκρατικοί – ολιγαρχικοί, δεν είναι καινούργιο στην Κέρκυρα. Το καινούργιο είναι το αποφασιστικό της σημασίας για την υπεροχή του ενός ή του άλλου. Το ότι η πολιτική σκηνή στην Κέρκυρα αποκτά «διεθνείς» (για την εποχή) διαστάσεις. Με άλλα λόγια η εσωτερική πολιτική σκηνή της Κέρκυρας γίνεται πεδίο της εξωτερικής πολιτικής των άλλων πόλεων. Ήδη περιφέρονται άνθρωποι που εκπροσωπούν ξένα συμφέροντα. Είναι ζήτημα χρόνου το πότε θα δυναμιτιστεί το κλίμα. Η τραγωδία της Κέρκυρας έχει αρχίσει: «Ταυτόχρονα, οι άλλοτε αιχμάλωτοι, έκαμαν καταγγελία εναντίον του Πειθία, που ήταν αυτοδιορισμένος πρόξενος των Αθηναίων κι αρχηγός του δημοκρατικού κόμματος, κατηγορώντας τον ότι θέλει να υποδουλώσει την Κέρκυρα στους Αθηναίους. Ο Πειθίας αθωώθηκε και με τη σειρά του κατάγγειλε πέντε από τους πολιτικούς του αντιπάλους, τους πλουσιότερους, κατηγορώντας τους ότι κόβουν στηρίγματα για τα κλήματά τους από τα ιερά άλση του Δία και του Αλκίνοου. Το πρόστιμο που προβλεπόταν από το νόμο για κάθε στήριγμα ήταν ένας στατήρας. Οι πλούσιοι καταδικάστηκαν, κι επειδή το πρόστιμο ήταν πολύ μεγάλο, κάθισαν ικέτες στους ναούς, ζητώντας να πληρώσουν με δόσεις. Ο Πειθίας όμως, που ήταν επίσης και μέλος της βουλής, την έπεισε να εφαρμόσει το νόμο. Οι πέντε καταδικασμένοι, επειδή και νόμιμες δυνατότητες δεν είχαν και ταυτόχρονα πληροφορούνταν πως ο Πειθίας, όσο ακόμη θα ήταν μέλος της βουλής, θα προσπαθούσε να πείσει τους συμπολίτες του να έχουν τους ίδιους εχθρούς και φίλους με τους Αθηναίους, συνωμότησαν με τους ομοϊδεάτες τους, κι οπλισμένοι με στιλέτα όρμησαν ξαφνικά μέσα στη βουλή και σκότωσαν τον Πειθία κι άλλους, εξήντα περίπου, βουλευτές κι ιδιώτες. Λίγοι από τους ομοϊδεάτες του Πειθία κατόρθωσαν να καταφύγουν στο αθηναϊκό καράβι που βρισκόταν ακόμη στο λιμάνι». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 70).

Κατόπιν αυτών τα γεγονότα εξελίσσονται ραγδαία. Οι ολιγαρχικοί κυριαρχούν στη βουλή ασκώντας τρομοκρατία και αποφασίζουν να μη δέχονται κανέναν από τους εμπόλεμους εκτός αν έρχονται στον τόπο τους με ένα μόνο καράβι. Προσπαθούν να πείσουν το λαό ότι ο κίνδυνος της υποδούλωσης στην Αθήνα απεφεύχθη χάρη στις δικές τους πρωτοβουλίες. Στέλνουν μάλιστα και πρέσβεις στην Αθήνα για να ανακοινώσουν τις αποφάσεις τους και κυρίως για να προειδοποιήσουν τους δημοκρατικούς Κερκυραίους, που κατέφυγαν εκεί, να μην προβούν σε εχθρικές ενέργειες. Οι Αθηναίοι συλλαμβάνουν τους πρέσβεις αυτούς ως στασιαστές και τους οδηγούν για φύλαξη στην Αίγινα. Όταν φτάνει ένα κορινθιακό καράβι με Λακεδαιμονίους πρέσβεις στην Κέρκυρα, οι ολιγαρχικοί, προφανώς θεωρώντας βέβαιη την επικράτησή τους, επιτίθενται στους δημοκρατικούς, οι οποίοι, αφού ηττούνται στη μάχη, καταφεύγουν στην ακρόπολη. Η επόμενη μέρα περνάει με μικροσυμπλοκές και το ενδιαφέρον όλων στρέφεται στους δούλους. Και οι δύο προσπαθούν να τους προσεταιριστούν. Και οι δύο τάζουν ελευθερία. Η πλειοψηφία των δούλων τάσσεται με τους δημοκρατικούς. Οι ολιγαρχικοί όμως ενισχύονται με οχτακόσιους μισθοφόρους που ήρθαν από την απέναντι στεριά. Στην αποφασιστική μάχη, που γίνεται την αμέσως επόμενη μέρα, νικούν οι δημοκρατικοί: «Ύστερα από μια μέρα έγινε νέα μάχη στην οποία νίκησαν οι δημοκρατικοί, κι επειδή κρατούσαν οχυρές θέσεις κι επειδή υπερείχαν αριθμητικά. Τους βοήθησαν με τόλμη ακόμη κι οι γυναίκες ρίχνοντας κεραμίδια από τις στέγες των σπιτιών κι υπομένοντας το θόρυβο της μάχης, πράγμα αφύσικο για το φύλο τους. Αργά το δειλινό οι ολιγαρχικοί είχαν νικηθεί, κι επειδή φοβήθηκαν μήπως οι δημοκρατικοί, με ορμητική επίθεσή τους, κυριέψουν το ναύσταθμο και ξολοθρέψουν τους ίδιους, έβαλαν φωτιά στις μονοκατοικίες που ήταν γύρω στην αγορά και στις γειτονικές πολυκατοικίες – για να μην μπορεί να γίνει η επίθεση – χωρίς να λυπηθούν ούτε τις δικές τους περιουσίες ούτε τις ξένες, έτσι που και πολλά εμπορεύματα κάηκαν κι αν είχε φυσήξει άνεμος ευνοϊκός κι η φωτιά μεταδινόταν στην πόλη, θα είχε κιντυνέψει να καταστραφεί τούτη ολόκληρη». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 74).

Η παρουσία του στόλου των ξένων δυνάμεων αποτελεί το βαρόμετρο όλων των εξελίξεων. Όταν φτάνουν στην Κέρκυρα τα δώδεκα αθηναϊκά καράβια με επικεφαλής τον στρατηγό Νικόστρατο,(4) οι δημοκρατικοί αποθρασύνονται. Ο Νικόστρατος κάνει συμφωνία να οδηγηθούν σε δίκη οι δέκα πρωταίτιοι της στάσης των ολιγαρχικών και οι υπόλοιποι να παραμείνουν ανενόχλητοι. Τη στιγμή όμως που αποφασίζει να αναχωρήσει οι δημοκρατικοί του προτείνουν να αφήσει πέντε καράβια για κάθε ενδεχόμενο. Δεσμεύονται μάλιστα να τα επανδρώσουν οι ίδιοι. Ο Νικόστρατος δέχεται και οι δημοκρατικοί στρατολογούν τους πολιτικούς τους αντιπάλους και τους επιβιβάζουν στα καράβια αυτά. Οι ολιγαρχικοί, επειδή νομίζουν ότι θα σταλθούν στην Αθήνα, κάθονται ικέτες στο ιερό των Διοσκούρων. Οι δημοκρατικοί τους κατηγορούν για δυσπιστία, που (φυσικά) κρύβει δόλιους σκοπούς, και οπλίζονται. Περίπου τετρακόσιοι ολιγαρχικοί κάθονται ικέτες στο ναό της Ήρας για να γλυτώσουν τη ζωή τους. Η παρέμβαση του Νικόστρατου αποτρέπει το μακελειό. Οι δημοκρατικοί μεταφέρουν τους ικέτες στο απέναντι νησί (πιθανότατα τη σημερινή Βίδο, σύμφωνα με το Γεωργοπαπαδάκο) για να μην εκδηλωθεί κανένα επικίνδυνο κίνημα. Όταν όμως μετά από τέσσερις – πέντε μέρες εμφανίζονται πελοποννησιακά πλοία, οι ισορροπίες αλλάζουν. Γίνεται ναυμαχία, όπου τα πελοποννησιακά καράβια, όντας σαφώς περισσότερα, επικρατούν, χωρίς όμως να εξολοθρεύσουν τις αντίπαλες δυνάμεις. Οι δημοκρατικοί φοβούνται πλέον την επίθεση των Πελοποννησίων στην πόλη. Ως πράξη καλής θέλησης επαναφέρουν τους ικέτες από το απέναντι νησί στο ναό της Ήρας. Κάνουν μάλιστα και άνοιγμα στους ολιγαρχικούς για τη σωτηρία της πόλης: «Στο μεταξύ οι δημοκρατικοί της Κέρκυρας, φοβισμένοι μήπως τους επιτεθεί ο πελοποννησιακός στόλος, ήρθαν σε διαπραγματεύσεις με τους ικέτες και τους άλλους ολιγαρχικούς, για το πώς θα σωθεί η πόλη, κι έπεισαν μερικούς απ’ αυτούς να μπουν πληρώματα στα καράβια. Πραγματικά, παρόλες τις δυσκολίες, κατάφεραν να επανδρώσουν τριάντα καράβια και περίμεναν την επίθεση. Οι Πελοποννήσιοι ωστόσο, αφού ως το μεσημέρι ρήμαξαν τα κτήματα, έφυγαν, γιατί μόλις νύχτωσε ειδοποιήθηκαν με φωτιές ότι εξήντα αθηναϊκά καράβια αρμένιζαν από τη Λευκάδα για την Κέρκυρα». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 80).

Με την αποχώρηση των πελοποννησιακών πλοίων και πριν καλά – καλά φτάσουν τα αθηναϊκά σκάφη (με αρχηγό τον Ευρυμέδοντα) ξεκινά σφαγή χωρίς προηγούμενο: «Όλους εκείνους που είχαν πείσει να μπουν στα καράβια, τους έβγαζαν απ’ αυτά και τους έσφαζαν. Ήρθαν και στο ναό της Ήρας κι αφού έπεισαν γύρω στους πενήντα ολιγαρχικούς να περάσουν από κανονική δίκη, τους καταδίκασαν όλους σε θάνατο. Οι περισσότεροι από τους ικέτες – όλοι όσοι δεν είχαν πειστεί να δικαστούν – βλέποντας τα όσα γίνονταν, σκότωναν ο ένας τον άλλον εκεί, μέσα στον ιερό τόπο. Μερικοί κρεμάστηκαν από τα δέντρα κι άλλοι αυτοκτόνησαν, όπως μπόρεσε ο καθένας. Εφτά μέρες, όσες μετά τον ερχομό του στο νησί έμεινε ο Ευρυμέδοντας με τα εξήντα καράβια του, οι Κερκυραίοι σκότωναν όσους από τους συμπολίτες τους θεωρούσαν εχθρούς τους. Τους κατηγορούσαν ότι επιχείρησαν να ανατρέψουν τη δημοκρατία. Αρκετοί όμως θανατώθηκαν από προσωπικά μίση, κι άλλοι, που είχαν δανείσει χρήματα, από τους οφειλέτες τους. Ο θάνατος παρουσιάστηκε εδώ μ’ όλες του τις μορφές και, όπως συνήθως συμβαίνει σε τέτοιες περιστάσεις, δεν έμεινε αγριότητα που να μη γίνει, κι ακόμη χειρότερα. Γιατί και πατέρας σκότωσε το παιδί του, κι ικέτες αποσπάστηκαν από τους ναούς και θανατώθηκαν πλάι τους, και μερικοί άλλοι χτίστηκαν μέσα στο ιερό του Διονύσου και πέθαναν εκεί». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 81).

Σε τελική ανάλυση ο Θουκυδίδης δεν χαρτογραφεί την ιστορία, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο, φέρνοντάς τον – με τρόπο αμείλικτο – ενώπιον των πράξεών του.

Η τελευταία πράξη του κερκυραϊκού εμφύλιου είναι ο επίλογος της πιο πένθιμης μελωδίας. Οι ολιγαρχικοί που κατάφεραν να ξεφύγουν από τη σφαγή, κατέφυγαν στο βουνό Ιστώνη και, όταν μετά τον εμφύλιο επέστρεψαν στο νησί, κυριαρχούσαν στην ύπαιθρο και προξενούσαν μεγάλες καταστροφές. Τελικά αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν με τις αθηναϊκές δυνάμεις και οδηγήθηκαν στο νησί Πτυχία (πιθανόν το σημερινό Λαζαρέτο, σύμφωνα με σημείωση του Γεωργοπαπαδάκου), με προοπτική να μεταφερθούν στην Αθήνα: «Οι ηγέτες του δημοκρατικού κόμματος της Κέρκυρας όμως, από φόβο μήπως οι Αθηναίοι τους ολιγαρχικούς που θα μεταφέρουν στην Αθήνα δεν τους θανατώσουν, μηχανεύτηκαν το εξής. Έστειλαν κρυφά στο νησί μερικούς φίλους των κρατουμένων, δασκαλεμένους να δείξουν πως τάχα θέλουν το καλό τους, οι οποίοι τους είπαν – κι έπεισαν λίγους – ότι το καλύτερο που έχουν να κάμουν είναι να δραπετεύσουν το γρηγορότερο, κι ότι οι ίδιοι θα τους είχαν έτοιμο κάποιο πλοίο. Οι στρατηγοί των Αθηναίων, πρόστεσαν, στην πραγματικότητα είχαν σκοπό να τους παραδώσουν στους δημοκρατικούς της Κέρκυρας». (βιβλίο τέταρτο, παράγραφος 46). Φυσικά συνελήφθησαν την ώρα της φυγής. Φυσικά το γεγονός χρησιμοποιήθηκε ως πρόφαση για την ακύρωση όλων των συμφωνιών. Φυσικά στάλθηκαν πεσκέσι στους δημοκρατικούς Κερκυραίους. Ο Θουκυδίδης καταγγέλλει ξεκάθαρα και την ευθύνη των ίδιων των Αθηναίων στρατηγών που εν πλήρη γνώση της σκευωρίας έκαναν τα στραβά μάτια εξυπηρετώντας προσωπικές σκοπιμότητες: «Όταν οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι τους παραλάβανε, τους έκλεισαν σ’ ένα μεγάλο οίκημα. Έπειτα τους έβγαζαν σε ομάδες από είκοσι, δεμένους τον ένα με τον άλλο, και τους υποχρέωναν να περάσουν ανάμεσα σε δυο σειρές παραταγμένους οπλίτες, οι οποίοι, αν έβλεπαν κανέναν εχθρό τους, τον χτυπούσαν και τον μαχαίρωναν, ενώ άλλοι, που βάδιζαν πλάι τους με μαστίγια, ανάγκαζαν όσους βραδυπορούσαν να περπατούν γρήγορα» (βιβλίο τέταρτο, παράγραφος 47). Κι όταν αυτοί που παρέμεναν έγκλειστοι στο οίκημα αντιλήφθηκαν τι τέλος τους περιμένει όταν θα βγουν έξω ζητούσαν από τους Αθηναίους να τους σκοτώσουν οι ίδιοι επί τόπου: «Αρνιόταν επίσης να βγουν πια από το οίκημα και δήλωναν πως, όσο μπορούσαν, δε θα άφηναν κανένα να μπει. Οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι δε σκέφτηκαν, φυσικά, καθόλου να παραβιάσουν τις πόρτες, αλλά ανέβηκαν στη στέγη του οικήματος, ξήλωναν την οροφή κι έριχναν κεραμίδια και τόξευαν προς τα κάτω. Οι κλεισμένοι φυλάγονταν όπως μπορούσαν, ενώ ταυτόχρονα, οι περισσότεροι άρχισαν να αυτοκτονούν. Άλλοι έμπηγαν στο λαιμό τους βέλη από κείνα που τους έριχναν οι αντίπαλοί τους από πάνω, άλλοι κρεμιόταν με σκοινιά που έπαιρναν από μερικά κρεβάτια, τα οποία έτυχε να βρίσκονται στο οίκημα, ή με λουρίδες που έκαναν από τα ίδια τους τα ρούχα. Με κάθε τρόπο, στη διάρκεια όλης σχεδόν της νύχτας (γιατί νύχτωσε στη διάρκεια της συμφοράς τους), αυτοκτονώντας ή χτυπημένοι απ’ αυτούς που βρίσκονταν πάνω στη στέγη, εξοντώθηκαν. Όταν ξημέρωσε, οι δημοκρατικοί Κερκυραίοι τους έριξαν, τον ένα πάνω στον άλλο, σε κάρα και τους πήγαν έξω από την πόλη. Τις γυναίκες, εξάλλου, που είχαν πιάσει στο οχύρωμα τις πούλησαν ως δούλες». (βιβλίο τέταρτο, παράγραφος 48).

                Τελικά, το έργο του Θουκυδίδη είναι αδύνατο να περιοριστεί αποκλειστικά στο πλαίσιο της ιστοριογραφίας. Γιατί ο Θουκυδίδης πέρα από το ότι καθιστά την ιστορία επιστήμη – παραμένοντας πιστός στα ιστορικά δεδομένα, διαχωρίζοντας την υποκειμενική εκτίμηση από τα γεγονότα, ερευνώντας σε βάθος και διασταυρώνοντας τις ιστορικές του πηγές και μαρτυρίες, ξεκαθαρίζοντας ότι άλλο τα αίτια κι άλλο οι αφορμές των γεγονότων, παραμερίζοντας τη βούληση των θεών κι όλα αυτά που τόσο εύστοχα έχουν ειπωθεί – προχωρά ακόμη βαθύτερα αποκτώντας σαφείς πολιτικές και ανθρωπολογικές διαστάσεις. Η ψυχολογία των μαζών, ο φανατισμός, η ανθρώπινη θηριωδία και το ανελέητο της επιβολής των συμφερόντων είναι αναπόσπαστα δεμένα με το έργο του. Σε τελική ανάλυση ο Θουκυδίδης δεν χαρτογραφεί την ιστορία, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο, φέρνοντάς τον – με τρόπο αμείλικτο – ενώπιον των πράξεών του. Γιατί η ιστορία δεν αφορά τα γεγονότα, αλλά το ανθρώπινο είδος που αξίζει να μελετηθεί μέσα από τη δράση του. Γι’ αυτό η ιστορία δεν πρέπει να αλλοιώνεται. Γιατί η αλλοίωση της ιστορίας δεν είναι παρά η αλλοίωση του ανθρώπου, που διαστρεβλώνεται ως αντικείμενο μελέτης. Κι αυτή ακριβώς είναι η μεγαλειώδης προσφορά του Θουκυδίδη στην ανθρωπότητα. Η συνείδηση ότι ο άνθρωπος μελετάται μέσα από την ιστορία του. Υπό αυτή την έννοια, το έργο του Θουκυδίδη δεν αφορά απλώς την καταγραφή των γεγονότων, αλλά την ίδια την έννοια της ιστορίας ως επιστήμη. Είναι δηλαδή ανθρωπολογικό, όπως και κάθε σοβαρή ιστορική καταγραφή, και η κατάδειξη της διαμόρφωσης της πολιτικής ως παρακλάδι της ανθρώπινης βούλησης, κι αυτή ανθρωπολογική μελέτη είναι. Γιατί πίσω από τις πολιτικές αποφάσεις – όσο κι αν ντύνονται με ιδέες ή επιχειρήματα – κρύβονται πάντα τα πρωτόγονα κίνητρα της επιβολής της ισχύος. Κι αυτός είναι ο δρόμος της ωμότητας. Η ωμότητα του κερκυραϊκού εμφυλίου δεν είναι παρά η προέκταση της ωμότητας που προκύπτει από τη σύγκρουση των ισχυρών και που μεταδίδεται μέσα σε όλες τις πόλεις που οφείλουν να πάρουν θέση. Κάτι σαν ντόμινο, που ονομάζουμε δίνη της ιστορίας. Γιατί η τραγωδία του εμφυλίου δεν παίχτηκε μόνο στην Κέρκυρα (αν και στην Κέρκυρα γνώρισε τη μεγαλύτερη σφοδρότητα). Παίχτηκε σε πολλές πόλεις της αρχαιότητας που όφειλαν να τοποθετηθούν «πολιτικά»: «Σ’ αυτές τις αγριότητες έφτασε ο εμφύλιος πόλεμος και φάνηκε πιο φρικτός, γιατί τούτος ήταν ο πρώτος πρώτος. Αργότερα, μπορεί να πει κανείς, ότι αναταράχτηκε ολόκληρος ο ελληνικός κόσμος, γιατί σε κάθε πόλη υπήρχαν διαφορές ανάμεσα στους αρχηγούς των δημοκρατικών, που ζητούσαν να φέρουν μέσα για βοήθεια τους Αθηναίους, και στους ολιγαρχικούς, που προσκαλούσαν τους Λακεδαιμονίους. Τον καιρό, αλήθεια, της ειρήνης ούτε πρόφαση είχαν ούτε προετοιμασμένοι ήταν να τους προσκαλούν, τώρα όμως που γινόταν πόλεμος και δινόταν η ευκαιρία σε καθεμιά απ’ τις δυο αντίπαλες πολιτικές μερίδες να ‘χει απ’ έξω συμμάχους, και για να κάνει κακό στους αντίθετους και για ν’ αποχτήσει η ίδια μεγαλύτερη δύναμη, εύκολα έβρισκαν αφορμές, όσοι επιδίωκαν επαναστατικές αλλαγές, να προκαλέσουν τις επεμβάσεις. Κι έπεσαν πάνω στις πόλεις, απ’ τους εμφύλιους πολέμους, πολλά δεινά που γίνονταν και θα γίνονται πάντα, όσο η φύση του ανθρώπου θα μένει η ίδια, φοβερότερα ή ηπιότερα και με διαφορετική μορφή, ανάλογα με την κάθε φορά μεταβολή των περιστάσεων». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 82).

 

Σημειώσεις από CORFU MUSEUM

(1) 

Η Επίδαμνος είναι αρχαία πόλη, που ιδρύθηκε το 627 π. Χ. ως αποικία των Κερκυραίων στις ιλλυρικές ακτές και η οποία σήμερα ανήκει στην Αλβανία και ονομάζεται Δυρράχιο

(2) 

Νικόστρατος.

Αθηναίος στρατηγός (; – 418 π.Χ.). Καταγόταν από τη Λεοντίδα φυλή και ήταν γιος του Διητρέφους. Είχε εκλεγεί πολλές φορές στρατηγός κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Είχε σταλεί με δώδεκα πλοία και πεντακόσιους Μεσσήνιους οπλίτες για να βοηθήσει τους δημοκρατικούς στον εμφύλιο πόλεμο που είχε ξεσπάσει στην Κέρκυρα (Θουκυδίδη Ιστορία, Γ’ 75),

(2)

Ναυμαχία των Συβότων

 

Σύμφωνα με αυτά που γράφει ο Θουκυδίδης, τα αίτια της Ναυμαχίας ήταν η διεκδίκηση από τους Κορίνθιους της Επιδάμνου (σήμερα είναι Αλβανικό έδαφος) αποικίας των Κερκυραίων, ο στόλος των οποίων νίκησε τον στόλο των Κορινθίων το 435 π.Χ. σε σύγκρουση μεταξύ τους στη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Αλβανίας. 

 

Έκβαση Ναυμαχίας Συβότων

 

Αμφίρροπο αποτέλεσμα

Εμπλεκόμενες πλευρές

ΑθηναΚέρκυρα

Κόρινθος και σύμμαχοι

Ηγετικά πρόσωπα

 

Μικιάδης,
Αικιμίδης,
Ευρύβατος,
Λακεδαιμόνιος,
Πρωτέας,
Διότιμος

 

Ξενοκλείδης

Σθένος

 

120 τριήρεις

 

150 τριήρεις

Απώλειες

 

70 τριήρεις

 

30 τριήρεις

Οι Αθηναίοι έστειλαν στους Κερκυραίους 10 τριήρεις υπό τους Λακεδαιμόνιο, Πρωτέα, Διότιμο ενώ όλος ο στόλος της Κέρκυρας αριθμούσε 110 τριήρεις. Αρχηγοί του κερκυραϊκού στόλου ήταν ο Μικιάδης, ο Ευρύβατος και ο Αικιμίδης. Ακόμη για βοήθεια στους Κερκυραίους ήρθαν 1.000Ζακύνθιοι οπλίτες. Οι Κορίνθιοι διέθεταν 150 τριήρεις υπό τον Ξενοκλείδη. Ακόμη δέχτηκαν τη βοήθεια των Ηλείων, των Λευκαδίων, των Μεγαρέων, τωνΑμβρακιωτών και των Ανακτορίων. Τελικώς οι δύο στόλοι συναντήθηκαν κοντά στα Σύβοτα, ανάμεσα στην Κέρκυρα και τη Θεσπρωτία. Ο κερκυραϊκός στόλος χωρίστηκε στα δυο με τις 30 τριήρεις των Αθηναίων δεξιά και τις 100 τριήρεις των Κερκυραίων αριστερά. Οι Κορίνθιοι βρίσκονταν στο δεξί κέρας, οι Ηλείοι, οι Ανακτόριοι και οι Λευκάδιοι στο κέντρο και οι υπόλοιποι στο αριστερό κέρας. Η ναυμαχία άρχισε με τη νίκη των Κερκυραίων επί των Αμβρακιωτών και των Μεγαρέων οι οποίοι τράπηκαν σε φυγή, ενώ οι Κορίνθιοι στα αριστερά νίκησαν τους υπόλοιπους Κερκυραίους. Όμως επενέβησαν οι Αθηναίοι και δημιουργήθηκε μεγάλη σύγχυση στις τάξεις των Κορινθίων. Έτσι οι τελευταίοι υποχώρησαν επειδή είδαν 20 νέα αθηναϊκά πλοία, υπό τον Γλαύκωνα, να έρχονται κατά πάνω τους. Όμως άρχισε να νυχτώνει κι έτσι οι δύο στόλοι επέστρεψαν στις βάσεις τους. Μετά τη ναυμαχία οι Κορίνθιοι και οι Κερκυραίοι έστησαν τρόπαια γιατί καθένας τους πίστευε πως ήταν αυτός νικητής. Οι πρώτοι γιατί κατέστρεψαν 70 κερκυραϊκά πλοία, συνέλεξαν τους νεκρούς τους και συνέλαβαν 1.000 άνδρες. Οι Κερκυραίοι γιατί συνέλεξαν τους νεκρούς τους, κατέστρεψαν 30 πλοία και μόλις ήρθαν τα 20 αθηναϊκά οι Κορίνθιοι υποχώρησαν.

(3)

(4) 

Νικόστρατος.

Αθηναίος στρατηγός (; – 418 π.Χ.). Καταγόταν από τη Λεοντίδα φυλή και ήταν γιος του Διητρέφους. Είχε εκλεγεί πολλές φορές στρατηγός κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Είχε σταλεί με δώδεκα πλοία και πεντακόσιους Μεσσήνιους οπλίτες για να βοηθήσει τους δημοκρατικούς στον εμφύλιο πόλεμο που είχε ξεσπάσει στην Κέρκυρα (Θουκυδίδη Ιστορία, Γ’ 75),

 

 

 

Search

Corfu Museum

Corfu Museum….τι μπορεί να είναι αυτό;

Θα το έλεγα με μια λέξη…. Αγάπη! Για ένα νησί που το γνωρίζουμε ελάχιστα. Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε ν’ αγαπήσουμε ότι δεν το γνωρίζουμε. Στόχος λοιπόν είναι να το γνωρίσουμε όσο πιο βαθιά μπορούμε, μέσα από το χθες και το σήμερα, γιατί αλλιώς πως θα το αγαπήσουμε; Αγαπάω ατομικά και ομαδικά έχει επακόλουθο…. φροντίζω….. μάχομαι… και σέβομαι. Αγάπη προς την Κέρκυρα είναι το Corfu Museum και τίποτε άλλο.

OFFER TO THE MUSEUM

We warmly thank Mr Angelo Lavrano, grandson of the Chief of scouting in Corfou, for his offer of many historical books conserning our island.